Galman
Galman – górnicze określenie utlenionych rud cynku[1], przeważnie mieszaniny smithsonitu i hemimorfitu (kalaminu)[2].
Nazewnictwo
Wyróżniono:
- galman biały (pospolity[3]) – z małymi domieszkami uwodnionych tlenków żelaza[2], w obrębie którego wyodrębniono:
- zwyczajny galman ziemisty: matowa, nieprzezroczysta żółtawa, szarawo-biała, żółtawo-szara, słomiano-żółta skała występująca w „nerkach” sferoidalnych oraz zbitych skorupach; przełam ziemisty, równy bądź płasko-muszlowy[3]
- zwyczajny galman skorupowy: barwa zbliżona do galmanu ziemistego; drobnoziarnisty, nieco porowaty, czasem w postaciach naciekowych[3]
- galman czerwony (żelazisty[1]) – mieszanina węglanu cynku i wodorotlenku żelaza(III)[3], z domieszką kilku procent tlenku żelaza(III)[2] i manganu[3]
- galman węglanowy (węglowy, szpatowy, szpat cynkowy[3]) – najczystsza odmiana galmanu[4] z przewagą smithsonitu[2]
- galman krzemianowy (krzemowy) – z przewagą hemimorfitu[2]
Występowanie w Polsce
- galmany smithsonitowe (czerwone) rozpowszechnione są na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej, w złożach rud cynku i ołowiu; w okolicach Bytomia, Tarnowskich Gór, Olkusza, Trzebini, Jaworzna.
- galmany monheimitowe – w rejonie Chrzanowa
- galmany krzemianowe są spotykane w nieczynnych kopalniach w okolicach Tarnowskich Gór, Brzezin Śląskich, Miechowic
Na Górnym Śląsku okres największego wydobycia galmanu trwał od drugiej połowy XVIII do końca XIX wieku (zob. kopalnia Szarlej) i przyczynił się do znacznego rozwoju gospodarczego tego regionu.
Zastosowanie
- jedna z dwóch najważniejszych (obok blendy cynkowej) rud cynku
- historycznie używany jako domieszka do miedzi w produkcji mosiądzu[5]
Przypisy
- ↑ a b Pusch 1903 ↓, s. 73.
- ↑ a b c d e Hornig 1963 ↓.
- ↑ a b c d e f Pusch 1903 ↓, s. 74.
- ↑ Pusch 1903 ↓, s. 75.
- ↑ Roman Majorczyk: Historia górnictwa kruszcowego w rejonie Bytomia. Bytom: 1985, s. 48.
Bibliografia
- Alfred Hornig. Rudy śląsko-krakowskiego triasu. „Wszechświat”. 1941 (3), s. 63, 1963-03. Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
- Jerzy Bogumił Pusch: Geologiczny opis Polski oraz innych krajów, na północ od Karpat położonych. Dąbrowa: Drukarnia St. Święckiego, 1903.
Identyfikatory zewnętrzne:
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.