Frizea

Frizea
Ilustracja
Vriesea carinata
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

wiechlinowce

Rodzina

bromeliowate

Rodzaj

frizea

Nazwa systematyczna
Vriesea Lindley
Edwards's Bot. Reg. 29: ad t. 10. 7 Feb 1843[3]
Typ nomenklatoryczny

V. psittacina (W. J. Hooker) Lindley[3]

Synonimy
  • Hexalepis Rafinesque
  • Neovriesia N. L. Britton[3]
Multimedia w Wikimedia Commons
Vriesea bleherae
V. williamsii i V. castaneobulbosa w swoim siedlisku

Frizea (Vriesea Lindl.) – rodzaj roślin z rodziny bromeliowatych (Bromeliaceae). Obejmuje w szerokim ujęciu ok. 265 gatunków[4], ale w XXI wieku podejmowane są próby ich reklasyfikacji i w proponowanych ujęciach liczba gatunków tu zaliczanych jest mniejsza[5]. Zasięg rodzaju w szerokim ujęciu obejmuje obszar od Meksyku i Antyli po Argentynę i Urugwaj[6], przy czym stosunkowo nieliczni jego przedstawiciele rosną w Amazonii[4]. W wąskim ujęciu (Vriesea s.s.) zaliczane są tu niemal wyłącznie gatunki występujące w południowej Brazylii, zwłaszcza w Mata Atlântica[5].

W większości są to rośliny epifityczne, rosnące w mezofitycznych lasach[6], ale też w górskich zbiorowiskach trawiastych[4] i na terenach skalistych (w górach do 2500 m n.p.m.)[7]. Ich kwiaty zapylane są przez nietoperze, ale też są samopylne[6]. Poszczególne kwiaty kwitną krótko[7], ale efektowne kwiatostany utrzymują się często przez kilka miesięcy[7][8]. Wiele gatunków osiąga okazałe rozmiary i odgrywa istotną rolę w ekosystemach. Zbiorniki tworzące się u nasad liści V. ranifera stanowią kluczowe siedlisko dla rozwoju związanych z tą rośliną gatunków płazów[4].

Ze względu na efektowny wygląd, zwłaszcza jaskrawe zabarwienie kwiatostanów, liczne gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne. Hodowcy tych roślin uzyskali bardzo wiele odmian ozdobnych, w tym wiele mieszańcowych o trudnym już do ustalenia pochodzeniu[4]. W warunkach domowych jako rośliny doniczkowe uprawiane są zwłaszcza frizea lśniąca V. splendens (= Lutheria splendens), V. psittacina[9][10], frizea łódkowata V. carinata[11]. Rośliny z tego rodzaju uprawiane są w cieplejszych regionach także w ogrodach. Do najbardziej mrozoodpornych należy V. philippocoburgi wytrzymująca do -5 °C (bywa uprawiana w ogrodach na Wyspach Brytyjskich)[8].

Nazwa rodzajowa upamiętnia holenderskiego lekarza i botanika – Willema Hendrika de Vriese[12].

Morfologia

Vriesea duvaliana
Vriesea elata
Vriesea erythrodactylon
Pokrój
Bezłodygowe[6], zimozielone byliny[13] tworzące często okazałe rozety[7] (osiągający największe rozmiary gatunek – V. imperialis ma do 5 m wysokości)[4]. Z roślin wyrastają kłącza powietrzne (nie pełzają na powierzchni gruntu)[6].
Liście
Skórzaste[7], tworzą lejkowate zbiorniczki u nasady[4]. osiągają do 20–80 cm długości, przy końcach są zwykle mniej lub bardziej podwinięte. Bywają u różnych gatunków rozmaicie ubarwione – od jednobarwnych poprzez prążkowane po marmurkowe[7].
Kwiaty
Zebrane w spłaszczone, dwurzędowe kłosy wyrastające zwykle na długich szypułach[6]. Kwiaty rozwijają się w kątach często efektownie zabarwionych podsadek[7]. Kwiatostany są w efekcie jaskrawe u większości gatunków – intensywnie żółte, pomarańczowe i czerwone, rzadziej białe, jasnożółte lub jasnopomarańczowe[6]. Kwiaty są obupłciowe. Zewnętrzne listki okwiatu są wolne lub zrośnięte tylko u nasady. Wewnętrzne są wolne lub zrośnięte w rurkę, zawsze krótsze od listków zewnętrznych. U ich nasady wyrastają po dwie wzniesione i sztywne łuski. Pręciki nie wystają lub wystają z okwiatu. Zalążnia górna lub niemal górna. Znamię różnie wykształcone[6].
Owoce
Torebki[6].

