Grandidieryt

Grandidieryt

Próbka minerału
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	Mg0,75Fe2+0,25Al3(BO4)(SiO4)O
Twardość w skali Mohsa	7–7,5[1]
Przełam	nierówny[1]
Łupliwość	doskonała[1] wg {100}, {010}
Pokrój kryształu	wydłużony anhedralny[1]
Układ krystalograficzny	rombowy[2]
Klasa krystalograficzna	dwupiramidalna[1]
Właściwości mechaniczne	kruchy[1]
Gęstość	2,85–3,01 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa	ciemnozielonkawoniebieski, bezbarwny, ciemnoozielony
Połysk	szklisty[2], perłowy[1]
Współczynnik załamania	1,590–1,639 (dwuosiowy)[1]
Inne	dwójłomność: 0,0370[1] pleochroizm: widoczny[1] dyspersja (optyka): bardzo silna[1]
Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza	9.AJ.05[1]

Grandidieryt – rzadki minerał z grupy krzemianów, wykorzystywany jako cenny kamień jubilerski.

Został odkryty na Madagaskarze w 1902 r. przez francuskiego mineraloga Alfreda Lacroix (1863–1948). Nazwał go na cześć Alfreda Grandidiera (1836–1912), francuskiego geografa, podróżnika i przyrodnika, który badał Madagaskar w latach 1865–1870^[3][2].

Grandidieryt jest mieszanym krzemianem i boranem glinu, żelaza(II) i magnezu o wzorze chemicznym Mg_0,75Fe²⁺_0,25Al₃(BO₄)(SiO₄)O, co czyni go podobnym do ominelitu i kornerupinu^[2][3][4].

Może mieć barwę od zielononiebieskiej, przez niebieskozieloną do niebieskiej. Udział barwy niebieskiej wzrasta wraz z zawartością jonów Fe^2+[1]. Zwykle jest kruchy i półprzezroczysty lub mętny, pierwsze w pełni przezroczyste okazy uzyskano w 2003 r.^[2] Wykazuje dwójłomność^[2] oraz silny pleochroizm (a ściślej trichroizm^[2]), czyli zmianę zabarwienia w zależności od kierunku obserwowania w świetle spolaryzowanym, w którym może być ciemnozielonkawoniebieski, bezbarwny i ciemnozielony^[4]. Częstymi zanieczyszczeniami w strukturze są tytan, mangan, sód i potas^[1].

Jego twardość w skali Mohsa wynosi 7–7,5 (analogicznie do granatu^[3][4]); współczynnik załamania światła: n_o = 1,590, n_e = 1,623; dwójłomność: Δn = 0,033; gęstość: d = 2,85–3,01 g/cm³^[2].

Zgodnie z klasyfikacją minerałów Strunza grandidieryt należy do krzemianów wyspowych (nezokrzemianów) z grupy 9A^[4] lub 8B^[3].

Jest minerałem rzadkim, towarzyszy innym minerałom w skałach bogatych w glin i bor. Spotykany jest w pegmatytach, aplitach, gnejsach i ksenolitach^[4]. Towarzyszą mu skalenie, kwarc, diopsyd, flogopit oraz szerlit^[1].

Występuje na południowym Madagaskarze w okolicach miasta Tôlanaro^[4][3], a także w mniejszych ilościach w Malawi, Algierii, Kanadzie, USA, we Włoszech, Norwegii, Nowej Zelandii i na Sri Lance^[2][1]. Po odkryciu w 2014 r. na Madagaskarze jego dużych pokładów, jego wydobycie znacznie wzrosło. Jedynie niewielki odsetek znajdowanych grandidierytów ma jakość jubilerską^[2].