HMS Botha

HMS Botha

HMS „Botha” między 1915 a 1918 r.
Klasa	niszczyciel
Typ	Almirante Lynch / Faulknor
Historia
Stocznia	J. Samuel White, Cowes
Położenie stępki	czerwiec 1912
Wodowanie	2 grudnia 1914
Zamówiony dla  Armada de Chile
Nazwa	„Almirante Williams Rebolledo”
Royal Navy
Nazwa	HMS „Botha”
Wejście do służby	marzec 1915
Wycofanie ze służby	maj 1920
Armada de Chile
Nazwa	„Almirante Williams”
Wejście do służby	maj 1920
Wycofanie ze służby	1933
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność	normalna: 1610 ton pełna: 2000 t
Długość	100,8 metra całkowita 97,5 m między pionami
Szerokość	9,91 m
Zanurzenie	3,53 m
Napęd
3 zespoły turbin parowych Parsonsa o łącznej mocy 30 000 KM 6 kotłów, 3 śruby
Prędkość	31 węzłów
Zasięg	2750 Mm przy prędkości 15 węzłów
Uzbrojenie
6 dział kal. 102 mm (6 x I) 1 działko plot. kal. 40 mm 2 km kal. 7,7 mm (2 x I)
Wyrzutnie torpedowe	4 × 533 mm (2 x II)
Załoga	197

HMS Botha, później Almirante Williams^[a] – brytyjski niszczyciel z okresu I wojny światowej. Pierwotnie okręt został zamówiony w Wielkiej Brytanii przez rząd Chile jako jedna z sześciu jednostek typu Almirante Lynch i zwodowany 2 grudnia 1914 roku jako „Almirante Williams Rebolledo” w stoczni J. Samuel White w Cowes. W trakcie wyposażania jednostka została zarekwirowana i zakupiona przez Wielką Brytanię, wchodząc w skład Royal Navy w marcu 1915 roku, już jako HMS „Botha”. Po zakończeniu działań wojennych niszczyciel został odsprzedany pierwotnemu zamawiającemu i w maju 1920 roku wszedł do służby w Armada de Chile pod nazwą „Almirante Williams” (według innych źródeł „Almirante Riveros”). Jednostka została skreślona z listy floty w 1933 roku.

Niszczyciele typu Almirante Lynch zostały zamówione przez rząd Chile w Wielkiej Brytanii na początku 1911 roku^[1] . W momencie budowy okręty te należały do największych i najsilniej uzbrojonych jednostek tej klasy na świecie^[1] [2]. Z zamówionych sześciu niszczycieli tylko dwa zostały ukończone do wybuchu I wojny światowej i odebrane przez Armada de Chile; pozostałe cztery zostały zarekwirowane przez rząd brytyjski i wcielone do Royal Navy jako „Faulknor”, „Broke”, „Botha” i „Tipperary”^[1] [2][b]. Przejęte przez Brytyjczyków niszczyciele zostały lekko zmodyfikowane w stosunku do pierwowzoru: zamontowano na nich wyrzutnie torpedowe o kalibrze 533 mm i pojedyncze działko przeciwlotnicze kal. 40 mm (zamiast dwóch karabinów maszynowych kal. 7,7 mm), a większa masa zainstalowanego uzbrojenia spowodowała wzrost wyporności okrętów^[3] .

Przyszły HMS^[c] „Botha” zbudowany został podobnie jak okręty bliźniacze w stoczni J. Samuel White w Cowes^[4]. Stępkę okrętu położono w czerwcu 1912 roku, a zwodowany został 2 grudnia 1914 roku^[3] [5]. Początkowo miał nosić nazwę „Almirante Williams Rebolledo”, upamiętniająca admirała Juana Williamsa^[6].

Okręt był dużym niszczycielem o długości całkowitej 100,8 metra (97,5 metra między pionami), szerokości 9,91 metra i zanurzeniu 3,53 metra^[3] [6]. Wyporność normalna wynosiła 1610 ton, a pełna 2000 ton^[3] [6]. Siłownię okrętu stanowiły trzy zestawy turbin parowych systemu Parsonsa(inne języki) o łącznej mocy 30 000 KM, do których parę dostarczało sześć kotłów White-Forster^[3] [7]. Prędkość maksymalna napędzanego trzema śrubami okrętu wynosiła 31 węzłów^[3] [6]. Okręt zabierał zapas 433 ton węgla i 83 tony paliwa płynnego, co zapewniało zasięg wynoszący 2750 Mm przy prędkości 15 węzłów^[3] [6].

Na uzbrojenie artyleryjskie okrętu składało się sześć pojedynczych dział kalibru 102 mm (4 cale) Armstrong L/40, pojedyncze działko przeciwlotnicze Vickers kal. 40 mm Mark II L/39 i dwa pojedyncze karabiny maszynowe kal. 7,7 mm L/94^[3] [6]. Broń torpedową stanowiły dwa podwójne aparaty kal. 533 mm (21 cali)^[3] [6].

Załoga okrętu składała się z 197 oficerów, podoficerów i marynarzy^[3] [6][d].

Będący w trakcie budowy niszczyciel został wkrótce po wybuchu wojny we wrześniu 1914 roku zakupiony przez rząd brytyjski i przemianowany na HMS „Botha”^[8]. Po wodowaniu i ukończeniu według brytyjskich standardów, wszedł do służby w Royal Navy 30 marca 1915 roku^[9]. Jednostka z racji wielkości była klasyfikowana jako przewodnik flotylli^[3] . Podczas służby w brytyjskiej marynarce okręt nosił numery taktyczne H5C, G60, F61, F50 i D80^[3] . HMS „Botha” początkowo został drugim przewodnikiem 1. Flotylli Niszczycieli (obok okrętu flagowego w postaci krążownika lekkiego), przewodzącym półflotylli, zastępując tam bliźniaczego „Faulknora”^[10]. W przeciwieństwie do okrętów bliźniaczych, nie wziął udziału w bitwie jutlandzkiej na przełomie maja i czerwca 1916 roku, znajdując się w remoncie^[10].

6 czerwca 1917 roku niszczyciel wziął udział w porannym ostrzale Ostendy (wraz z monitorami „Erebus”(inne języki) i „Terror”(inne języki) oraz niszczycielami „Faulknor”, „Lochinvar”(inne języki), „Lance”(inne języki), „Manly”(inne języki), „Mentor”(inne języki), „Moorsom”(inne języki) i „Miranda”(inne języki)), w wyniku którego zniszczono urządzenia portowe oraz zatopiono trzy i uszkodzono trzy jednostki pływające^[11].

21 marca 1918 roku okręt uczestniczył w odparciu ataku niemieckich niszczycieli i torpedowców na Dunkierkę^[12]. Większości napastników udało się ujść pościgowi stacjonujących w porcie niszczycieli (oprócz HMS „Botha” były to: brytyjski HMS „Morris”(inne języki) oraz francuskie „Bouclier”, „Obusier”, „Magon” i „Capitaine Mehl”), lecz „Botha” zatopił po ostrzelaniu i staranowaniu torpedowiec SMS A 19, a „Bouclier” i „Capitaine Mehl” zatopiły A 7^[12][13] . Podczas akcji „Botha” został przypadkowo storpedowany i staranowany przez „Capitaine Mehl”, który wziął brytyjski okręt za jednostkę wroga^[13] .

W 1919 roku okręt poddano modernizacji: zdemontowano cztery pojedyncze działa kal. 102 mm, instalując w zamian dwie armaty kal. 120 mm BL Mk I L/45^[3] .

W 1920 roku niszczyciel został odsprzedany Chile i w maju tego roku wszedł do służby w marynarce tego kraju pod nazwą „Almirante Williams”^[5][14] . Według jednak A. Daszjana, fotografie wskazują, że zachodzi omyłka co do przyporządkowania okrętów i HMS „Botha” w rzeczywistości przemianowano na „Almirante Riveros”^[a]. Uzbrojenie okrętu podczas służby w Armada de Chile przedstawiało się następująco: dwa pojedyncze działa kal. 120 mm BL Mk I L/45, dwa pojedyncze działa kal. 102 mm QF Mk VI L/45, dwa pojedyncze działka przeciwlotnicze Vickers kal. 40 mm Mark II L/39 i dwie podwójne wyrzutnie torped kal. 533 mm; liczebność załogi wzrosła do 205 osób^[14] . Jednostka została skreślona z listy floty z powodu znacznego zużycia w 1933 roku^[14] [15].

• British DESTROYERS - Part 2 of 2. Naval History Homepage. [dostęp 2018-12-10]. (ang.).
• J.J. Colledge, Ben Warlow: Ships of the Royal Navy: The Complete Record of all Fighting Ships of the Royal Navy. London: Chatham Publishing, 2006. ISBN 978-1-86176-281-8. (ang.).
• Aleksandr Daszjan. Lidery tipa «Almirante Lynch». „Morskaja Kampanija”. nr 2/2007, 2007. Moskwa: OOO Kollekcyja. (ros.). 
• Robert Gardiner, Roger Chesneau: Conway’s All the World’s Fighting Ships 1922–1946. London: Conway Maritime Press, 1980. ISBN 0-85177-146-7. (ang.).
• Robert Gardiner, Randal Gray: Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.).
• Ivan Gogin: ALMIRANTE LYNCH destroyers (1913-1914). Navypedia. [dostęp 2018-12-10]. (ang.).
• Ivan Gogin: ALMIRANTE WILLIAMS destroyers (1914-1915/1920). Navypedia. [dostęp 2018-12-10]. (ang.).
• Ivan Gogin: FAULKNOR flotilla leaders (1914-1915). Navypedia. [dostęp 2018-12-10]. (ang.).
• Jan Gozdawa-Gołębiowski, Tadeusz Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: Lampart, 1994. ISBN 83-902554-2-1.
• John Moore (red.): Jane’s Fighting Ships of World War I. London: Studio Editions, 1990. ISBN 1-85170-378-0. (ang.).