Getto w Kole

Getto w Kole
Ilustracja
Widok na plac przy synagodze mniejszej w Kole, który znajdował się na terenie getta
Typ

getto żydowskie

Odpowiedzialny

 III Rzesza

Rozpoczęcie działalności

grudzień 1940

Zakończenie działalności

11 grudnia 1941

Terytorium

Polska pod okupacją III Rzeszy

Miejsce

Koło

Liczba więźniów

~3 tysiące

Narodowość więźniów

Żydzi

Położenie na mapie Koła
Mapa konturowa Koła, w centrum znajduje się punkt z opisem „Getto w Kole”
Położenie na mapie okupowanej Polski w latach 1939–1941
Mapa konturowa okupowanej Polski w latach 1939–1941, po lewej znajduje się punkt z opisem „Getto w Kole”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Getto w Kole”
Położenie na mapie powiatu kolskiego
Mapa konturowa powiatu kolskiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Getto w Kole”
Ziemia52°11′38,4″N 18°37′48,6″E/52,194000 18,630167

Getto w Kole – getto żydowskie utworzone podczas II wojny światowej przez okupantów na terenie miasta Koła.

Historia

Powstanie getta

Koło zostało zajęte przez Niemców podczas kampanii wrześniowej, 18 września 1939 roku[1]. Dwa dni później podpalona została kolska synagoga. W listopadzie tego samego roku w mieście powołano 11–osobowy Judenrat, na którego czele stanął Pinchas Brenner. W tym samym miesiącu rozpoczęto wysiedlanie kolskich Żydów, ponad 1300 Żydów zgromadzono wówczas w synagodze mniejszej i budynku Judenratu, z których 1139 zostało na początku grudnia wywiezionych do obozu w Izbicy, skąd trafili następnie do obozów w Sobiborze i Bełżcu[2]. W pierwszych dniach października 1940 roku 150 rodzin żydowskich wysiedlono do getta wiejskiego w Nowinach Brdowskich[1][3].

Oficjalnie getto w Kole powstało w grudniu 1940 roku na terenie Starego Miasta. Powstało ono na terenach położonych na zachód od ulicy Rzeźniczej, w okolicy Starego Rynku[4][3]. Getto otoczone zostało płotem, a wszystkie przejścia i okna w budynkach znajdujących się na granicy getta zamurowano[4]. Mimo zamknięcia więźniowie getta prowadzili handel z okolicznymi wsiami. W getcie panowały ciężkie warunki, wielu więźniów umierało z powodu chorób[1]. Pod koniec 1940 roku w Kole mieszkało około 3 tysiące Żydów[5]. W getcie powstał liczący 15 osób oddział Służby Porządkowej[3].

Przy kolskim Judenracie powstał wydział pracy odpowiedzialny za dostarczanie okupantom Żydów wysyłanych następnie do pracy przymusowej, wydziałem kierowali Wron, Neuman, Borkowski, Borensztajn, Lissek i Frenkiel[3]. W czerwcu 1941 roku Żydów z kolskiego zaczęto getta wywozić do obozów pracy, m.in. we Wrocławiu, Poznaniu[4] i Inowrocławiu[1]. Do obozu w okolicach Wrocławia trafiło 100 żydowskich dziewcząt z Koła. Selekcji dokonywali doktor Franz Sieburg z poznańskiego wydziału zdrowia oraz inżynier Fritz Neumann[3].

W czerwcu 1941 roku dwóch lekarzy z kolskiego getta wysłano do getta w Gostyninie, gdzie wykryto przypadki tyfusu[6].

Likwidacja getta

W grudniu 1941 roku w Kole mieszkało około 2 tysiące Żydów. 5 grudnia getto zostało otoczone przez funkcjonariuszy Narodowosocjalistycznego Korpusu Motorowego[7]

W dniach 8–11 (lub 7–11/12[7]) grudnia przeprowadzono akcję wywózki Żydów z kolskiego getta do pobliskiego obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem[2][1][5].

Więźniowie getta zgromadzani byli w siedzibie Judenratu przy ulicy Rzeźniczej 6, gdzie sprawdzano ich obecność w wykazie. Od oczekujących Żydów pobierano opłatę w wysokości 4 reichsmarek za rzekomą podróż na wschód, pozwolono im także zabrać ze sobą do 10 kilogramów bagażu[8][9][4]. Według wspomnień świadków właściciel kolskiego tartaku, Goldberg, miał zabiegać u Niemców o powierzenie mu stanowiska kierownika obozu dla kolskich Żydów na wschodzie[3][4]. Kolscy Żydzi wywożeni byli do obozu dwiema ciężarówkami. Ostatniego dnia akcji z getta wywieziono chorych[4]. Podczas akcji wielu więźniów getta zostało także zastrzelonych na miejscu[3]. Po wywózce kolskich Żydów do miasta przyjechała delegacja z getta w Dąbiu, która próbowała zebrać informacje na temat losów Żydów z kolskiego getta[10].

Pożydowskie mieszkania zostały następnie przekazane Niemcom ze Związku Radzieckiego i krajów bałtyckich[11].

Fritz Neumann został 18 listopada 1948 roku skazany na śmierć za udział w deportacjach Żydów. Wyrok wykonano 13 maja 1949 roku[10].

Przypisy

  1. ↑ a b c d e קולו (Koło) | האנציקלופדיה של הגטאות [online], www.yadvashem.org [dostęp 2024-08-10].
  2. ↑ a b Witkowski 2012 ↓, s. 57.
  3. ↑ a b c d e f g Dean i Hecker 2012 ↓, s. 62.
  4. ↑ a b c d e f Konrad Kołodziejski, Sytuacja ludności żydowskiej w Kole podczas okupacji niemieckiej w relacjach świadków [online], Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Kole, 8 grudnia 2021 [dostęp 2024-08-10] (pol.).
  5. ↑ a b Historia społeczności [online], Wirtualny Sztetl [dostęp 2024-08-11].
  6. ↑ Dean i Hecker 2012 ↓, s. 55.
  7. ↑ a b Życie kolskich Żydów: Tablica 4 [online], Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem [dostęp 2025-03-31].
  8. ↑ Witkowski 2012 ↓, s. 56.
  9. ↑ Burszta 1963 ↓, s. 203.
  10. ↑ a b Dean i Hecker 2012 ↓, s. 63.
  11. ↑ Burszta 1963 ↓, s. 207.

Bibliografia

  • Józef Burszta (red.), Sześćset lat miasta Koła, Antoni Czubiński i inni, Wydawnictwo Poznańskie, 1963.
  • Martin Dean, Mel Hecker (red.), Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933–1945, t. 2, Bloomington–Indianapolis: Indiana University Press, 2012.
  • Krzysztof Witkowski (red.), Z dziejów Żydów kolskich – w 70. rocznicę Zagłady w obozie zagłady Kulmhof, Koło: Urząd Miejski w Kole, 2012, ISBN 978-83-62485-66-6.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya