Haüyn

Haüyn
Ilustracja
Intensywnie niebieski okaz z Niemiec
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny

(Na,Ca)4–8[(SO4)1–2/(AlSiO4)6] (glinokrzemian sodu i wapnia)[1]

Twardość w skali Mohsa

5–6[2][1]

Przełam

nierówny/nieregularny, muszlowy[1]

Łupliwość

wyraźna/niewyraźna[1], dobra

Pokrój kryształu

ziarnisty, zbity rzadko izometryczny

Przezroczystość

przezroczysty, przeświecający, nieprzezroczysty

Układ krystalograficzny

regularny[1][2]

Właściwości mechaniczne

kruchy[2]

Gęstość

2,4–2,55[1]

Właściwości optyczne
Barwa

ciemnoniebieska[1], biała, szara, żółta, zielona, różowa, czarna, brązowa, czerwona

Rysa

biała, bladoniebieska[1], bezbarwna

Połysk

szklisty, tłusty[2][1]

Współczynnik załamania

1,494–1,509[3]

Inne

dyspersja: 0,008[3] dwójłomność: 0 (minerał izotropowy)[3]

Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza

9.FB.10[2]

Haüyn (haüynit) – rzadki minerał z gromady krzemianów zaliczany do rodziny skaleniowców[2].

Nazwa pochodzi od nazwiska francuskiego krystalografa i mineraloga Renégo-Justa Haüya[1], który go odkrył w 1807 roku[4] w skałach wulkanicznych Wezuwiusza we Włoszech. Minerał ten został początkowo nazwany przez samego Haüya haüynitem. Nazwa ta została później skrócona do haüynu[4].

Właściwości

Krystalizuje w układzie regularnym. Rzadko wykształca izometryczne kryształy w formie dwunastościanu rombowego, czworościennych[5] lub ośmiościanu, często wykazujące zbliźniaczenia[3]. Występuje także w postaci skupień ziarnistych, zbitych oraz zaokrąglonych ziaren. Zazwyczaj tworzy kryształy wrosłe o charakterze prakryształów, a niekiedy pojawia się w druzach i szczelinach jako kryształy narosłe[1]. Jest minerałem przezroczystym, przeświecającym do nieprzezroczystego i kruchym[2]. Najczęściej jest niebieski, ale może być także bezbarwny, szary, biały, żółty, czerwony, różowy lub zielony[2]. Posiada białą, bladoniebieską lub bezbarwną rysę oraz szklisty bądź tłusty połysk[2]. Tworzy kryształy mieszane z lazurytem, sodalitem i noseanem[1]. W świetle UV jest czerwonawo-pomarańczowy do fioletowo-różowego[2][3]. Częstym zanieczyszczeniem w strukturze jest potas[2]. Rozpuszczalny w kwasach chlorowodorowym i azotowym[5]. Bywa mylony z innymi minerałami z grupy skalenoidów, takimi jak lazuryt, nosean lub afganit[5].

Występowanie

Spotykany praktycznie wyłącznie w skałach wulkanicznych alkaicznych[6] lub subwulkanicznych takich jak andezyt, bazalt nefelinowy, trachit czy fonolit. Czasami pojawia się w utworach metamorficznych[4], głównie w marmurach czy skarnach[1][6] lub skałach wylewnych[6]. Może występować także w pegmatytach[4]. Współwystępuje z leucytem, nefelinem, melilitem, noseanem, magnetytem, plagioklazem, fluorapatytem, sanidynem, kalcytem, augitem, andradytem, afganitem, biotytem, apatytem, flogopitem, gonnartytem, tytanitem i pirytem[2][1][6].

Miejsce występowania

Okazy jego znane są przede wszystkim ze skał wulkanicznych i tufów we Włoszech (Wezuwiusz, Toskania, Kampania, Lacjum, Monte Somma), Francji (Owernia-Rodan-Alpy), Niemczech (Badenia-Wirtembergia, Nadrenia-Palatynat), Maroku, USA (Kolorado, Montana, Dakota Południowa, Nowy Jork, Kalifornia) i Kanady (Quebec). Stwierdzony został także w przeobrażonych wapieniach w okolicach Bajkału na Syberii[1][2][6]. Występuje też w Chinach, Maroku, Afganistanie, Czechach i Hiszpanii[6][2]. W Polsce został odnaleziony w bazaltach dolnośląskich w okolicach Niemczy, Bogatyni, Strzelina i Lubomierza[2][1].

Galeria

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p Jerzy Żaba, Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf, 2024, s. 171, ISBN 978-83-8293-231-7.
  2. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Haüyne, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-02-21] (ang.).
  3. ↑ a b c d e Haüyne [online], National Gem Lab.
  4. ↑ a b c d Mahmut MAT, Haüyne : Properties, Occurrence, Uses [online], Geology Science, 21 sierpnia 2023 [dostęp 2026-02-10] (ang.).
  5. ↑ a b c BORNET Rémi, Haüyne - Encyclopedia [online], Le Comptoir Geologique - Minerals, Fossils and Gemstones for sale [dostęp 2026-02-10] (ang.).
  6. ↑ a b c d e f Haüyne, Handbook of Mineralogy [zarchiwizowane 2020-04-10].

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya