Hanaczów

Hanaczów

Państwo	Polska
Województwo	lwowskie
Położenie na mapie Polski w 1939 r. Hanaczów
49°42′37″N 24°25′16″E/49,710278 24,421111
Multimedia w Wikimedia Commons

Hanaczów – wieś, obecnie nieistniejąca, w okresie międzywojennym położona w powiecie przemyślańskim województwa tarnopolskiego. Hanaczów został zniszczony w trakcie dwóch napadów UPA i ostatecznie zburzony przez ekspedycję SS, 2 maja 1944 r.

Obecnie na terenie Hanaczowa istnieje zabudowa sąsiedniej wsi – Hanaczówki^[1].

Hanaczów leżał u stóp wzgórza o nazwie Zamczysko około 28 km na południowy wschód od Lwowa, w kotlinie pomiędzy wzgórzami.

Wieś była miejscem osadnictwa ludzi już w V i IV p.n.e., o czym świadczą odnajdowane wykopaliska^[2]. W epoce Grodów Czerwieńskich istniała tu twierdza zabezpieczająca szlak solny z Podkarpacia^[3].

Hanaczów leżał na trasie szlaków tatarskich prowadzących do Lwowa. W XIV w. istniał niewielki zamek, w którym chroniła się ludność w razie napadu. W roku 1394 Hanaczów został ofiarowany przez ówczesnego właściciela Dymitra Wołczkowicza zakonowi ojców franciszkanów. Ludność Hanaczowa była w większości pochodzenia polskiego^[4].

W 1460 roku król Kazimierz Jagiellończyk zwolnił Hanaczów od danin królewskich, ale podlegał on daninom w dobrach klasztornych. W 1642 roku na dżumę wymarło prawie 60 procent ludności Hanaczowa. W 1795 r. powstał nowy, murowany kościół parafialny w miejsce drewnianej kaplicy. W roku 1803 nastąpiła jego konsekracja przez arcybiskupa lwowskiego. W 1848 r. rząd austriacki zniósł pańszczyznę.

W II Rzeczypospolitej wieś należała administracyjnie do powiatu przemyślańskiego województwa tarnopolskiego.

W czasie II wojny światowej we wsi istniał silny ośrodek samoobrony oparty na strukturach Armii Krajowej. W jego skład wchodził też oddział Żydów. Na początku 1944 r. we wsi, jak i sąsiedniej wsi Hanaczówka, mieszkało 3200 osób, w tym też uciekinierzy z Wołynia i sąsiednich wiosek. W latach 1943–1944 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA w czasie kilku napadów zamordowali w obu wsiach ponad 200 Polaków, rabując i paląc polskie zagrody. 2 maja 1944 r. w walkach z dwiema kompaniami SS, wspartymi 3 czołgami, działami i granatnikami, zginęło w wiosce 16 żołnierzy AK i 30 mieszkańców. Wieś została zniszczona. Wszystkie budynki murowane, które ocalały w czasie napadów UPA, zburzyły pociski niemieckie. Uszkodzeniu uległ też kościół^[5].

 Osobny artykuł: Obrona Hanaczowa.

• Kazimierz Wojtowicz ps. „Głóg”, „Zbyszek” (ur. w Hanaczowie) – oficer Armii Krajowej, dowódca obrony Hanaczowa przed UPA, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
• Alojzy Wojtowicz ps. „Jurand”, „Głowacki” (ur. w Hanaczowie) – porucznik Armii Krajowej, członek WiN, uczestniczył w obronie Hanaczowa, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Po drugiej wojnie światowej został dyrektorem szkoły w Mirocinie Górnym.
• Antoni Wojtowicz ps. "Darling", "Hanka" (ur. w Hanaczowie) – podporucznik Armii Krajowej, członek WiN, uczestnik obrony Hanaczowa, Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata. Po wojnie dyrektor szkoły w Kożuchowie.
• Wiktor Blaż - franciszkanin, kapelan oddziału AK w Hanaczowie oraz Brygady Świętokrzyskiej NSZ, misjonarz w Japonii, duszpasterz Polonii w Montrealu^[6].
• Leopold Kozłowski-Kleinman – polski pianista, kompozytor, dyrygent, uczestnik obrony Hanaczowa.

• Hanaczówka
• Obrona Hanaczowa

• Jerzy Węgierski, W Lwowskiej Armii Krajowej, Warszawa 1989.

• hanaczow.pl
• Obrona Hanaczowa. piotrp50.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
• Hanaczów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 24 .
• Kunaczów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 194 .