Goethyt
 Kryształ goethytu ze Stanów Zjednoczonych | |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Inne nazwy |
getyt |
|---|---|
| Skład chemiczny |
tlenek wodorotlenek żelaza(III), FeO(OH) |
| Twardość w skali Mohsa |
5,0–5,5[1] |
| Przełam |
nierówny[1] |
| Łupliwość | |
| Pokrój kryształu |
igiełkowy[1] |
| Układ krystalograficzny |
rombowy[1] |
| Właściwości mechaniczne |
kruchy[1] |
| Gęstość |
4,3 g/cm³[1] |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
od żółtej do czarnobrunatnej, czerwonobrunatna[1] |
| Rysa | |
| Połysk |
metaliczny do matowego[1], jedwabisty, ziemisty[5], diamentowy[4] |
| Współczynnik załamania |
0,133-0,134[6] |
| Inne |
|
| Dodatkowe dane | |
| Klasyfikacja Strunza |
4/F.06[7] |
Goethyt, getyt[8] – pospolity minerał z gromady wodorotlenków. Należy do grupy diaspora[9]. Chemicznie jest to tlenek wodorotlenek żelaza(III), FeO(OH), w polimorficznej formie α[6].
Został nazwany w 1806 r. na cześć niemieckiego poety i kolekcjonera minerałów Johanna Wolfganga von Goethego[8][10][9]. Nazwa dotyczyła początkowo lepidokrokitu, minerału o tym samym składzie chemicznym, lecz o innej strukturze krystalicznej[10]. Wraz z lepidokrokitem goethyt tworzy mieszaninę zwaną limonitem[2].
Właściwości
Tworzy skupienia promieniste, nerkowate, groniaste, naciekowe, oolitowe, (brunatna szklana głowa), zbite lub ziemiste[1][5]. Wykształca kryształy igiełkowe[1], słupowe, pręcikowe, włókniste lub włoskowe, sporadycznie tabliczkowy z wyraźnym podłużnym prążkowaniem[2][5]. Tworzy pseudomorfozy wielu minerałów[1] np. pirytu czy syderytu[5]. Stosunkowo często występuje pod postacią amorficzną, zwykle jest dość słabo wykrystalizowany[3].
Różnie wykształcone odmiany goethytu bywają określane odrębnymi nazwami[2].
Ulega reakcjom: hydratacji (powstaje lepidokrokit) oraz dehydratacji (produktem jest hematyt)[10].Trudno rozpuszczalny w kwasie solnym[5]. Nieprzezroczysty, natomiast w cienkich odłupkach kryształów przeświecający[5].
Występowanie i Powstawanie
Najtrwalszy minerał żelaza na powierzchni Ziemi[5]. Jest produktem przeobrażania (wietrzenia[10]) minerałów żelaza (np. pirytu, magnetytu[10]) w złożach rud żelaza; formuje się w czapie żelaznej, laterytach, żelaziakach czy piaskowcach żelazistych[11]. Powstaje także w osadach morskich, jeziornych, bagiennych czy darniowych[9]. Kryształy goethytu powstają również w pogazowych pęcherzach skał wulkanicznych, w strefach utleniania kruszców. Często towarzyszą mu m.in. kupryt, malachit, azuryt[1], hematyt, kalcyt[2], piryt, galena, sfaleryt, syderyt, baryt, fluoryt[9].
Goethyt jest jednym z najważniejszych składników tropikalnych pokryw laterynowych oraz pokryw terra rosy[3].
Miejsce występowania
Na Świecie
Skupiska tego minerału znajdują się w Niemczech, w Siegen, Freisen[1] i Hirschberg, Lotaryngii (Francja), Wielkiej Brytanii, w Lostwithiel, w Czechach[2], na Kubie, Ukrainie[5], Stanach Zjednoczonych, Brazylii, RPA, Rosji oraz Australii[10].
W Polsce
Stanisławów na Pogórzu Kaczawskim, Rudawy Janowickie, Kletno, Strzegom (Dolny Śląsk), Kielce, Starachowice i okolice Gór Świętokrzyskich, Olkusz, Tarnowskie Góry (Śląsko-Krakowskie złoża Zn-Pb)[9].
Zastosowanie
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Rupert Hochleitner: Minerały: kamienie szlachetne, skały. Warszawa: Multico, 2022, s. 62. ISBN 978-83-7763-613-8.
- ↑ a b c d e f g h Olaf Medenbach, Cornelia Sussieck-Fornefeld: Leksykon przyrodniczy. Minerały. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 122, seria: Leksykon przyrodniczy. ISBN 83-7129-937-0.
- ↑ a b c d Ryszard Krzysztof Borówka, Bernard Cedro: Skarby ziemi. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 2001, s. 71–72. ISBN 83-88276-40-9.
- ↑ a b Eligiusz Szełęg: MINERAŁY I SKAŁY POLSKI. Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 106. ISBN 978-83-7073-816-7.
- ↑ a b c d e f g h i Jan Parafiniuk, ATLAS MINERAŁÓW, Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 130, ISBN 978-83-7073-845-7.
- ↑ a b c d Goethite [online], www.mindat.org [dostęp 2023-02-11].
- ↑ Strunz Classification – Primary Groups [online], www.mindat.org [dostęp 2023-02-10].
- ↑ a b Nazwy minerałów. W: National Geographic: Minerały świata. T. 4: Ametyst. RBA Coleccionables S.A.U., s. 2. ISBN 978-84-1329-296-0.
- ↑ a b c d e Eligiusz Szełęg, MINERAŁY I SKAŁY POLSKI, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 106, ISBN 978-83-7763-668-8.
- ↑ a b c d e f g goethite, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2023-02-11] (ang.).
- ↑ Monica Price, Kevin Walsh: Kieszonkowy atlas skał i minerałów. Warszawa: Solis, [cop. 2010], s. 128. ISBN 978-83-87112-84-4.
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.