GLs30

GLs30

GLs30 w niemieckim muzeum Ziegeleimuseum Sondernheim
Producent	ZREMB Gliwice
Lata budowy	1961–1964
Układ osi	B
Wymiary
Masa służbowa	4000 kg
Długość	2910 mm[1]
Szerokość	1200 mm[1]
Wysokość	2145 mm[1]
Rozstaw osi skrajnych	845 mm[1]
Średnica kół	450 mm[1]
Napęd
Trakcja	spalinowa
Typ silników	S-322
Pojemność zbiorników paliwa	35 l
Parametry eksploatacyjne
Moc znamionowa	30 KM
Maksymalna siła pociągowa	1250 kG[1]
Rodzaj przekładni	mechaniczna
Prędkość konstrukcyjna	17 km/h[1]
Nacisk osi na szyny	2 t[1]
System hamulca	mechaniczny
Parametry użytkowe
Rozstaw szyn	500–750 mm[1]
Minimalny promień łuku	10 m[1]

GLs30 – polska wąskotorowa lokomotywa spalinowa na tor szerokości 500–750 mm, przeznaczona dla przemysłu.

Z powodu dużego zapotrzebowania na wąskotorowe lokomotywy dla przemysłu i braków części zamiennych do różnych starych lokomotyw pochodzenia zagranicznego, Zakłady Remontu Maszyn Budowlanych nr 5 (ZREMB) w Gliwicach, które zajmowały się ich remontami, opracowały w przyzakładowym biurze konstrukcyjnym dokumentację techniczną małej lokomotywy przemysłowej z wykorzystaniem wyłącznie polskich podzespołów. Projekt został opracowany w 1957 roku^[2]. Wprowadzono do produkcji w kolejnych latach trzy lokomotywy: GLs20, GLs25 i GLs30, wszystkie napędzane tym samym modelem silnika, lecz rozwijające różną moc (oznaczenia pochodziły od ich mocy w koniach mechanicznych)^[3]. Lokomotywa GLs20, produkowana jako pierwsza od 1959 roku, była mniejsza, a dwie pozostałe były takiej samej konstrukcji^[a]. Z uwagi na braki zachowanych materiałów źródłowych, informacje o produkcji tych lokomotyw są jednak niepewne i rozbieżne^[2]. Najpierw rozpoczęto w 1959 roku produkcję mniejszych lokomotyw GLs20^[4]. Produkcję seryjną lokomotyw GLs30 prowadzono w latach 1961–1964^[1]. Według niektórych publikacji, powstało ok. 160 lokomotyw GLs30, lecz inni autorzy wskazują, że liczba ta jest niepewna^[b]. W tym samym czasie produkcję wąskotorowych lokomotyw spalinowych WLs40/50 prowadziły Fablok oraz ZNTK Poznań, z tego powodu przestały napływać zamówienia do zakładu w Gliwicach i zakończono produkcję tych lokomotyw^[3]. W 1964 roku przestawiono się natomiast na produkcję maszyn budowlanych, zwłaszcza podnośników^[2]. Szczególnie często lokomotywy GLs30 spotykane były w cegielniach^[2].

Lokomotywy GLs30 są wyposażone w silnik wysokoprężny typu S-322 produkcji WSW Andrychów. Był to silnik dwucylindrowy, czterosuwowy, na olej gazowy^[2]. Pojemność skokowa wynosiła 3,62 l, średnica cylindra 120 mm, a skok tłoka 160 mm^[2]. Osiągał on w GLs30 moc 30 KM przy 1200 obr./min, a w GLs25 moc 25 KM przy 1000 obr./min^[2]. Napęd na osie przekazywany jest poprzez 3-biegową skrzynię biegów, z mechanizmem rewersowym na wałku wyjściowym do zmiany kierunku jazdy, a następnie przez dwa wałki z osadzonymi na nich kołami zębatymi^[5]. Z tych kół, poprzez dwa łańcuchy Galla, napęd przekazywany jest na tylną oś, połączoną łańcuchem z przednią osią^[5]. Przełączanie biegów odbywa się za pomocą koła ręcznego^[6]. Osie obracają się w łożyskach tocznych i odsprężynowne są za pomocą resorów piórowych półeliptycznych, z czteropunktowym podparciem konstrukcji^[7]. Silnik chłodzony jest cieczą o obiegu wymuszonym^[7]. Hamulec ręczny działa na wszystkie koła^[8]. Lokomotywa wyposażona jest w dwie piasecznice uruchamiane mechanicznie^[7]. Zbiornik paliwa miał pojemność 35 litrów^[1]. Lokomotywę budowano na rozstawy szyn: 500 mm, 600 mm i 750 mm^[2].

W budce maszynisty siedzenie ustawione jest na pokrywie skrzyni biegów, bokiem do kierunku jazdy w celu obserwacji w obu kierunkach^[8]. Budka jest zakryta i ma odkręcany dach^[8]. Z przodu, tyłu i prawej strony kabina ma ściany z dużymi oknami, a z lewej ma otwarte wejście, które może być zasłonięte brezentowym boczkiem^[8]. Ostoja lokomotywy jest spawana elektrycznie z blach grubości 15 mm^[8]. Do czołownic przykręcone są pełne zderzaki (nieodsprężynowane), o regulowanej wysokości zawieszenia, zaopatrzone w trzpienie cięgłowe do zaczepiania łańcuchów pełniących rolę sprzęgów^[7].

Instalacja elektryczna służyła do rozruchu i oświetlenia i oryginalnie obejmowała prądnicę o napięciu 12 V, rozrusznik (na prąd o napięciu 24 V), dwa akumulatory o napięciu po 12 V (łączone równolegle, a w czasie rozruchu szeregowo), reflektor przedni, tylny i lampę sufitową^[6]. Instalacja bywała modyfikowana podczas eksploatacji, najczęściej przez wymianę 24-woltowego rozrusznika, który komplikował układ^[6].

• Bogdan Pokropiński: Lokomotywy spalinowe produkcji polskiej. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2009, s. 168–170, 208. ISBN 978-83-206-1731-3. OCLC 751021126.
• Marek Malczewski. Lokomotywy spalinowe GLs30 dla przemysłu. „Świat kolei”. 12/2002, 2002. ISSN 1234-5962.