Getto Cajtung

Getto-Cajtung. Far Informacje, Farordenungen un Bakantmachungen

‏געטא-צייטונג. פֿאַר אינפֿאָרמאַציע, פאַראָרדענונגען און בּאַקאַנטמאַכונגען‎

Pierwszy numer gazety
Państwo	III Rzesza
Adres	Łódź, ulica Dworska 1
Wydawca	Starszeństwo Żydów w Łodzi
Organ prasowy	Chaim Rumkowski
Język	jidysz
Pierwszy numer	7 marca 1941
Ostatni numer	21 września 1941
Redaktor naczelny	Szmul Rozensztajn
Stali współpracownicy	Lejb Berman

Getto-Cajtung. Far Informacje, Farordenungen un Bakantmachungen (jid. ‏געטא-צייטונג. פֿאַר אינפֿאָרמאַציע, פאַראָרדענונגען און בּאַקאַנטמאַכונגען‎, pol. Gazeta Getta. Dla Informacji, Rozporządzeń i Ogłoszeń) – wydawana w języku jidysz gazeta, określana czasem mianem gadzinowej, będąca oficjalnym organem przełożonego Starszeństwa Żydów w getcie łódzkim, Chaima Rumkowskiego. Gazeta ukazywała się od 7 marca do 21 września 1941 roku.

Obok „Gazety Żydowskiej” z Generalnego Gubernatorstwa była to jedyna legalna gazeta żydowska w okupowanej Polsce^[1].

Pomysłodawcą i założycielem gazety był Chaim Rumkowski, który planował powstanie gazety od początku istnienia łódzkiej dzielnicy żydowskiej. Długo starał się u władz niemieckich o przekazanie do getta hektografu, który otrzymał wiosną 1941 roku^[2].

Po otrzymaniu hektografu przystąpiono do drukowania pisma. Gazeta ukazywała się od 7 marca do 21 września 1941 roku, łącznie wydano 18 numerów, które w całości liczyły 76 stron^[2]. Każdy numer musiał być tłumaczony na język niemiecki i zaakceptowany przez funkcjonariuszy Kriminalpolizei^[1][3] oraz Zarządu Getta pod kierownictwem Hansa Biebowa^[4]. Gazeta ukazywała się zasadniczo w tygodniowych odstępach, jej publikacji zaprzestano z powodu braku papieru^[2][5][4]. Nakład wynosił zazwyczaj 10 tysięcy egzemplarzy, jedynie numer pierwszy ukazał się w nakładzie 8 tysięcy, a ostatni w nakładzie 4 tysięcy^[4]. Cena gazety wynosiła 10 fenigów, redakcja mieściła się przy ulicy Dworskiej 1, a drukarnia należąca do Judenratu przy ulicy Brzezińskiej 10^[6][4][7].

Na łamach gazety nie informowano o tym kto jest jej redaktorem, nie podpisywano także autorów artykułów, jedynym podpisem był ten należący do Rumkowskiego pod komunikatami i odezwami jego autorstwa^[6]. Redaktorem pisma był bliski współpracownik Rumkowskiego i kierownik referatu prasowego Judenratu, Szmul Rozensztajn^[6][4][7]. Rozensztajn był przedwojennym dziennikarzem, korespondentem „Hajntu” w Łodzi, pozostawił po sobie dziennik, w którym opisywał redagowanie pisma i pracę nad jego tekstami^[6][8]. Według relacji mieszkający w getcie dziennikarze nie chcieli podejmować współpracy z pismem ze względu na jego propagandowy charakter. Jedną z osób namawianych do współpracy z gazetą był Jeszajahu Szpigel^[4].

Według Moniki Polit gazeta była własnością Rumkowskiego i służyła ogłaszaniu ludności getta jego woli oraz propagandy^[8]. Teksty na łamach gazety miały przedstawiać czytelnikom obowiązki przewodniczącego Judenratu, skupiały się głównie na kreowaniu wizerunku Rumkowskiego^[9]. W gazecie ukazywały się także fragmenty poświęcone pracy i funkcjonowaniu administracji getta, poezja autorstwa Lejba Bermana^[10][11] oraz obwieszczenia, okólniki i zarządzenia^[4][5].

Oprócz gazety w getcie łódzkim ukazywał się także „Biuletyn Kroniki Gettowej”^[1], wydawany przez Archiwum Getta Łódzkiego w latach 1940–1944^[12]. W getcie ukazał się także jeden numer gazetki ściennej „Itonejnu”^[1].

• MarianM. Fuks MarianM., Żydowska prasa w okresie okupacji hitlerowskiej w Polsce (1940-1943), „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”, 16 (2), 1977, s. 99-115 .
• AdamA. Sitarek AdamA., „Otoczone drutem państwo”. Struktura i funkcjonowanie administracji żydowskiej getta łódzkiego, Łódź: Instytut Pamięci Narodowej, 2018, ISBN 978-83-8098-363-2 .
• MonikaM. Polit MonikaM., Pomiędzy propaganda a kolaboracją: casus Getto Cajtung, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” (2), 2006, s. 392–403, DOI: 10.32927/ZZSiM.197, ISSN 2657-3571 .

• Pierwszy numer gazety na stronie infocenters.co.il