Fort Rohtas

Fort Rohtas^[a]

Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Fort Rohtas, widok od strony Bramy Kabulskiej (2007)
Państwo	Pakistan
Typ	kulturowy
Spełniane kryterium	II, IV
Numer ref.	586
Region[b]	Azja i Pacyfik
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę	1997 na 21. sesji
Położenie na mapie Pakistanu Fort Rohtas
Położenie na mapie Azji Fort Rohtas
32°57′57,9″N 73°34′34,8″E/32,966083 73,576333
Multimedia w Wikimedia Commons
↑ Oficjalna nazwa wpisana na listę UNESCO ↑ Oficjalny podział dokonany przez UNESCO

Fort Rohtas^[1] (urdu ‏قلعہِ روہتاس‎) – XVI-wieczna fortyfikacja znajdująca się nieopodal miasta Dźhelam w północno-wschodnim Pakistanie, wzniesiona w celach obronnych przez władcę Imperium Sur(inne języki) Szer Szaha Suriego po jego zwycięstwie nad mogolskim władcą Humajunem; forteca nigdy nie została zdobyta i zachowała się do czasów współczesnych w niemal nienaruszonym stanie^[1].

W 1997 roku podczas odbywającej się w Neapolu 21. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa fort został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO^[2].

Władca Szer Szah Suri, który skutecznie walcząc z Mogołami stworzył imperium rozciągające się od Bengalu aż po Indus (znane jako Imperium Sur(inne języki)), po decydującym zwycięstwie nad mogolskim władcą Humajunem postanowił wznieść potężny kompleks obronny na północno-zachodnich rubieżach państwa, na obszarze współczesnego północnego Pakistanu, w prowincji Pendżab^[1][2]. Budowa fortu rozpoczęła się w 1541 roku^[2] i trwała około 20 lat^[3]. Prace nadzorował minister skarbu, Todar Mal(inne języki). Do prac wykorzystywani byli tradycyjni sojusznicy Mogołów – Gacharowie(inne języki). Wkrótce inwestycja została wstrzymana, gdyż miejscowa ludność gacharska zbuntowała się, domagając się podwyższenia plac. Szer Szah Suri przystał na ich żądania i budowę ukończono^[4].

Po śmierci Szer Szaha Suriego w 1545 roku jego imperium z czasem rozpadło się, a Mogołowie z Humajunem na czele przejęli kontrolę nad Fortem Rohtas i nad całym Pendżabem. Fortecą zarządzali w ich imieniu Gacharowie^[4][3]. Od tego czasu znaczenie obronne fortu stopniowo spadało, zaś ze względu na brak na jego terenie ogrodów i okazałych pałaców nie cieszył się on popularnością wśród władców mogolskich^[4]. Garnizon w tym miejscu stacjonował jednak aż do 1707 roku^[2]. Pod koniec XVIII wieku Fort Rohtas został przejęty przez Imperium Durrani, a na przełomie XVIII i XIX wieku – przez Imperium Sikhów z Ranjitem Singhem na czele^[3][2]. Ostatecznie w połowie XIX wieku stał się własnością Brytyjczyków, a na początku XX stulecia jego konserwacji podjął się John Marshall(inne języki), dyrektor Archaeological Survey of India(inne języki)^[3].

W 1975 roku fortyfikację wpisano do pakistańskiego rejestru zabytków, a od 2010 roku za zarządzanie i ochronę fortu odpowiedzialne są władze prowincji Pendżab^[2][3].

Fort Rohtas zajmuje powierzchnię 70 ha, wzniesiony jest na nieregularnym planie zbliżonym do trójkąta^[4], dostosowanym do ukształtowania terenu wzgórza, na którym się znajduje^[2]. Główna część fortyfikacji składa się z masywnego muru obronnego o długości ponad 4 km, w którego strategicznych miejscach znajduje się 68 bastei oraz przebitych jest 12 monumentalnych bram^[2] z kamienia ciosanego^[4], z których najbardziej reprezentacyjną jest brama Sohail służąca niegdyś jako główne wejście do fortu^[3]. Mury fortecy mierzą od 10 do 18,3 m wysokości i maksymalnie 12,5 m grubości w pobliżu bramy Mori^[4]. Wykonane są z łamanego kamienia piaskowcowego łączonego zaprawą wapienną z mączką ceglaną. W kilku miejscach w murach mieszczą się dawne kazamaty magazynowe^[4].

Wewnętrzny mur o długości 530 m oddziela cytadelę^[4], w obrębie której powstała niewielka wioska istniejąca i zamieszkana do dziś^[2]. W pobliżu Bramy Kabulskiej znajduje się Meczet Królewski, natomiast w najwyższym punkcie fortu^[4] – Pałac Man Singha I(inne języki) wzniesiony w okresie panowania Wielkich Mogołów, nazwany tak na cześć jednego z generałów armii cesarza Akbara^[3]. Samowystarczalność w dostępie do wody pitnej zapewniały obiektowi studnie schodkowe (baoli) wydrążone na jego terenie^[2].

Elementy budowli cechują się wysoką wartością artystyczną dzięki zastosowaniu dekoracji, takich jak płaskorzeźby, glazurowane płytki czy kaligraficzne inskrypcje w marmurze i piaskowcu. Fort Rohtas stanowi cenny przykład wczesnej (XVI-wiecznej) muzułmańskiej architektury wojskowej w Azji Środkowej i Południowej, łączącej wpływy tureckie i indyjskie, która wywarła znaczący wpływ na późniejszy rozwój architektury Mogołów^[2].

• 
  Widok ogólny Fortu Rohtas (2016)
• 
  Brama Sohail (2013)
• 
  Pozostałości Pałacu Man Singha I (2014)
• 
  Korona murów obronnych z bastejami (2010)
• 
  Studnia schodkowa – baoli (2011)
• 
  Pozostałości Meczetu Królewskiego (2007)
• 
  Kamienna szahada (2000)
• 
  Detale architektoniczne Bramy Sohail (2007)