Garbatka-Letnisko

Garbatka-Letnisko
wieś
Ilustracja
Stacja kolejowa w Garbatce
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Powiat

kozienicki

Gmina

Garbatka-Letnisko

Wysokość

149 – 161 m n.p.m.

Liczba ludności (2021)

2742[2]

Strefa numeracyjna

48

Kod pocztowy

26-930[3]

Tablice rejestracyjne

WKZ

SIMC

0618639[4]

Położenie na mapie gminy Garbatka-Letnisko
Mapa konturowa gminy Garbatka-Letnisko, w centrum znajduje się punkt z opisem „Garbatka-Letnisko”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej znajduje się punkt z opisem „Garbatka-Letnisko”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Garbatka-Letnisko”
Położenie na mapie powiatu kozienickiego
Mapa konturowa powiatu kozienickiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Garbatka-Letnisko”
Ziemia51°29′34″N 21°37′41″E/51,492778 21,628056[1]
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Garbatka-Letnisko – wieś sołecka[5] w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie kozienickim, w gminie Garbatka-Letnisko[4][6]. Leży przy drodze krajowej nr 79.

Garbatka była wsią klasztoru benedyktynów sieciechowskich w województwie sandomierskim w ostatniej ćwierci XVI wieku[7]. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Garbatka-Letnisko. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa radomskiego, zaś przed 1975 r. do woj. kieleckiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Garbatka-Letnisko oraz rzymskokatolickiej parafii Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny[8].

Historia

Na obszarze obecnej Garbatki Letnisko do XV w. istniały dwie miejscowości: sama Garbatka oraz Rambertów (różnie pisana: Rembiertów, Rambertów, Rembertów). O tej drugiej miejscowości wspomina przywilej jaki wydał książę Bolesław Wstydliwy klasztorowi sieciechowskiemu w 1252.

Pierwsza wzmianka o samej Garbatce w źródłach pisanych pochodzi z 1449. Jednak najważniejsze wzmianki występują w Liberum beneficjorum III 267 Jana Długosza, w dokumentach z lat 1497 i 1542 oraz radomskich księgach ziemskich z połowy XV w. W wieku tym Garbatka należała do rodziny Szlizów pieczętujących się herbem Awdaniec, a na przełomie XV i XVI w. przeszła w posiadanie rodu Kochanowskich. W XVI w. obie miejscowości Rambertów oraz Garbatka zostały połączone. W 1787 Garbatka liczyła 253 mieszkańców, w 1881 715 mieszkańców i 101 domów. W latach 1795–1809 Garbatka znajdowała się w zaborze austriackim, z kolei w latach 1815-1915 w zaborze rosyjskim. W XIX w. wieś należała do majoratu kozienickiego, którym władał gen. Iwan Dehn. W Garbatce w tym okresie mieszkał August Wilkoński (pisarz, demokrata i uczestnik powstania listopadowego), który razem z żoną Pauliną z Lauczów (pamiętnikarką) dzierżawił miejscowy folwark.

Na początku XX w. Garbatkę zamieszkiwało już 1331 osób, a w 1930 – 2000. W momencie wybuchu II wojny światowej miejscowość liczyła ponad 3500 mieszkańców. Rozwój miejscowości w końcu XIX w. i na początku XX w. był spowodowany budową kolei (1885) łączącej Zagłębie Dąbrowskie z Dęblinem. Już wówczas dzięki dogodnemu dojazdowi i niewielkiej odległości od Radomia w Garbatce zaczęły powstawać domy wypoczynkowe i letniskowe. Jeden z takich domów (1890) wybudował Antonis Jani, w sumie otworzył 4 takie pensjonaty oraz sklep, a następnie zaczął Garbatkę intensywnie reklamować jako miejscowość uzdrowiskową, co udało mu się znakomicie. Najpierw lekarze i ich pacjenci, a później i zwykli mieszkańcy Radomia, Dęblina oraz innych miast zaczęli tu spędzać wolny czas. Po kilku latach jednak Jani zrezygnował z prowadzenia pensjonatu i po sprzedaniu majątku założył fabrykę wyrobów cementowych. Po następnych kilku latach i ten interes sprzedał, a sam wyjechał w głąb Rosji i tam zmarł.

Najświetniejsze lata w historii Garbatki to okres międzywojenny. W tym czasie zasłynęła jako kurort letniskowy. Odwiedzały ją rzesze turystów, szczególnie z Radomia, Lublina i Warszawy. Liczba domów do wynajęcia wzrosła do 400. Zabudowania powstawały po obu stronach linii kolejowej. W 1921 Garbatka liczyła już 1739 mieszkańców, co świadczy o prężnym rozwoju miejscowości. Ważnym momentem w gospodarczo-ekonomicznej historii Garbatki jest utworzenie w 1923 Nadleśnictwa Garbatka. W okresie międzywojennym na obszarze Puszczy Kozienickiej rozwinął się przemysł drzewny. W tym czasie w Garbatce znajdował się już tartak trzytraktowy o mocy przetarcia 15 tys. m² razem ze stolarnią mebli. Wpłynęło to na rozwój przemysłu chemicznego (destylarnia żywicy).

Na początku lat 20. XX w. przebudowano spichlerz zbożowy na kaplicę, do której w 1926 dobudowano prezbiterium, a w trzy lata później kruchtę. W 1926 powstał też miejscowy Komitet Budowy Kościoła. Przez następne 3 lata, wspólnym trudem wszystkich mieszkańców udało się zbudować pierwszy, prowizoryczny kościół. Parafia Garbatka została erygowana w 1932. Otrzymała wezwanie Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Pierwszym proboszczem został ks. Wincenty Wojtaśkiewicz, który zmarł 9 października 1942 w szpitalu obozu Auschwitz-Birkenau[9].

W okresie II wojny światowej Garbatka stanowiła ważny węzeł kolejowy, którym przechodziły niemieckie transporty z zaopatrzeniem frontu wschodniego. W latach 1942 – 1944 partyzanci przeprowadzili w tym rejonie szereg udanych akcji dywersyjnych. W okolicy działał m.in. oddział Gwardii Ludowej im. D. Czachowskiego, który dokonał 9 udanych akcji kolejowych. 12 lipca 1942 wieś została spacyfikowana, do obozów koncentracyjnych przewieziono około 800 osób, przeżyło 46. Na placu w pobliżu części towarowej stacji Garbatka-Letnisko, z którego odjeżdżały transporty zatrzymanych, ustawiony jest pomnik ku pamięci ofiar[10]. W 1965 roku przed stacją w Garbatce ustawiono pomnik ku czci partyzantów[11].

W latach 1942–1945 w Garbatce mieszkał profesor Leszek Kołakowski, który od 2000 r. był Honorowym Członkiem Stowarzyszenia Przyjaciół Garbatki. W Garbatce-Letnisko urodził się pianista jazzowy Andrzej Jagodziński i Krzysztof Kumor – aktor i prezes ZASP.

Współcześnie Garbatkę-Letnisko zamieszkuje ok. 3400 osób.

Honorowymi Obywatelami Gminy Garbatka – Letnisko są: Władysław Molenda ps. „Grab”, Jan Paweł II, z inicjatywy Stowarzyszenia Przyjaciół Garbatki – Leszek Kołakowski i Andrzej Jagodziński – oraz ks. prałat Stanisław Mnich.

Oświata

  • Zespół Szkół Drzewnych i Leśnych im. Jana Kochanowskiego[12]
  • Centrum Kształcenia Ustawicznego[13]
  • Publiczna Szkoła Podstawowa im. Królowej Jadwigi
  • Przedszkole Samorządowe „Pod sosnową szyszką"

Administracja

Integralne części wsi Garbatka-Letnisko[4][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0618645 Letnisko część wsi
0618651 Podlas część wsi

Turystyka

Przez Garbatkę przechodzą piesze szlaki turystyczne:

Ludzie związani z Garbatką Letnisko

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 31603.
  2. ↑ Raport o stanie gminy Garbatka-Letnisko w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 9
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 251 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. ↑ a b c GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. ↑ Strona gminy, sołectwa
  6. ↑ a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP))
  7. ↑ Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku. ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1993, s. 112.
  8. ↑ Opis parafii na stronie diecezji radomskiej
  9. ↑ Bronisław Tarka: Ks. Wincenty Wojtaśkiewicz. pacanow.pl. [dostęp 2015-12-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-12-22)]. (pol.).
  10. ↑ Śmietanka Ryszard. Szkice z Dziejów Garbatki. Garbatka Letnisko 1992
  11. ↑ Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, str. 610
  12. ↑ Zespół Szkół Drzewnych i Leśnych w Garbatce-Letnisku [online], www.drzewna.com [dostęp 2024-08-13].
  13. ↑ Zespół Szkół Drzewnych i Leśnych w Garbatce-Letnisku [online], www.drzewna.com [dostęp 2024-08-13].

Bibliografia

  • Stanisław Alfred Traczyk, Pionki i Okolice, Przewodnik Historyczno-Krajoznawczy, Pionki: nakł. autora, 1995, ISBN 83-904149-0-2, OCLC 835195845.

Linki zewnętrzne

Gmina Garbatka-Letnisko
Miejscowości

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya