Gdanisko

Gdanisko zamku kwidzyńskiego

Gdanisko (z niem. Dansker, Danzker) – w średniowiecznej architekturze warownej miejsce pełniące funkcję latryny, odseparowane od zabudowań zamkowych i zwykle usytuowane nad fosą.

Cechy szczególne

Był to wykusz w murach albo wieża umieszczona poza linią murów obronnych i połączona z zamkowym kompleksem gankiem w postaci krytego przejścia wspartego na arkadach. Gdaniska były budowane głównie w krzyżackich zamkach warownych w funkcji wieży ustępowej (latryny)[1]. Wyposażone w strzelnice, spełniały także funkcję obronną jako dodatkowa baszta, wysunięta przed obwód murów zamkowych[2].

Gdaniska zazwyczaj murowano z cegły, niekiedy bywały też drewniane, jak np. na zamku w Ragnecie[3]. Budowano je tak, by wszystkie nieczystości spadały do fosy, skąd ich odprowadzenie zapewniała płynąca woda[4].

Diabełek wskazujący drogę do gdaniska na zamku malborskim

Przykłady zachowanych gdanisk to:

Gdanisko znajdowało się również w zamku w Prabutach oraz na zamku w Tucholi ("wieża, którą zowią Gdańsk")[6].

Etymologia nazwy

Sporna pozostaje etymologia nazwy tego miejsca. Próbowano ją wyjaśniać deprecjonowaniem nazwy i dobrego imienia Gdańska, któremu złą opinię wystawiały wielokrotne zamieszki i bunty przeciwko Krzyżakom[potrzebny przypis]. Inna teoria odwołuje się raczej do wpływu języka pruskiego, w którym dansk miało oznaczać "mokry, wilgotny"[5].

  • Gdanisko zamku w Kwidzynie
    Gdanisko zamku w Kwidzynie
  • Gdanisko zamku w Toruniu
    Gdanisko zamku w Toruniu
  • Gdanisko na Zamku Górnym w Malborku
    Gdanisko na Zamku Górnym w Malborku
  • Malbork - Kurza Stopa na Zamku Średnim
    Malbork - Kurza Stopa na Zamku Średnim
  • Fragment gdaniska zamku w Kowalewie
    Fragment gdaniska zamku w Kowalewie
  • Miejsce kloaczne z gdaniska w Gniewie
    Miejsce kloaczne z gdaniska w Gniewie
Informacje w projektach siostrzanych
 Multimedia w Wikimedia Commons
 Definicje słownikowe w Wikisłowniku

Przypisy

  1. ↑ Witold Szolginia: Ilustrowana encyklopedia dla wszystkich. Architektura i Budownictwo. Warszawa: Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, 1975, s. 70.
  2. ↑ Sztuka świata. Słownik terminów (A-K). T. 17. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 148. ISBN 978-83-213-4726-4.
  3. ↑ Sławomir Jóźwiak, Janusz Trupinda, Krzyżackie zamki komturskie w Prusach. Topografia i układ przestrzenny na podstawie średniowiecznych źródeł pisanych, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2012, s ISBN 978-83-231-2896-0
  4. ↑ Sławomir Jóźwiak, Janusz Trupinda, Krzyżackie zamki komturskie w Prusach. Topografia i układ przestrzenny na podstawie średniowiecznych źródeł pisanych, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012, s. 385, ISBN 978-83-231-2896-0, OCLC 812677814.
  5. ↑ a b c Rafał Cybulski, Największy wychodek Europy jest w Kwidzynie - Dziennikbaltycki.pl [online], „Dziennik Bałtycki” 16.04.2012 [dostęp 2017-12-11] (pol.).
  6. ↑ Tomasz Torbus, Zamki konwentualne państwa krzyżackiego w Prusach. Część 2: Katalog, Gdańsk: słowo/obraz terytoria : Fundacja Terytoria Książki, 2023, s. 584-585, ISBN 978-83-7453-216-7 [dostęp 2025-08-13] (pol.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya