Gmina
Gmina (z niem. Gemeinde) – jednostka podziału administracyjnego[1].
Stanowi wspólnotę samorządową (mieszkańcy gminy) oraz odpowiednie terytorium, tj. obszar możliwie jednorodny ze względu na układ osadniczy i przestrzenny, jak również więzi społeczne i gospodarcze zapewniające zdolność wykonywania zadań publicznych[2].
Organizacja prawna i pozycja ustrojowa gminy różnią się w poszczególnych państwach i są zwykle określane ustawowo.
Samorząd terytorialny
Najczęściej gminy są podstawową, najczęściej najniższą, jednostką samorządu terytorialnego, wyposażoną w określone prawem kompetencje ogólne, dotyczące spraw ludności na określonym terytorium. Jej przedstawiciele wybierani są spośród lokalnej społeczności. Obszar i społeczność gminy połączone są więzami gospodarczymi, kulturalnymi i komunikacyjnymi[3].
Można wyróżnić trzy zasadnicze modele ustrojowe gmin[3]:
- Monistyczny – wybierana przez mieszkańców rada jest jedynym organem gminy, o uprawnieniach zarówno uchwałodawczych, jak i wykonawczych. Działalność administracyjna jest prowadzona zwykle przez wyspecjalizowane jednostki (bez statusu organu), kontrolowane bezpośrednio przez radę. Model występuje w krajach anglosaskich.
- Dualistyczny – obok wybieranej przez mieszkańców rady mającej uprawnienia uchwałodawcze istnieje organ wykonawczy, często jednoosobowy (burmistrz, mer) i również często pochodzący z wyboru. Model występuje w niektórych stanach USA, Francji i niektórych landach Niemiec.
- Trialistyczny – w gminie istnieją trzy zasadnicze organy, o kompetencjach różnych w poszczególnych krajach. Z bezpośredniego wyboru pochodzi rada, która wybiera zarząd (magistrat) – o uprawnieniach wykonawczych lub uchwałodawczych (druga izba gminy). Zarząd wybiera jednoosobowy organ do prowadzenia bieżącej administracji. Model występuje w niektórych landach Niemiec.
Jednostki podziału administracyjnego
_location_map_current.svg)
Przykłady gmin jako jednostki podziału administracyjnego w wybranych państwach:
- gmina w Polsce
- gmina (ang. Borough) w Anglii i Walii
- gmina (bułg. община) w Bułgarii
- gmina (cz. obec, słow. obec) w Czechach i Słowacji
- gmina (duń. kommune) w Danii
- gmina (fiń. kunta, szw. kommun) w Finlandii
- gmina (fr. commune) we Francji
- gmina (gr. δήμος, dimos) w Grecji
- gmina (fr. commune) w Haiti
- gmina (hiszp. municipios) w Meksyku
- gmina (niem. Gemeinde) w Niemczech
- gmina (norw. kommune) w Norwegii
- gmina (port. município, concelho) w Portugalii
- gmina (port. concelho) w Republice Zielonego Przylądka
- gmina (niem. Gemeinde, fr. commune, wł. comune, retorom. vischnanca) w Szwajcarii
- gmina (szw. kommun) w Szwecji
- gmina (far. kommunur) na Wyspach Owczych
- gmina zamorska (niderl. openbaar lichaam) w Królestwie Niderlandów
Inne rodzaje gmin
W niektórych krajach gminami nazywa się również pewne podstawowe jednostki administracyjne, powołane do zarządzania ściśle określonym zakresem spraw, np. gminy szkolne w Stanach Zjednoczonych czy Szwajcarii[3].
Gmina to również termin odnoszący się do wspólnoty grupy wyznaniowej[1], np. gmina chrześcijańska, zbór czy (w judaizmie) kahał.
Przypisy
- ↑ a b Anna Runge, Jerzy Runge, Słownik pojęć z geografii społeczno-ekonomicznej, Videograf Edukacja, 2008, s. 108–109, ISBN 978-83-60763-48-3.
- ↑ Gmina, [w:] Pojęcia stosowane w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2021-08-11].
- ↑ a b c Banaszak 2012 ↓, s. 420–421.
Bibliografia
- Bogusław Banaszak, Porównawcze prawo konstytucyjne współczesnych państw demokratycznych, Wolters Kluwer, 2012.
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.