Ford of Britain

Ford Motor Company Limited
Logo
Państwo

 Wielka Brytania

Siedziba

Laindon, Anglia

Data powstania

Ford Motor Company (England) Ltd.:
8 marca 1911[1]

Ford Motor Company Ltd:
7 grudnia 1928[2]

Forma prawna

spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (private limited company)

brak współrzędnych
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Zakłady Forda w Dagenham

Ford of Britain[3], właściwie Ford Motor Company Limited[2] – brytyjski oddział amerykańskiego koncernu motoryzacyjnego Ford Motor Company, zajmujący się produkcją podzespołów samochodowych oraz sprzedażą i dystrybucją samochodów marki Ford na terenie Wielkiej Brytanii[4]. Siedziba przedsiębiorstwa mieści się w Laindon[2].

Jest to najstarszy oddział Forda poza Ameryką Północną, założony w 1911 roku[1]. Przez większą część swojej historii prowadził produkcję samochodów przeznaczonych na rynek brytyjski oraz na eksport do krajów trzecich; był jednym z największych producentów motoryzacyjnych na terenie Wielkiej Brytanii. W 1967 roku Ford of Britain oraz niemieckie Ford-Werke(inne języki) podporządkowane zostały nowo powołanemu oddziałowi ogólnoeuropejskiemu (Ford of Europe(inne języki))[5], którego siedziba do 1999 roku pozostawała w Wielkiej Brytanii[6]. W następstwie tego połączenia, linia modelowa oferowana przez oba te oddziały uległa stopniowemu ujednoliceniu. Produkcja samochodów osobowych Forda w Wielkiej Brytanii zakończona została w 2002 roku, a dostawczych w 2013 roku[7]. Wcześniej przedsiębiorstwo zajmowało się także produkcją samochodów ciężarowych (do 1986)[8] i ciągników rolniczych (do 1991)[9].

Historia

Do 1945 r.

Pierwszy samochód marki Ford – Model A – sprowadzony został do Wielkiej Brytanii ze Stanów Zjednoczonych przez spółkę Central Motor Car Company w 1904 roku, niecały rok po uruchomieniu produkcji przez Ford Motor Company[10]. Percival Percy, który od 1907 roku zaangażowany był w import samochodów Forda, za zgodą Henry’ego Forda założył w 1911 roku spółkę Ford Motor Company (England) Ltd. w celu podjęcia montażu Modelu T na terenie Anglii. Przedsiębiorstwo rozpoczęło produkcję w październiku tego samego roku na terenie dawnych zakładów taboru tramwajowego w Trafford Park, koło Manchesteru[10][5]. W ciągu pierwszego roku fabrykę opuściło 3000 pojazdów[10], w 1914 roku roczna wielkość produkcji zbliżyła się do 10 tys.[10][1] – przewyższała możliwości produkcyjne sześciu kolejnych największych brytyjskich producentów razem wziętych[1]. Pierwotnie wszystkie części do montażu samochodów sprowadzane były ze Stanów Zjednoczonych, jednak z czasem produkcję kolejnych komponentów podejmowano na miejscu[10]. Do 1925 roku w Wielkiej Brytanii sprzedanych zostało 250 tys. egzemplarzy Modelu T, w wielu latach był to najlepiej sprzedający się samochód na rynku[5].

W drugiej połowie lat 20. Percival Percy i Henry Ford uzgodnili „plan na rok 1928”. Postanowiono o budowie wielkiego kompleksu fabrycznego w Dagenham, na wschód od Londynu, wzorowanego na amerykańskich zakładach Forda w Dearborn. Miał on prowadzić produkcję zarówno na rynek rodzimy, jak i na eksport do innych krajów europejskich oraz imperium brytyjskiego. Nowo powołana spółka Ford Motor Company Ltd., z siedzibą w Dagenham, otrzymała pakiet kontrolny we wszystkich istniejących europejskich filiach Forda, m.in. w Niemczech i Francji[5]. Fabryka w Dagenham rozpoczęła działalność w 1931 roku, pierwszy samochód – ciężarowy Model AA(inne języki) opuścił ją 1 października tegoż roku[11]. Równolegle z otwarciem fabryki w Dagenham, Ford zakończył produkcję w zakładach w Trafford Park[10].

Otwarcie fabryki w Dagenham zbiegło się w czasie z wielkim kryzysem, który stawił pod znakiem zapytania realizację planów Forda. Wiele krajów europejskich wprowadziło politykę protekcjonizmu, utrudniając lub uniemożliwiając import samochodów z zagranicy; jednym z rezultatów był rozwój rodzimej produkcji przez oddziały Forda w Niemczech oraz Francji i wykształcenie przez nie odrębnych linii modelowych[5][12]. Kolejnym, specyficznym dla Wielkiej Brytanii, problemem Forda był podatek dla posiadaczy samochodów, którego wysokość uzależniona była od mocy silnika. Model A, zaprojektowany w Stanach Zjednoczonych następca Modelu T, wyposażony w 3-litrowy silnik podlegał znacznie wyższej stawce podatkowej niż konkurencyjne modele wyposażone w mniejsze silniki[a], opracowane w Wielkiej Brytanii z uwzględnieniem obowiązujących realiów podatkowych[5]. W sierpniu 1932 roku w Dagenham uruchomiono produkcję Modelu Y z silnikiem o pojemności 993 cm³, opracowanego w Dearborn specjalnie na potrzeby rynku brytyjskiego i europejskiego. Samochód ten odniósł wielki sukces komercyjny[5][10], powtórzony w kolejnych latach przez Model C oraz ciężarówki Fordson(inne języki)[5]. W 1933 roku w fabryce w Dagenham podjęto także produkcję ciągników rolniczych, wcześniej prowadzoną w zakładach Forda w Cork, w Irlandii[13].

Podczas II wojny światowej produkcja przestawiona została na potrzeby wojskowe. W zakładach w Dagenham do 1945 roku wyprodukowanych zostało 13 tysięcy transporterów opancerzonych Universal Carrier, 185 tysięcy innych pojazdów wojskowych oraz 250 tysięcy silników V8[12]. W nieczynnej fabryce Trafford Park uruchomiono produkcję silników lotniczych Rolls-Royce Merlin, których do końca wojny wyprodukowano tam 30 tysięcy[12].

  • Ford Model T (1918)
    Ford Model T (1918)
  • Ford Model A (1933)
    Ford Model A (1933)
  • Ford Model AA (1935)
    Ford Model AA (1935)
  • Ford Model Y (1938)
    Ford Model Y (1938)

Okres powojenny

Ford wznowił produkcję samochodów na rynek cywilny wkrótce po zakończeniu wojny, skupiając się początkowo na stosunkowo prostych i tanich modelach[10], jak Anglia, Popular i ciężarowy Fordson/Thames E83W(inne języki)[5]. W 1945 roku rząd brytyjski zobowiązał rodzimych producentów, w tym Forda, do eksportu 50% produkowanych samochodów (od 1947 roku – 75%)[14], w celu redukcji deficytu handlowego wynikającego z konieczności importu znacznych ilości żywności i surowców, m.in. wykorzystywanej w przemyśle motoryzacyjnym stali[15]. W latach 1945–1955 Ford wyeksportował ponad 1 mln wyprodukowanych w Wielkiej Brytanii samochodów, co stanowiło około 1/4 wszystkich wyeksportowanych w tym okresie aut produkcji brytyjskiej[16]. Wśród rynków eksportowych znalazły się Stany Zjednoczone, gdzie brytyjska linia modelowa oferowana była równolegle do modeli konstrukcji rodzimej, choć cieszyła się tam znikomym zainteresowaniem. W latach 1948–1970 w USA sprzedanych zostało łącznie 250 tys. brytyjskich fordów[16].

W 1951 roku zaprezentowane zostały należące do klasy średniej modele Consul i Zephyr, uznawane za przełomowe w historii brytyjskiego Forda. Były to pierwsze samochody tej marki wyposażone w silniki OHV, niezależne zawieszenie z kolumnami MacPhersona oraz nadwozie samonośne[5][10][12]. Lata 50. zapoczątkowały wieloletni okres znacznego rozwoju Forda w Wielkiej Brytanii. Zakłady w Dagenham, zatrudniające wówczas ponad 40 tysięcy pracowników[17], kilkakrotnie rozbudowywano[10]. Przedsiębiorstwo nabyło dodatkowe fabryki, by sprostać rosnącemu popytowi[5], m.in. w Slough (1949) i Southampton (1953), do których przeniesiono produkcję samochodów ciężarowych i dostawczych[18][19], oraz Halewood (1963), gdzie podjęto montaż samochodów osobowych[10].

Kolejnymi znaczącymi sukcesami komercyjnymi Forda była nowa generacja kompaktowego modelu Anglia (105E), wprowadzona do sprzedaży w 1959 roku – pierwszy samochód osobowy Forda wyposażony w 4-biegową skrzynię biegów – oraz rodzinny model Cortina, zaprezentowany w 1962 roku[5]. W latach 60. Ford zaangażował się w sporty motorowe – model Cortina z powodzeniem startował w licznych rajdach samochodowych, Ford GT40 zajął w 1966 roku wszystkie trzy miejsca na podium w wyścigu Le Mans, a w 1967 roku Ford podjął we współpracy z Cosworth produkcję silników DFV dla Formuły 1[5][1].

W czerwcu 1968 roku w zakładzie w Dagenham miał miejsce kilkutygodniowy strajk szwaczek, wytwarzających pokrycia foteli samochodowych, które sprzeciwiły się przekwalifikowaniu ich zawodu do niższej kategorii płacowej. Ich pensja miała być przy tym o 15% niższa niż przeciętna płaca mężczyzn, wykonujących zawody zaliczone do tej samej kategorii. Strajk doprowadził do uchwalenia przez parlament brytyjski w 1970 roku Equal Pay Act, który zobowiązywał pracodawców do wypłacania jednakowych pensji osobom wykonującym „tę samą lub zasadniczo podobną” pracę niezależnie od płci[20].

  • Ford Anglia E494A (1952)
    Ford Anglia E494A (1952)
  • Ford Thames E83W (1953)
    Ford Thames E83W (1953)
  • Ford Consul Mk I (1956)
    Ford Consul Mk I (1956)
  • Ford Anglia 105E (1960)
    Ford Anglia 105E (1960)
  • Ford Cortina Mk I (1964–1966)
    Ford Cortina Mk I (1964–1966)

Ford of Europe

W latach 60. XX wieku Ford posiadał filie w piętnastu krajach Europy. Dwie spośród nich, Ford of Britain i niemieckie Ford-Werke(inne języki), niezależnie od siebie prowadziły produkcję samodzielnie opracowanych modeli samochodów, jak i podzespołów do nich; posiadały osobne działy marketingu, sprzedaży i finansów[10]. Na niektórych rynkach modele obu oddziałów ze sobą konkurowały[12]. Z tego względu Henry Ford II podjął starania na rzecz konsolidacji działalności przedsiębiorstwa na terenie Europy, mając na celu redukcję powielania tych samych działań i wykorzystanie tzw. korzyści skali[10]. Pierwszym przedsięwzięciem podjętym wspólnie przez brytyjski i niemiecki oddział Forda był projekt dostawczego modelu Transit. Zaprezentowany w 1965 roku, był to najlepiej sprzedający się samochód dostawczy na wielu rynkach europejskich; na przestrzeni kilkudziesięciu lat jego sukces powtórzyły kolejne generacje tego modelu[12].

W 1967 roku utworzony został europejski dział koncernu – Ford of Europe(inne języki), mający koordynować działania poszczególnych oddziałów lokalnych[10]. Jego siedziba ulokowana została w Warley, w Anglii[6]. Na przestrzeni kolejnych lat linia modelowa oferowana przez Forda na terenie Niemiec i Wielkiej Brytanii, jak i reszty Europy, uległa stopniowemu ujednoliceniu[5]. Kolejne modele opracowywane były we współpracy między brytyjskimi zespołami inżynierów i projektantów w Dunton (Laindon) a niemieckimi w Merkenich (Kolonia). W celu ułatwienia komunikacji pomiędzy obiema placówkami Ford uruchomił własną linię lotniczą. W późniejszych latach wspólne konferencje odbywały się przy użyciu wideotelefonii[12]. W latach 1968–1977 do sprzedaży trafiły kolejno modele Escort, Capri, Consul/Granada i Fiesta[10]. Po 1980 roku oferta modelowa Forda w obu krajach była zasadniczo identyczna[5].

W momencie utworzenia działu europejskiego w 1967 roku, Ford produkował w Wielkiej Brytanii 600 tysięcy samochodów rocznie, a na terenie Niemiec – 375 tysięcy; montaż odbywał się także w kilku innych krajach Europy[10]. Przez kilka kolejnych dekad, począwszy od lat 70. produkcja samochodów na terenie Wielkiej Brytanii uległa ograniczeniu, podejmowana była w innych częściach Europy[5]. W 1999 roku siedziba Ford of Europe przeniesiona została z Warley do Kolonii[6]. W 2002 roku zakłady w Dagenham opuścił ostatni samochód osobowy marki Ford (Fiesta) wyprodukowany na terenie Wielkiej Brytanii[21]. Fabryka Forda w Halewood kontynuowała produkcję samochodów osobowych marek Jaguar i Land Rover (wówczas należących do Ford Motor Company) do jej sprzedaży w 2008 roku, wraz z obiema markami, koncernowi Tata Motors[22]. Produkcja samochodów dostawczych (Transit) prowadzona była w zakładzie w Southampton do 2013 roku[23]. Na przestrzeni lat w fabrykach Forda w Wielkiej Brytanii wyprodukowanych zostało ponad 18 mln pojazdów[5], z czego około 11 mln w zakładach w Dagenham[11].

W 1986 roku Ford of Britain i Iveco zawiązały spółkę typu joint venture Iveco Ford Truck Ltd., która przejęła dział Forda odpowiedzialny za produkcję samochodów ciężarowych (modelu Cargo(inne języki))[8]. Ford, będący udziałowcem mniejszościowym, sprzedał ostatnie udziały w spółce w 2003 roku[24]. W 1991 roku Ford zaprzestał także produkcji ciągników rolniczych, sprzedając dział ich produkcji Fiatowi[9].

Liczba pracowników Forda w Wielkiej Brytanii zmalała z 28 tysięcy w 1999 roku[6] do 15 tysięcy w 2011 roku[1] i 7 tysięcy w 2021 roku[11]. Obecnie[b] Ford prowadzi na terenie Wielkiej Brytanii produkcję silników wysokoprężnych w Dagenham[25] oraz skrzyń biegów w Halewood[26]. Według planów przedstawionych przez Forda w 2021 roku zakład w Halewood ma w 2024 roku podjąć produkcję elektrycznych jednostek napędowych do samochodów osobowych i dostawczych[27][28]. W Dunton prowadzona jest działalność badawczo-rozwojowa związana z układem przeniesienia napędu. Tam też znajduje się siedziba brytyjskiego oddziału Forda (przeniesiona z Warley w 2019 roku[29]), w tym ogólnokrajowego działu sprzedaży, a także siedziba ogólnoeuropejskich działów pojazdów dostawczych oraz usług finansowych (Ford Credit Europe)[11].

W latach 1977–2020 Ford był najlepiej sprzedającą się marką samochodów osobowych w Wielkiej Brytanii[30], z udziałem w rynku na poziomie 33% w 1981 roku[31], 21,1% w 1995 roku, 17,7% w 1999 roku[6]. W 2021 roku udział Forda w rynku spadł do 7%, a pozycję lidera zajął Volkswagen[31]. W rankingu najlepiej sprzedających się modeli, różne modele Forda – Cortina, Escort, Focus i Fiesta, zajmowały pierwsze miejsce nieprzerwanie od 1972 do 2020 roku (w 2021 roku pierwszą pozycję zajął Vauxhall Corsa)[32]. Na brytyjskim rynku samochodów dostawczych Ford pozostaje liderem sprzedaży nieprzerwanie od 1966 roku[b], za sprawą modeli Transit i Transit Custom[11][33]. W 2021 roku Wielka Brytania była trzecim pod względem wielkości sprzedaży rynkiem dla koncernu Ford (po Stanach Zjednoczonych i Chinach)[34].

  • Ford Transit Mk I (1966)
    Ford Transit Mk I (1966)
  • Ford Granada Mk I (1972–1976)
    Ford Granada Mk I (1972–1976)
  • Ford Escort Mk III (1985)
    Ford Escort Mk III (1985)
  • Ford Fiesta Mk IV (2001), ostatni osobowy model Forda produkcji brytyjskiej
    Ford Fiesta Mk IV (2001), ostatni osobowy model Forda produkcji brytyjskiej
  • Ford Transit Mk V (2013), ostatni model Forda produkcji brytyjskiej
    Ford Transit Mk V (2013), ostatni model Forda produkcji brytyjskiej

Modele pojazdów

Ford V8 Pilot (1949)
Ford Zodiac Mk III (1965)
Ford Escort Mk I (1972)
Ford RS200 (1984–1986)
Ford Sierra (1986)
Ford Thames Trader (1965)
Ford Cargo (1985) z traktorem Fordson Super Major Turbo

Poniżej wyszczególnione są modele pojazdów produkowane przez Ford of Britain na terenie Wielkiej Brytanii. W nawiasach lata produkcji i liczba wyprodukowanych egzemplarzy.

Samochody osobowe[35]

  • Model T (1911–1927, 300 000)[36]
  • Model A/AF (1928–1933[37], 14 515)
  • Model B/BF (1932–1935, 8784)
  • Model Y (1932–1937, 157 668)
  • Model C/CX (1935–1937, 96 553)
  • 7W (1937–1938, 41 665)
  • 7Y (1938–1939, 65 098)
  • V8:
  • V8 Pilot (1947–1951, 22 155)
  • Prefect:
    • E93A (1938–1949, 158 007)
    • E493A (1949–1953, 192 229)
    • 100E (1952–1959, 100 554)
    • 107E (1959–1961, 38 154)
  • Anglia:
    • E04A (1939–1948, 55 807)
    • E494A (1948–1953, 108 778)
    • 100E (1953–1959, 345 841)
    • 105E (1959–1967, 1 004 737)
    • Super 123E (1962–1967, 79 223)
  • Popular:
    • 103E (1953–1959, 155 340)
    • 100E (1959–1962, 126 115)
  • Squire (1955–1959[38], 17 812)
  • Escort (5 202 412 łącznie we wszystkich wersjach)[39]:
    • 100E (1955–1961, 33 131)
    • Mk I (1968–1974, 1 076 112)
    • Mk II (1975–1980, 631 828)
    • Mk III (1980–1986, 1 857 000 wraz z modelem Orion Mk I)[40]
    • Mk IV (1986–1990)[41]
    • Mk V (1990–1996)[42]
    • Mk VI (1995–2000)[42][39]
  • Consul:
    • Mk I (EOTA) (1950–1956, 227 732)
    • Mk II (204E) (1956–1962, 71 585)
    • Mk III (1972–1975, 123 368 wraz z modelem Granada Mk I[40])
  • Consul Classic (1961–1963, 111 225)
  • Consul Capri (1961–1964, 18 716)
  • Zephyr:
    • Mk I (EOTTA) (1951–1956, 148 629)
    • Mk II (206E) (1956–1962, 294 506 wraz z modelem Zodiac Mk II)
    • Mk III (211E, 213E) (1962–1966, 214 190)
    • Mk IV (1966–1972, 102 417)
  • Zodiac:
    • Mk I (EOTTA) (1954–1956, 22 634)
    • Mk II (206E) (1956–1962)
    • Mk III (213E) (1962–1966, 77 709)
    • Mk IV (1966–1972, 46 846 wraz z modelem Executive)
  • Executive (1966–1972)
  • Cortina:
    • Mk I (1962–1966, 933 143)
    • Mk II (1966–1970, 1 010 580)
    • Mk III (1969–1976, 1 126 559)
    • Mk IV (1976–1979, 1 131 850 wraz z modelem Mk V)
    • Mk V (1979–1982)
  • Corsair (1963–1970, 331 095[43])
  • GT40 (1966?, 31)[44]
  • Capri:
    • Mk I (1968–1974, 374 700[40])
    • Mk II (1974–1977, 84 400[40])
  • Granada:
    • Mk I (1972–1976, 123 368 wraz z modelem Consul Mk III[40])
  • GT70(inne języki) (1970–1972, 6)[45][46]
  • Sierra (1982–1993)[40]
  • Orion:
    • Mk I (1983–1986)[47]
    • Mk II (1986–1990)[48]
    • Mk III (1990–1992)[49]
  • RS200 (1984–1986, 146)[50]
  • Fiesta:

Samochody dostawcze

Samochody ciężarowe

Podwozia autobusowe

Ciągniki rolnicze

W latach 1933–1991 Ford produkował na terenie Wielkiej Brytanii ciągniki rolnicze pod markami Fordson(inne języki), Ford i New Holland (prawa do tej ostatniej nabył w 1986 roku)[13][57][9].

Placówki przedsiębiorstwa

Siedziba Ford of Europe (1967–1999) i Ford of Britain (1964–2019) w Warley
Zakłady Forda w Laindon (Dunton)

Obecne[b]

  • Laindon (Dunton) – siedziba przedsiębiorstwa, dział marketingu i sprzedaży (od 2019)[58], zakład badawczo-rozwojowy otwarty w 1967[59]
  • Dagenham – zakład produkcyjny silników spalinowych[25], otwarty w 1931, do 2002 produkcja samochodów osobowych[60]
  • Halewood – zakład produkcyjny skrzyń biegów[26], otwarty w 1963, do 2008 także osobny zakład produkcji samochodów osobowych[61][22]
  • Londyn – biuro badawczo-rozwojowe, otwarte 2017[62][63]
  • Daventry – centrum dystrybucyjne części samochodowych, otwarte w 1968[64]

Dawne

Fabryki pojazdów
Fabryki podzespołów
Inne placówki

W kulturze

Replika latającego Forda Anglii z cyklu Harry Potter

Samochody Forda odgrywały znaczące role w licznych brytyjskich serialach telewizyjnych, zwłaszcza policyjnych i kryminalnych, m.in. Z-Cars(inne języki) z lat 60. (Zephyr), The Sweeney(inne języki) z lat 70. (Cortina, Granada) i The Professionals(inne języki) z przełomu lat 70. i 80. XX wieku (Capri)[74]. Ford Transit cieszył się dużą popularnością wśród zespołów rockowych na trasach koncertowych, jak i grup przestępczych, zarówno w świecie rzeczywistym, jak i filmowym[75][76]. Na Wyspach Brytyjskich model ten jest szeroko kojarzony ze stereotypem „faceta w białym vanie” (white van man) – kierowcy, często wykonującego zawód hydraulika, budowlańca lub podobny, poruszającego się po drogach w sposób nieostrożny, bez zważania na innych uczestników ruchu[74][75]. Latający Ford Anglia stanowi istotny element fabuły w książce i filmie Harry Potter i Komnata Tajemnic[77].

Uwagi

  1. ↑ Moc silnika dla celów podatkowych wyliczana była wówczas na podstawie średnicy i liczby cylindrów; była więc mocno skorelowana z pojemnością silnika.
  2. ↑ a b c Stan na 2022 rok.
  3. ↑ Po 1986 roku produkcja kontynuowana przez spółkę Iveco Ford.

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f Ford celebrates 100 years in Great Britain. Wheel World Reviews. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  2. ↑ a b c Ford Motor Company Limited. Companies House. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  3. ↑ Form 10-K for the fiscal year ended December 31, 2021, Ford Motor Company. Ford Motor Company. s. 159. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  4. ↑ Ford Motor Company Limited Annual Report and Financial Statements For The Year Ended 31 December 2020. Companies House. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  5. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q Michael MacSems: A Brief History of Ford of Britian. enfostuff.com. [dostęp 2022-08-20].
  6. ↑ a b c d e Ford’s German Shift Causes UK Concern. Automotive News Europe, 1999-08-30. [dostęp 2022-08-28]. (ang.).
  7. ↑ Supporting UK manufacturing. AA. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  8. ↑ a b Iveco Ford counts the cost. Commercial Motor, 1987-05-16. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  9. ↑ a b c d A Basildon Chronology. Basildon History. [dostęp 2022-09-03]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).
  10. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p Philip Turner, The Fiesta File, „Motor”, 5 lutego 1977 [dostęp 2022-08-21] (ang.).
  11. ↑ a b c d e f Ford Dagenham Celebrates 90 Years as London’s Largest Manufacturing Location Looks to the Future. Ford Motor Company, 2021-10-08. [dostęp 2022-08-21].
  12. ↑ a b c d e f g Heritage. FordEurope.net. [dostęp 2022-08-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-09)]. (ang.).
  13. ↑ a b The Ford machine that changed the world of farming. Irish Examiner, 2017-01-25. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  14. ↑ Tim Whistler. The British Motor Industry and the Government, 1944-52: A Reappraisal.. „Business and Economic History”. 1 (25), s. 204, 1996. (ang.). 
  15. ↑ Alzada Comstock. Troubles and Targets for Britain. „Current History”. 12 (69), s. 469, 1947. 
  16. ↑ a b Michael MacSems: A Brief History of English Fords in North America. enfostuff.com. [dostęp 2022-08-28]. (ang.).
  17. ↑ Anushka Asthana: Dagenham’s heyday: 'It was all just one big happy family then’. The Guardian, 2010-03-21. [dostęp 2022-08-28]. (ang.).
  18. ↑ a b Ford Motor Company. Britain By Car, 2014-04-15. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  19. ↑ a b Ford Motor Company. Britain By Car, 2014-05-23. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  20. ↑ Sabrina Barr: How a women’s strike at a factory in Dagenham led to the Equal Pay Act. The Independent, 2020-05-29. [dostęp 2022-08-28]. (ang.).
  21. ↑ a b Dagenham: End of the line. BBC News, 2002-02-19. [dostęp 2022-08-28]. (ang.).
  22. ↑ a b Ford Motor Company Halewood Transmission Plant – Halewood, Liverpool, UK. Ford Authority. [dostęp 2022-08-28]. (ang.).
  23. ↑ a b Ford closes Southampton factory. AM-online, 2013-07-29. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  24. ↑ Iveco goes it alone. FleetNews. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  25. ↑ a b Dagenham Engine Plant. Ford Motor Company. [dostęp 2022-08-20].
  26. ↑ a b Halewood Transmission Plant. Ford Motor Company. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  27. ↑ Adrian Januszkiewicz: Ford przekształci zakład w UK do produkcji części do EV. Motofaktor, 2021-10-21. [dostęp 2022-11-06].
  28. ↑ £230 million investment to build our first EV components in Europe. Ford Motor Company, 2021-10-18. [dostęp 2022-11-06]. (ang.).
  29. ↑ a b Ford’s Warley headquarters is set to close after 50 years. EssexLive, 2018-11-08. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  30. ↑ Stock take: What caused Ford’s 2021 UK sales slip?. Autocar. [dostęp 2022-08-28]. (ang.).
  31. ↑ a b Robert Lea: Ford runs out of road as VW snatches the prized No 1 sales spot. The Times, 2022-01-01. [dostęp 2022-08-28]. (ang.).
  32. ↑ James Batchelor: Ford knocked off top spot in best-sellers chart for first time in 50 years, as Vauxhall triumphs and Tesla shocks. Car Dealer Magazine, 2022-01-06. [dostęp 2022-08-28]. (ang.).
  33. ↑ Andrew Brady: The Ford Fiesta is no longer Britain’s best-selling car. Honest John, 2022-01-07. [dostęp 2022-08-28]. (ang.).
  34. ↑ John Kirwan: TrustFord delivers record £29.4m profits as van sales boom. Motor Trader, 2022-08-10. [dostęp 2022-08-28]. (ang.).
  35. ↑ Classic Ford models. Classic & Sports Car. [dostęp 2022-08-29]. (ang.).
  36. ↑ Andrew Strieber: British Design Museum gives the Model T its due. MotorTrend, 2008-04-07. [dostęp 2022-08-29]. (ang.).
  37. ↑ It’s a grade A model. Manchester Evening News, 2007-11-29. [dostęp 2022-08-29]. (ang.).
  38. ↑ Ford (U.K.) Squire-Escort (100E). automobile-catalog.com. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  39. ↑ a b The Escort bows out. Oxford Mail, 2000-07-26. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  40. ↑ a b c d e f David Rowe: Ford Cars: Ford UK cars 1945-1995. Veloce Publishing Ltd, 2021. ISBN 978-1-78711-799-0.
  41. ↑ Ford (Europe) Escort 4th generation (Mk IV). automobile-catalog.com. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  42. ↑ a b Ford Escort Mk5 & Mk6 buyer’s guide. Classics World, 2021-12-17. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  43. ↑ James Taylor: British Ford Cars of the 1960s and 1970s. Crowood Press, 2022. ISBN 978-0-7198-4072-2.
  44. ↑ VIN: the Ford USA Ford GT40 Promo Car chassis P/1059. Supercar Nostalgia, 2020-03-11. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  45. ↑ a b c d e f g h i j Ford (Europe). Motor Car History. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  46. ↑ Conner Golden: The Ford GT70 Is the Ford GT You Never Knew Existed. MotorTrend, 2020-06-17. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  47. ↑ Ford (Europe) Orion 1st generation. automobile-catalog.com. [dostęp 2022-09-03].
  48. ↑ Ford (Europe) Orion 2nd generation. automobile-catalog.com. [dostęp 2022-09-03].
  49. ↑ Ford (Europe) Orion 3rd generation. automobile-catalog.com. [dostęp 2022-09-03].
  50. ↑ Ford RS200 1984–1986. Performance Car Guide. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  51. ↑ Ford (Europe) Fiesta 1st generation. automobile-catalog.com. [dostęp 2022-09-03].
  52. ↑ Ford (Europe) Fiesta 2nd generation. automobile-catalog.com. [dostęp 2022-09-03].
  53. ↑ Ford (Europe) Fiesta 3rd generation. automobile-catalog.com. [dostęp 2022-09-03].
  54. ↑ Ford (Europe) Fiesta 4th generation. automobile-catalog.com. [dostęp 2022-09-03].
  55. ↑ a b c d e f g Thames. Motor Car History. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  56. ↑ Ford’s Model TT 1 ton truck.. Old Classic Car. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  57. ↑ Robert N. Pripps: British Fordson Tractors. Farm Collector. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  58. ↑ a b Ford consolidates UK operations onto Dunton site. AM-online, 2019-10-31. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  59. ↑ Ford Dunton turns 40. Echo, 2007-10-13. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  60. ↑ Ford Motor Co. Ltd. Britain By Car. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  61. ↑ Ford Motor Co. and Getrag Ford. Britain By Car, 2016-11-27. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  62. ↑ Ford of Europe – Map. Ford Motor Company, sierpień 2022. [dostęp 2022-08-20].
  63. ↑ Ford to Open Dedicated London Office Focussing on Acceleration of Mobility Solutions for Europe. Ford Motor Company, 2017-06-12. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  64. ↑ Distribution centre vital part of keeping Fords on road in UK. Eastern Daily Press, 2018-09-25. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  65. ↑ Stewart Anderson: Ford AVO: Essex High-Performance. Hagerty, 2015-08-19. [dostęp 2022-08-21]. (ang.).
  66. ↑ Ford Motor Co. Ltd. Britain By Car, 2016-07-09. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  67. ↑ Building for the Future. [w:] The Commercial Motor Archive [on-line]. Commercial Motor, 1987-06-11. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  68. ↑ a b c Eamonn McCann: Could Visteon be template to overcoming sectarianism?. Belfast Telegraph, 2012-11-15. [dostęp 2022-08-21]. (ang.).
  69. ↑ Bridgend Ford closure: End of an era. BBC News, 2019-06-06. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  70. ↑ Ford announces plan to close UK foundry. Eurofound, 2007-05-27. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  71. ↑ From Dagenham to Swansea Bay. [w:] The Commercial Motor Archive [on-line]. Commercial Motor, 1978-12-15. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  72. ↑ Birmingham Research to Guide Dagenham Design. [w:] The Commercial Motor Archive [on-line]. Commercial Motor, 1955-07-08. [dostęp 2022-08-20]. (ang.).
  73. ↑ Ford Media: Boreham. World Rally Archive. [dostęp 2022-08-28]. (ang.).
  74. ↑ a b History of Ford manufacturing in the UK. Belfast Telegraph, 2019-06-06. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  75. ↑ a b Van extraordinaire. The Irish Times, 2005-08-17. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  76. ↑ A short history of the Ford Transit. Haynes. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).
  77. ↑ Retired stylish workhorse Ford Anglia never forgotten by pop culture. Lifestyle. [dostęp 2022-09-03]. (ang.).

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya