Halina Cetnarowicz

Halina Cetnarowicz
Ilustracja
Imię i nazwisko urodzenia

Halina Szpilfogel

Data i miejsce urodzenia

26 sierpnia 1916
Warszawa

Data i miejsce śmierci

11 sierpnia 2005
Warszawa

Miejsce spoczynku

cmentarz komunalny Północny w Warszawie

Zawód, zajęcie

lekarz internista i hematolog

Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Multimedia w Wikimedia Commons

Halina Cetnarowicz, Hala (ur. 26 sierpnia 1916 w Warszawie[1], zm. 11 sierpnia 2005 tamże) – polska lekarka internistka i hematolożka, więźniarka obozów koncentracyjnych, wieloletnia pracowniczka Instytutu Hematologii.

Życiorys

Młodość

Halina Szpilfogel uczyła się w Żeńskim Prywatnym Gimnazjum i Liceum prowadzonym przez Janinę Popielewską i Janinę Roszkowską przy ul. Bagatela 15 w Warszawie, gdzie zdała maturę[2]. Była instruktorką harcerską, ze swym zastępem uczestniczyła w Zlocie ZHP w Spale w 1935 roku. Była instruktorką Hufca Mokotów, członkinią klubu instruktorów harcerskich „Złota Strzała”[3], a w 1939 roku była opiekunką grup obozów harcerskich[2].

Studiowała nauki społeczne na Wolnej Wszechnicy Polskiej[2], uczęszczała również na zajęcia na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego[4]. Po wybuchu II wojny światowej rozpoczęła studia medyczne na tajnych kompletach.

II wojna światowa

We wrześniu 1939 roku zorganizowała i prowadziła punkt opatrunkowy, a potem szpitalik przy ul. Wiejskiej. W czasie okupacji uczestniczyła w pracach SZP, ZWZ i AK. Była łączniczką komórki więziennej ZWZ Kazimierza Gorzkowskiego[5], w latach 1941–1942 była komendantką Hufca Mokotów Szarych Szeregów Żeńskich. Po aresztowaniu (wraz z mężem) w Zakopanem Halina była poddana brutalnemu śledztwu w tamtejszej katowni Gestapo, Palace, łącznie z próbami wieszania[6]. Trafiła na Pawiak, potem została wywieziona do obozu koncentracyjnego na Majdanku, gdzie pracowała w obozowym lazarecie, następnie do Oświęcimia i Bergen-Belsen[5][7]. W Majdanku przeszła ciężką chorobę[8].

W obozach uczestniczyła w akcjach ratowania innych więźniarek i pomocy dla nich[5][9][10][11][12][13]. Po wyzwoleniu obozu Bergen-Belsen przez aliantów doprowadziła polskie więźniarki do obozu polskich kobiet – żołnierzy AK z powstania warszawskiego w Oberlangen[2]. Po wojnie była autorką dokumentacji życia obozowego, w tym zeznawała w USC Shoah Foundation Institute[1] założonej przez Stevena Spielberga, i w dochodzeniu amerykańskiego Departamentu Sprawiedliwości w sprawie Josefa Mengele[14].

Po wojnie

Ukończyła studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego. Była internistką, potem specjalizowała się w hematologii. Pracowała w Instytucie Hematologii[15], potem w Instytucie Onkologii, Instytucie Badań Jądrowych[2] na Żeraniu i ponownie w Instytucie Hematologii.

Była jednym z wydawców Monografii Biochemicznych Polskiego Towarzystwa Biochemicznego[10]. Otrzymała honorowe członkostwo Polskiego Stowarzyszenia Chorych na Hemofilię.

W latach 70. i 80. XX wieku bardzo aktywnie wspierała działalność opozycji demokratycznej[16], w tym Studenckich Komitetów Solidarności oraz „KOR”, KSS „KOR” i podziemnej NSZZ „Solidarność”.

Obraz Eugeniusza Zaka „Tańczący pajac”, który przez wiele lat zdobił salę malarstwa międzywojennego w Muzeum Narodowym w Warszawie, był przed wojną własnością rodziców Haliny Cetnarowicz i wisiał w ich sypialni. Po wojnie został podarowany przez nią temu muzeum.
Grób rodzinny Haliny Cetnarowicz na cmentarzu Północnym w Warszawie

Życie prywatne

Halina Cetnarowicz pochodziła z polskiej zasymilowanej rodziny żydowskiej[16]. Była córką Mariana i Julii Szpilfogel[17], oboje zginęli w czasie wojny. Miała młodszego brata Stefana (1919–2000), który przed wojną wyemigrował. W czasie wojny wyszła za Kazimierza Cetnarowicza, który zginął w 1943 roku.

Po wojnie z Wacławem Kawalcem (1914–1999) miała dwójkę dzieci, Barbarę i Stefana[2][16].

Zginęła, mając 89 lat, padłszy ofiarą napadu rabunkowego. Została pochowana na cmentarzu komunalnym Północnym w Warszawie (kwatera S-IV-8, rząd 3, miejsce 2)[18].

Obraz Eugeniusza Zaka „Tańczący pajac”, który przez wiele lat zdobił salę malarstwa międzywojennego w Muzeum Narodowym w Warszawie, był przed wojną własnością rodziców Haliny Cetnarowicz i wisiał w ich sypialni. Po wojnie został podarowany przez nią temu muzeum[2][17].

Przypisy

  1. ↑ a b USC Shoah Foundation Institute testimony of Halina Cetnarowicz [online], 6 listopada 1996 [dostęp 2020-11-01] (ang.).
  2. ↑ a b c d e f g Aniela Uziembło, Zofia Winawer, Pożegnania. Halina Cetnarowicz z d. Szpilfogel. Wspomnienie (1915–2005), „Gazeta Wyborcza, Gazeta Stołeczna” (200), 29 sierpnia 2005, s. 9 [dostęp 2020-11-01].
  3. ↑ Ryszard Matuszewski, Chmury na pogodnym niebie, Nadarzyn: Wydawnictwo Vipart, 1998, s. 140–141, ISBN 978-83-87124-04-5.
  4. ↑ Jarosław Mikołajewski, Niebieskie, pomarańczowe, zielone – postscriptum o Zuzannie Ginczance. Co dzień ktoś do mnie pisze, dodaje jakiś szczegół o Niej, „Wysokie Obcasy”, 15 stycznia 2005 [dostęp 2020-11-01].
  5. ↑ a b c Krystyna Wigura, Długa lekcja, Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, 1970, s. 309–312 318–319, 327–328, 331, 343, 364, 369.
  6. ↑ Alfons Filar, Michał Leyko, Palace katownia Podhala. Tajemnice lochów gestapowskiej placówki w Zakopanem, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970, s. 280. Informacja o relacji Jadwigi Apostoł (współzałożycielki organizacji konspiracyjnej Konfederacji Tatrzańskiej) o pobycie z Haliną Cetnarowicz w celi w zakopiańskiej placówce Gestapo.
  7. ↑ Ossowska 1990 ↓, s. 254.
  8. ↑ Ossowska 1990 ↓, s. 249.
  9. ↑ Wanda Ossowska: Przeżyłam... Lwów–Warszawa 1939–1946. Kraków: Wydawnictwo WAM, 1990. ISBN 83-85136-00-2.
  10. ↑ a b Monografie Biochemiczne [online] [dostęp 2020-11-01].
  11. ↑ Maria Ciesielska, Stefania Perzanowska (1896–1974), lekarka i więźniarka obozu w Majdanku, „Acta Medicorum Polonorum” (2), 2012, s. 21 [dostęp 2020-11-01].
  12. ↑ Stefania Perzanowska. Szpital obozu kobiecego w Majdanku. „Przegląd Lekarski – Oświęcim, Organ Krakowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Lekarskiego”. Seria II. 24 (1), s. 182, 1968. Kraków. [dostęp 2020-11-01]. 
  13. ↑ Danuta Brzosko-Mędryk, Niebo bez ptaków, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1968, s. 295, 297, 301, 305, 326, 383.
  14. ↑ In the Matter of Joseph Mengele, A Report to the Attorney General of the United States – Exhibits, t. 2, U.S. Department of Justice, październik 1992, s. 32 [dostęp 2020-11-01].
  15. ↑ Krzysztof M. Święcicki, Wspomnienie o pani doktor Cetnarowicz, „Biuletyn Informacyjny Polskiego Stowarzyszenia Chorych na Hemofilię” (2 (22)), jesień 2005, s. 5–6 [dostęp 2020-11-01].
  16. ↑ a b c Zofia Winawer, Pożegnania – nekrologi. Halina Cetnarowicz z d. Szpilfogel, „Gazeta Wyborcza, wydanie regionalne Lublin” (201), 30 sierpnia 2005, s. 6 [dostęp 2020-11-01].
  17. ↑ a b Agnieszka Yass-Alsston, „Mann mit blauer Mütze” by Eugeniusz Zak — Part Two [online], plundered-art.blogspot.com, 5 grudnia 2016 [dostęp 2020-11-01] (ang.).
  18. ↑ Wyszukiwarka cmentarzy warszawskich [online], mapa.um.warszawa.pl [dostęp 2020-11-01].

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya