Haruki Murakami

Haruki Murakami

村上 春樹

Haruki Murakami (2018)
Data i miejsce urodzenia	12 stycznia 1949 Kioto, Japonia
Narodowość	japońska
Język	japoński
Alma Mater	Uniwersytet Waseda
Dziedzina sztuki	literatura piękna, surrealizm
Ważne dzieła
Norwegian Wood (1987) Kronika ptaka nakręcacza (1994–1995) 1Q84 (2009–2010)
Podpis artysty
Odznaczenia
Nagrody
Nagroda Yomiuri: Najlepsza powieść, 1996 Kronika ptaka nakręcacza Hans Christian Andersen Literature Award, 2016 Nagroda Księżnej Asturii: 2023
Multimedia w Wikimedia Commons
Teksty w Wikiźródłach
Cytaty w Wikicytatach
Strona internetowa

Haruki Murakami (jap. 村上 春樹 Murakami Haruki; ur. 12 stycznia 1949 w Kioto)^[1] – japoński pisarz, eseista i tłumacz literatury amerykańskiej. Uznawany za jednego z najpoczytniejszych współczesnych autorów japońskich. Jego książki przetłumaczono na ponad 50 języków^[2].

Urodził się w Kioto w Japonii podczas powojennego wyżu demograficznego, a wychował się w Nishinomiya, Ashiya i Kobe. Jest jedynakiem. Jego ojciec, Chiaki, był synem buddyjskiego mnicha, opata świątyni An’yō-in w Kamakurze^[3], a matka, Miyuki, córką kupca z Osaki. Oboje uczyli literatury japońskiej^[4]. Ojciec brał udział w wojnie chińsko-japońskiej i był przez nią głęboko straumatyzowany, co odbiło się również na jego synu^[3].

Murakami studiował w latach 1968–1975 na Wydziale Literatury tokijskiego Uniwersytetu Waseda teatrologię, w tym pisanie scenariuszy. W latach 1974–1981, razem z żoną, Yōko (pobrali się w 1971), prowadził klub jazzowy „Peter Cat” w mieście Kokubunji wchodzącym w skład metropolii Tokio, mieszkając w tym czasie w Sendagai^[5].

W wieku 30 lat wydał swoją pierwszą powieść Słuchaj pieśni wiatru (Hear the Wind Sing, 1979). Po napisaniu wysłał ją na konkurs literacki, zajmując pierwsze miejsce i zdobywając nagrodę magazynu literackiego Gunzō (ang. Gunzo New Writers' Prize, jap. Gunzō Shinjin Bungakushō)^[6]. Kolejnymi utworami Murakamiego były: Flipper roku 1973 (1980) i Przygoda z owcą (1982). Te trzy utwory nazywane są Trylogią „Szczura”, od przydomka jednego z bohaterów^[7].

Następne książki: Koniec świata i hard-boiled wonderland (1985, Nagroda im. Jun’ichirō Tanizakiego), Tańcz, tańcz, tańcz (1988) i Na południe od granicy, na zachód od słońca (1992) ugruntowały jego pozycję jako pisarza, a także przyniosły mu sławę na Zachodzie, głównie w Stanach Zjednoczonych.

W latach 1986–1988 mieszkał we Włoszech, gdzie napisał jedną z nielicznych powieści realistycznych w swoim dorobku, Noruwei no mori (Norwegian Wood) – nawiązującą tytułem do piosenki Beatlesów – wyrażającej tęsknoty pokolenia młodości narratora, jego wspomnień miłości z czasów studenckich. Książka odniosła oszałamiający sukces, a Murakami stał się międzynarodową gwiazdą mediów^[8].

Nie mogąc znieść złych stron sławy, w 1991 r. przeprowadził się do Stanów Zjednoczonych, gdzie wykładał na Uniwersytecie Princeton (1991–1993), a następnie na Tufts University (1993–1995) w Medford, w stanie Massachusetts^[9].

Po trzęsieniu ziemi w Kobe, a także ataku gazowym sekty Najwyższa Prawda w tokijskim metrze w 1995 roku powrócił do kraju^[9]. W tym samym roku ukazała się Kronika ptaka nakręcacza, oceniana przez krytyków jako największe osiągnięcie literackie pisarza (Nagroda Yomiuri w 1996 roku). W 1997 napisał Underground, w 1999 roku Sputnik Sweetheart, a w 2002 – Kafka nad morzem. Jest autorem kilku zbiorów opowiadań.

Murakami jest także tłumaczem, przełożył z angielskiego utwory takich autorów, jak m.in.: Francis Scott Fitzgerald, Raymond Carver, John Irving, Truman Capote. Większość jego twórczości, która ukazała się po polsku, tłumaczyła Anna Zielińska-Elliott.

Jak sam mówi, poczuł chęć pisania na meczu baseballowym w 1978 roku, sam nazywa to „objawieniem”^[10][5]. Regularnie bierze udział w maratonach^[11].

Wymieniany wśród kandydatów do Literackiej Nagrody Nobla^[6]. W 2007 roku odmówił przyjęcia Nagrody Kiriyama "z powodów osobistych"^[12]. W 2009 został odznaczony hiszpańskim Orderem Sztuki i Literatury^[6], natomiast w 2018 roku otrzymał francuski Order Sztuki i Literatury^[13].

• 1979: Nagroda Gunzo (najlepszy debiut), Słuchaj pieśni wiatru^[6],
• 1982: Nagroda Literacka Noma, Przygoda z owcą^[6],
• 1985: Nagroda Tanizaki, Koniec świata i hard-boiled wonderland^[6],
• 1995: Nagroda Yomiuri, Kronika ptaka nakręcacza^[6],
• 1999: Nagroda Kuwabara Takeo, Podziemie^[14],
• 2006: Nagroda Asahi^[15],
• 2006: Nagroda Franza Kafki^[9],
• 2006: World Fantasy Award, Kafka nad morzem^[6],
• 2006: Frank O’Connor International Short Story Award, Ślepa wierzba i śpiąca kobieta^[6],
• 2007: Xatafi-Cyberdark, Kafka nad morzem^[16],
• 2009: Jerusalem Prize^[6],
• 2009: Mainichi Publishing Culture Award, 1Q84^[6],
• 2011: Międzynarodowa Nagroda Katalonii^[6],
• 2012: Nagroda Ignotus, 1Q84^[16],
• 2014: Nagroda Literacka Die Welt^[17],
• 2016: Nagroda Literacka Hansa Christiana Andersena^[9],
• 2021: Doktor honoris causa Univerza v Novi Gorici^[18]
• 2022: Prix mondial Cino Del Duca^[19],
• 2023: Nagroda Księżnej Asturii w dziedzinie literatury^[9].

• Słuchaj pieśni wiatru (1981, Japonia)
• Tony Takitani (2004, Japonia)
• Na południe od granicy (2006, Polska)
• All God’s Children Can Dance (2007, USA)
• Norwegian Wood (2010)
• Pamiętnik dźwięków (The Diary of Sounds) (2012, Ukraina) film krótkometrażowy na podstawie opowiadania Ślepa wierzba i śpiąca kobieta^[20]
• Płomienie (Beoning) (2018, Korea Płd., Japonia)
• Drive My Car (2021, Japonia) – na podstawie zbioru opowiadań Mężczyźni bez kobiet.

• Czego wstydzi się Haruki Murakami?. Dwójka – Program 2 Polskiego Radia, 2014-07-07. [dostęp 2014-07-08].
• Oficjalna strona Harukiego Murakamiego (ang.)
• Profil na portalu Complete Review (ang.)
• Polish Translator Anna Zielińska-Elliott on Haruki Murakami (ang.)