Systematyka

Kwiatostan Vriesea fosteriana
Vriesea hieroglyphica
Rozeta liści Vriesea incurvata
Kwiat Vriesea wawrana

Rodzaj z rodziny bromeliowatych Bromeliaceae, a w jej obrębie z plemienia Vrieseeae z podrodziny Tillandsioideae[14].

W tradycyjnym ujęciu jest to takson polifiletyczny[5] obejmujący ok. 265 gatunków[4]. Trwają prace taksonomiczne z wykorzystaniem markerów genetycznych nad klasyfikacją gatunków tu zaliczanych i spokrewnionych roślin z podrodziny Tillandsioideae, ponieważ same kryteria morfologiczne nie dostarczają jednoznacznych cech diagnostycznych dla wyodrębnienia poszczególnych linii rozwojowych tych roślin. W drugim dziesięcioleciu XXI wieku zaproponowano reklasyfikację rodzaju i wyodrębniono z niego pięć nowych rodzajów (Goudaea W.Till & Barfuss, Jagrantia Barfuss & W.Till, Lutheria Barfuss & W.Till, Zizkaea W.Till & Barfuss, Stigmatodon Leme, G.K.Br. i Barfuss). Wykorzystano przy tym jako cechę diagnostyczną zróżnicowanie budowy znamion słupka, co jednak jeszcze przed końcem tego dziesięciolecia zostało zakwestionowane, jako nie znajdujące potwierdzenia w analizie molekularnej. Zaproponowano podział rodzaju na dwie linie – jedną obejmującą brazylijskie gatunki Vriesea s.s. wraz z tymi zaliczonymi do Stigmatodon, i drugą – obejmującą gatunki wyodrębniane do rodzajów Cipuropsis, Mezobromelia, Josemania, Goudaea, Lutheria i Jagrantia. Wciąż jednak brak naukowego konsensusu w kwestii klasyfikacji tych roślin[5].

Wykaz gatunków według Plants of the World[15]

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. ↑ Peter F. Stevens, Poales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-03-26] (ang.).
  3. ↑ a b c Vriesea. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2020-03-26].
  4. ↑ a b c d e f g h David J. Mabberley, Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 972, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200.
  5. ↑ a b c d Machado, T. M., Loiseau, O., Paris, M., Weigand, A., Versieux, L. M., Stehmann, J. R., … Salamin, N.. Systematics of Vriesea (Bromeliaceae): phylogenetic relationships based on nuclear gene and partial plastome sequences. „Botanical Journal of the Linnean Society”, 2019. 
  6. ↑ a b c d e f g h i K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. IV. Flowering Plants. Monocotyledons. Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin, Heidelberg: Springer, 1998, s. 91. ISBN 978-3-642-08378-5.
  7. ↑ a b c d e f g Patrick Mioulane (red.): Rośliny pokojowe. Praktyczna encyklopedia. Warszawa: Hachette Livre Polska sp. z o.o., 2009, s. 412-413. ISBN 978-83-7575-544-2.
  8. ↑ a b Will Giles: Encyclopedia of Exotic Plants for Temperate Climates. Portland, Or.: Timber Press, 2007, s. 113. ISBN 978-0-88192-785-6.
  9. ↑ Izabela Kiljańska: Rośliny ozdobne w mieszkaniu i na balkonie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990, s. 88. ISBN 83-09-01258-6.
  10. ↑ Andrzej Sarwa: Mała encyklopedia doniczkowych roślin ozdobnych. Tarnów: Wydawnictwo Karat, 1994, s. 124-125. ISBN 83-85601-39-2.
  11. ↑ Moritz Burki, Marianne Fuchs: Leksykon roślin doniczkowych i balkonowych. Warszawa: Świat Książki, 2007, s. 266. ISBN 978-83-247-1838-2.
  12. ↑ Jose Mari Mut: Plant genera named after people (1753 - 1853). Aguadilla: Ediciones Digitales, 2019, s. 628.
  13. ↑ Christopher Brickell (red.): Encyclopedia of plants & flowers. London, New York, Munich, Melbourne, Delhi: Dorling Kindersley, American Horticultural Society, 2012, s. 720. ISBN 978-0-7566-6857-0.
  14. ↑ Genus: Vriesea Lindl.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2020-03-26].
  15. ↑ Vriesea Lindl.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-03-26].

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya