Gołda Tencer
 Gołda Tencer (2025) | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Zawód |
aktorka, reżyserka, piosenkarka |
| Odznaczenia | |
   
| |
Gołda Tencer-Szurmiej (jid. גאָלדע טענצער; ur. 2 sierpnia 1949 w Łodzi) – polska aktorka, reżyser i piosenkarka żydowskiego pochodzenia, od 1969 związana z Teatrem Żydowskim im. Estery Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie, także działaczka kulturalna, popularyzatorka języka jidysz, założycielka i prezes Fundacji Shalom, organizatorka Festiwalu Kultury Żydowskiej Warszawa Singera.
Życiorys
Urodziła się w Łodzi w rodzinie żydowskiej, jako córka Szmula Tencera (1915–1971)[1], kaletnika ocalonego z Holokaustu i Sonii Tencer (1926–2004)[2], która przeżyła wojnę wraz z rodziną w Związku Radzieckim. Uczyła się w Szkole Podstawowej nr 27 oraz w XXVII Liceum Ogólnokształcącym im Icchoka Pereca przy ulicy Więckowskiego 13 w Łodzi. Obie - nieistniejące obecnie - szkoły przeznaczone były dla młodzieży żydowskiej. Tam stawiała pierwsze kroki na scenie teatru szkolnego. Jako dziecko występowała również na deskach Teatru Powszechnego w Łodzi.
W 1969 wyjechała do Warszawy na Studium Aktorskie przy Teatrze Żydowskim, które ukończyła w 1971. Artystycznie ukształtował ją dyrektor teatru Szymon Szurmiej. W 1984, jako stypendystka rządu Stanów Zjednoczonych, miała okazję zapoznać się z życiem teatralnym USA. Stypendium otrzymała za wcześniejsze dokonania aktorskie.
Jest aktorką, scenarzystką i reżyserką w Teatrze Żydowskim im. Ester Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie. Jest założycielką i prezesem Fundacji Shalom. Od 2004 organizuje Festiwal Kultury Żydowskiej Warszawa Singera. Jest pomysłodawczynią nakręcenia filmu Perecowicze[3]. Jest członkinią Komitetu Wspierania Muzeum Historii Żydów Polskich Polin w Warszawie[4], jak również Kolegium społecznego tej instytucji[5].
Laureatka Nagrody im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego (2009)[6] oraz „Złotej Liry”, najwyższej nagrody Izraela (1983) za zasługi w promocji kultury żydowskiej[7].
Znana jest również z nagrań piosenek w języku jidysz i po polsku, np. „Miasteczko Bełz”.
W 2019 ukazała się jej autobiografia Jidisze Mame, którą napisała wspólnie z Katarzyną Przybyszewską-Ortonowską (Edipresse Kolekcje Sp. z o.o., Warszawa 2019, ISBN 978-83-8177-078-1). W 2020, w okolicznościowej publikacji 70 lat Teatru Żydowskiego w Warszawie (red. Agnieszka Greiner, Remigiusz Grzela; Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich Centrum Kultury Jidysz, Warszawa 2020, ISBN 978-83-960345-0-2) opublikowała tekst Teatr Żydowski. Moje życie. W 2025, w publikacji 75 lat Teatru Żydowskiego w Warszawie (Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich Centrum Kultury Jidysz, Warszawa 2025) ukazał się jej tekst To dla was gramy!.
Jej mężem był Szymon Szurmiej (1923–2014), z którym ma syna Dawida (ur. 1985)[8]. Mieszka w Warszawie[9].
Filmografia
Aktorka filmowa
- 2007: Liebe nach Rezept – jako Rosha
- 2004: Alles auf Zucker! – jako Golda Zuckermann
- 1985: War and love
- 1983: The winds of war
- 1983: Haracz szarego dnia – jako Żydówka Róża
- 1982: Hotel Polan und Seine Geste – jako pani Menasze
- 1982: Austeria – jako Blanka
- 1979: Komedianci
- 1979: Gwiazdy na dachu
- 1979: Dybuk – jako Lea
- 1979: David
Reżyser
- 2006: Dla mnie bomba
- 2002: Cud purymowy
- 2000: Kamienica na Nalewkach (wraz z Szymonem Szurmiejem)
- 1997: Ballada o brunatnym teatrze (wraz z Szymonem Szurmiejem)
- 1993: My Żydzi polscy (wraz z Szymonem Szurmiejem)
- 1992: Trubadur z Galicji
- 1986: Pieśń o zamordowanym... (wraz z Szymonem Szurmiejem)
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2011)[10][11]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2005)[12]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2000)[13]
- Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2009)[14]
Nagrody
- Nagroda im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego 2019: za tworzenie nowych przestrzeni polskiego teatru, którego integralną częścią jest prowadzony przez Nią i unowocześniany Teatr Żydowski
- Doroczna Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w kategorii Teatr (2023)[15].
Przypisy
- ↑ Grób Szmula Tencera w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie
- ↑ Grób Soni Tencer w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie
- ↑ Perecowicze nie zawiedli – uml.lodz.pl. [dostęp 2009-09-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
- ↑ Komitet Wspierania Muzeum Historii Żydów Polskich Polin. Muzeum Historii Żydów Polskich Polin. [dostęp 2021-06-01].
- ↑ Kolegium społeczne. Muzeum Historii Żydów Polskich Polin. [dostęp 2021-06-01].
- ↑ Warszawa. Gołda Tencer otrzymała Nagrodę im. Tadeusza Żeleńskiego-Boya [online], www.e-teatr.pl [dostęp 2019-09-28].
- ↑ Pięćdziesięciolecie pracy zawodowej Gołdy Tencer MKiDN - 2018 [online] [dostęp 2022-09-28] (pol.).
- ↑ Krystyna Gucewicz: Dlaczego się kochają, czyli życie na różowo. Wydawnictwo Zetdezet, 1995, s. 191. ISBN 83-85056-40-8.
- ↑ Tak mieszka i żyje Gołda Tencer, aktorka i piosenkarka żydowskiego pochodzenia [online] [dostęp 2025-04-17] (pol.).
- ↑ Prezydent wręczył odznaczenia na Zamku Królewskim. prezydent.pl, 3 maja 2011.
- ↑ M.P. z 2011 r. Nr 47, poz. 528 – pkt 1.
- ↑ M.P. z 2006 r. Nr 3, poz. 37 – pkt 2.
- ↑ M.P. z 2001 r. Nr 2, poz. 43 – pkt 6.
- ↑ Rozdanie Medali „Gloria Artis”. mkidn.gov.pl, 7 grudnia 2009.
- ↑ Znamy laureatów Dorocznej Nagrody Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego | Narodowe Centrum Kultury [online], | Narodowe Centrum Kultury [dostęp 2024-05-16] (pol.).
Bibliografia
- Gołda Tencer w bazie IMDb (ang.)
- Gołda Tencer w bazie filmpolski.pl
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.