Gytia

Chwytacz rurowy zawierający rdzeń osadów jeziornych. Poniżej warstw wody i pelogenu dwie warstwy gytii – detrytusowa i węglanowa.

Gytia – osad organiczny lub organiczno-mineralny powstający na dnie jezior, zwłaszcza eutroficznych, o barwie szarej. Materiał organiczny reprezentowany jest przede wszystkim przez stosunkowo dobrze zachowane (rozpoznawalne) szczątki organizmów, zwłaszcza fitoplanktonu, choć zwykle mocniej rozłożone niż w torfie. W odróżnieniu od torfów, materia gromadzi się całkowicie pod wodą, zwykle poza strefą szuwarów, a cała materia organiczna jest pochodzenia alochtonicznego, tzn. powstaje poza osadem, w toni wodnej. W skład gytii może wchodzić również domieszka materii autochtonicznej, np. węglany powstałe w przydennych łąkach ramienicowych[1]. Gytia jest odmianą sapropelu powstającą w warunkach dobrego natlenienia (w odróżnieniu od osadów dy)[2], choć według innych ujęć sapropel to typ osadu odrębny zarówno od gytii, jak i od dy[3]. W zależności od składu mineralogicznego i biologicznego wyróżnia się następujące rodzaje gytii:

  • gytię węglanową – przewaga udziału materii węglanowej (ale poniżej 80%); posiada jasną barwę
  • gytię detrytusową – w składzie przeważa materia organiczna, słabiej rozłożona (gytia grubodetrytusowa) lub mocniej rozłożona (gytia drobnodetrytusowa); barwa ciemna
  • gytię piaszczystą

Istnieją również bardziej szczegółowe klasyfikacje osadów jeziornych. W systemie G. Lundquista gytia i osady pokrewne dzielone są w następujący sposób[1]:

  • ił gytiowy i gytia ilasta (w osadzie makroskopowo przeważa ił, detrytus szary, ewentualnie szklisty
  • kreda jeziorna (w osadzie makroskopowo przeważają utwory wapienne, a detrytus szklisty, materii organicznej mało)
  • gytia wapienna (w osadzie makroskopowo przeważają utwory wapienne, a detrytus szklisty, materii organicznej dużo)
  • gytia muszlowa (liczne skorupy mięczaków, brak innej substancji wapiennej)
  • ochra okrzemkowa i ruda darniowa (w osadzie makroskopowo przeważają związki żelaza, detrytus żółto-brunatno-czerwony)
  • dy jeziorne (w osadzie makroskopowo brak iłu, związków wapnia lub żelaza, substancja ciemna zarówno wilgotna, jak i po wysuszeniu, często gruboziarnista, obecna próchnica
  • gytia drobnodetrytusowa (w osadzie makroskopowo brak iłu, związków wapnia lub żelaza, substancja szklisto-żółtawa, o drobnej lub nieokreślonej strukturze, w zasadzie nieoznaczalna mikroskopowo)
  • gytia grubodetrytusowa (w osadzie makroskopowo brak iłu, związków wapnia lub żelaza, substancja szklisto-żółtawa, w dużej mierze oznaczalna mikroskopowo – duże fragmenty makrofitów)
  • gytia glonowa (w osadzie makroskopowo brak iłu, związków wapnia lub żelaza, substancja szklista, w dużej mierze oznaczalna mikroskopowo – szczątki glonów).

W systemie Markowskiego gytia jest podzielona na następujące odmiany[1]:

  • gytia organiczna
    • glonowa
    • grubodetrytusowa
    • drobnodetrytusowa
  • gytia węglanowa
    • kreda jeziorna
    • wapienna
    • detrytusowo-wapienna
    • ilasto-wapienna
  • gytia mineralna bezwapienna
    • ilasta
    • piaszczysto-ilasta
    • okrzemkowo-ilasta.

Mokradła, których podłożem jest gytia określa się jako gytiowiska.

Termin gytia (oryginalnie szw. gyttja) wprowadził Hampus von Post w roku 1862[4].


Przypisy

  1. ↑ a b c Kazimierz Tobolski: Przewodnik do oznaczania torfów i osadów jeziornych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 65, seria: Vademecum Geobotanicum 2. ISBN 83-01-13215-9.
  2. ↑ Słownik terminów biologicznych: gytia. pwn.pl. [dostęp 2009-09-29]. (pol.).
  3. ↑ K. Pasternak: Osady denne. W: Karol Starmach, S. Wróbel, K. Pasternak: Hydrobiologia: Limnologia. Warszawa: PWN, 1976, s. 104–107.
  4. ↑ Kaj Hansen. The terms Gyttja and Dy. „Hydrobiologia”. 4 (13), s. 309-315, kwiecień 1959. Springer. DOI: 10.1007/BF00162846. ISSN 0018-8158. (ang.). 

Bibliografia

  • Wojciech Jaroszewski, Leszek Marks, Andrzej Radomski, Słownik geologii dynamicznej, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1985, ISBN 83-220-0196-7, OCLC 830183626.
  • Leszek Lindner (red.), Czwartorzęd, Warszawa: Wydawnictwo PAE, 1992, ISBN 83-85636-01-3, OCLC 749390653.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya