Fluoryt

Fluoryt
	; Fluoryt z Włoch
	Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	fluorek wapnia, CaF2
Twardość w skali Mohsa	4
Przełam	muszlowy, łuskowy
Łupliwość	doskonała, czterokierunkowa
Układ krystalograficzny	regularny
Gęstość	3,1–3,2 g/cm³
	Właściwości optyczne
Barwa	bezbarwny lub różne barwy, wykazuje się wyjątkowo dużą zmiennością zabarwienia, wielobarwność wykazują nawet pojedyncze okazy
Rysa	biała
Połysk	szklisty
Współczynnik załamania	1,433–1,448
	Dodatkowe dane
Szczególne własności	optycznie izotropowy
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Fluoryt – szeroko rozpowszechniony minerał z gromady halogenków.

Nazwa pochodzi od łac. fluere = płynąć, z powodu zdolności tego minerału do obniżania temperatur topnienia szeregu innych minerałów (zastosowanie fluorytu jako topnika opisał w roku 1529 Georgius Agricola). Od jego nazwy pochodzi nazwa pierwiastka chemicznego – fluoru – oraz zjawiska fluorescencji^[1].

Właściwości

Świecenie fluorytu poddanego działaniu promieni UV

Tworzy sześcienne lub ośmiościenne kryształy, osiągające niekiedy duże rozmiary. Często występuje w postaci bliźniaków krzyżowych. Często tworzy naloty, naskorupienia i żyły. Ładne kryształy występują zazwyczaj w druzach w formie szczotek krystalicznych. W czystej formie jest bezbarwny; w przyrodzie jest zabarwiony na najróżniejsze kolory – od żółtego, różowego, zielonego i niebieskiego aż po czarny. Niekiedy wykazuje barwne wstęgowanie podobne do agatu.

Wiele próbek fluorytu wykazuje fluorescencję w świetle UV^[1].

Występowanie

Występuje głównie w formie żył hydrotermalnych, gdzie zazwyczaj występuje razem z minerałami kruszcowymi ołowiu, cynku i srebra, oraz w pegmatytach i skałach osadowych. Spotykany w skałach magmowych. Towarzyszą mu głównie kwarc, kalcyt, baryt, sfaleryt, galena, piryt, dolomit, chalkopiryt, rodochrozyt i muskowit^[2].

Miejsca występowania:

Wielka Brytania – wyjątkowo piękne, zielone lub fioletowe sześcienne kryształy.
Kanada – Thuder Bay (niezwykłe kryształy występują razem z ametystem).
USA – Illinois.
Niemcy – Rudawy (kryształy miodowożółte).
Szwajcaria – Masyw Gothard.
Włochy – Tyrol i Sardynia.
W Polsce fluoryt jest spotykany w okolicach Kletna (w Masywie Śnieżnika), Górach Kaczawskich, w Górach Izerskich i na Pogórzu Izerskim.

Zastosowanie

jest stosowany w przemyśle szklarskim
do produkcji kwasu fluorowodorowego i wyrobu tworzyw sztucznych
w przemyśle ceramicznym
w przemyśle chemicznym (produkcja emalii)
w przemyśle optycznym (produkcja soczewek)
w przemyśle metalurgicznym – jako topnik (produkcja aluminium)
ma duże znaczenie naukowe i kolekcjonerskie
niekiedy bywa stosowany jako kamień jubilerski lub ozdobny
służy jako materiał rzeźbiarski.

Struktura

Fluoryt tworzy kryształy w układzie regularnym ściennie centrowanym (fcc), w których liczba koordynacyjna jonów wapnia wynosi 8, a jonów fluoru 4. Sieć krystaliczna fluorytu jest wykorzystywana jako struktura odniesienia w krystalografii do opisywania kryształów związków jonowych typu MX₂^[3]^[4]. Strukturę fluorytu mają np. SrF₂, BaF₂, CdF₂, HgF₂, PbF₂, ZrF₂, HfF₂, ZrO₂, CeO₂, ThO₂, HfO₂, PrO₂, PaO₂, UO₂ i PuO₂^[5]. Struktury związków o wzorze M₂X i budowie „odwrotnej” do fluorytu, tj. których miejsca kationów i anionów (oraz ich liczby koordynacyjne) są zamienione, noszą nazwę „struktury antyfluorytu”^[4]^[6]. Przykłady takich związków to Be₂C, Li₂O, Na₂O, K₂O, Rb₂O, Li₂S, Na₂S, Li₂Se i Na₂Se^[5].

Przypisy

↑ ^a ^b Langley, Richard H., Welch, Larry. Fluorine. „Journal of Chemical Education”. 60 (9), s. 759, 1983. DOI: 10.1021/ed060p759.
↑ Fluorite [online], www.mindat.org [dostęp 2026-01-22] .
↑ Antifluorite (A₂X) and Fluorite (AX₂) Structures. [w:] Electro Ceramics Web Course (NPTEL) [on-line]. nptel.ac.in. [dostęp 2017-06-22].
↑ ^a ^b fluorite structure, [w:] RichardR. Rennie RichardR., Dictionary of Chemistry, wyd. 7, 2016, ISBN 978-0-19-178954-0 [dostęp 2017-06-22] (ang.).
↑ ^a ^b MirosławM. Handke MirosławM., Materiały dydaktyczne do wykładu pt. „Krystalografia i krystalochemia”, AGH, 2013 . [Na podstawie m.in. M. Handke, M. Rokita, A. Adamczyk Krystalografia i krystalochemia dla ceramików UWND i J. Chojnacki Elementy krystalografii chemicznej i fizycznej].
↑ antifluorite structure, [w:] A Dictionary of Chemistry [dostęp 2017-06-22] [zarchiwizowane z adresu 2018-02-19] (ang.).

Linki zewnętrzne

Fluorite Mineral Data (ang.)

[Langley1983-1] Langley, Richard H., Welch, Larry. Fluorine. „Journal of Chemical Education”. 60 (9), s. 759, 1983. DOI: 10.1021/ed060p759.

[2] Fluorite [online], www.mindat.org [dostęp 2026-01-22] .

[nptel-3] Antifluorite (A₂X) and Fluorite (AX₂) Structures. [w:] Electro Ceramics Web Course (NPTEL) [on-line]. nptel.ac.in. [dostęp 2017-06-22].

[DoC-4] fluorite structure, [w:] RichardR. Rennie RichardR., Dictionary of Chemistry, wyd. 7, 2016, ISBN 978-0-19-178954-0 [dostęp 2017-06-22] (ang.).

[Handke-5] MirosławM. Handke MirosławM., Materiały dydaktyczne do wykładu pt. „Krystalografia i krystalochemia”, AGH, 2013 . [Na podstawie m.in. M. Handke, M. Rokita, A. Adamczyk Krystalografia i krystalochemia dla ceramików UWND i J. Chojnacki Elementy krystalografii chemicznej i fizycznej].

[DoC2-6] antifluorite structure, [w:] A Dictionary of Chemistry [dostęp 2017-06-22] [zarchiwizowane z adresu 2018-02-19] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]