IV K

IV K

Producent	Sächsische Maschinenfabrik
Lata budowy	1892–1921
Układ osi	B’B’ n4v
Wymiary
Masa służbowa	26,8–28,6 t[1]
Masa przyczepna	26,8–28,6 t[1]
Długość	9000 mm[1]
Wysokość	3150 mm[2]
Rozstaw osi skrajnych	6200 mm[2]
Średnica kół napędnych	760 mm[1]
Napęd
Trakcja	parowa
Ciśnienie w kotle	12–15 at[1]
Powierzchnia ogrzewalna kotła	46,87 m²[1]
Powierzchnia rusztu	0,97 m²[1]
Średnica cylindra	240/370 lub 400 mm[1]
Skok tłoka	380 mm[1]
Pojemność skrzyni węglowej	0,85–1,2 t[1]
Pojemność skrzyni wodnej	2,4 m³[1]
Parametry eksploatacyjne
Prędkość konstrukcyjna	30 km/h[1]
Parametry użytkowe
Rozstaw szyn	750 mm[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

IV K – seria wąskotorowych lokomotyw parowych wyprodukowanych dla kolei saksońskich w latach 1892–1921 w zakładach Sächsische Maschinenfabrik. Stanowiły parowozy wieloczłonowe systemu Günthera-Meyera. Zbudowano 96 parowozów. Oznaczone następnie serią Kolei Niemieckich 99^51–60.

Parowóz serii IV K został skonstruowany w zakładach Sächsische Maschinenfabrik (dawniej Richard Hartmann) w Chemnitz w odpowiedzi na zapotrzebowanie na mocniejsze lokomotywy dla sieci kolei wąskotorowych w Królestwie Saksonii pod koniec XIX wieku, uzupełniające lokomotywy serii I K i nieliczne II K i III K^[3]. Dla uzyskania większej siły pociągowej lokomotywa miała cztery osie napędowe. Aby umożliwić zastosowanie wydajnego kotła przy zachowaniu możliwości wpisywania się w ciasne łuki, zdecydowano się na budowę parowozu wieloczłonowego systemu Günthera-Meyera, w którym zastosowano dwa wózki napędowe, z czterocylindrowym silnikiem sprzężonym^[4]. W latach 1892-1921 zbudowano łącznie 96 lokomotyw o numerach od 103 do 198^[4]. Początkowo nadano im nazwę serii HMTKV^[2], oznaczającą lokomotywę budowy Hartmanna (H) typu Meyera (M), tendrzak (T – Tenderlok) wąskotorowy (K) z silnikiem sprzężonym (V – Verbundtriebwerk). Od 1896 roku oznaczono je serią K IV, a od 1900 roku według ostatecznego systemu: IV K (czwarty typ parowozu wąskotorowego, K od Kleinspur, dosłownie: „mały rozstaw”).

W toku długiej, prawie trzydziestoletniej budowy serii, zwiększono ciśnienie robocze pary z 12 do 14 atmosfer i masę służbową z 26,8 do 28,6 ton^[5]. Lokomotywy późnej budowy, od oznaczonej późniejszym numerem 99 561, miały średnicę cylindrów niskiego ciśnienia powiększoną z 370 do 400 mm i zapas węgla zwiększony do 1,2 t^[1].

Parowozy serii IV K, zbudowane w liczbie 96 sztuk, stały się najliczniejszą jednolitą serią parowozów wąskotorowych zbudowanych kiedykolwiek dla kolei niemieckich^[6]. Używane były początkowo na licznych kolejach Saksonii o prześwicie 750 mm, których sieć do 1920 roku sięgnęła około 520 km^[4]. Po I wojnie światowej Niemcy utraciły pięć lokomotyw tej serii, a pozostałe 91 zostało przejęte przez Koleje Rzeszy (Deutsche Reichsbahn)^[4]. Otrzymały numer serii 99^51–60 i numery z zakresu od 99 511 do 608 (511–546, 551–558, 561–579, 581–608)^[1].

Po zakończeniu II wojny światowej pozostało w Niemczech 57 sprawnych lokomotyw tej serii^[6]. Dziewięć z nich, używanych od 1950 roku na Rugii, wyposażono w hamulce pneumatyczne Knorra ze zbiornikami powietrza nad kotłem^[7]. Od 1962 roku 25 lokomotyw zrekonstruowano z zastosowaniem nowych kotłów, część otrzymała też nowe ramy^[8]. Zrekonstruowane lokomotywy można było odróżnić przez bardziej płaską górną powierzchnię zbieralnika pary i brak kwadratowej piasecznicy na kotle^[8]. Ciśnienie pary sięgnęło 15 atmosfer^[9].

1 lipca 1970 roku pozostałe lokomotywy przenumerowano według nowego schematu, z zachowaniem serii 99 i dotychczasowych numerów z dodaną na początku cyfrą 1, oraz dodaną na końcu po myślniku cyfrą kontrolną^[10].

Dwie lokomotywy (554 i 558) po II wojnie światowej trafiły na Koleje Czechosłowackie, oznaczone jako seria U 99.5, z zachowaniem dotychczasowych numerów^[2].

• Horst J. Obermayer: Taschenbuch Deutsche Schmalspur-Dampflokomotiven. Wyd. reprint 2011. Königswinter: HEEL Verlag, 1977. ISBN 978-3-86852-387-4. (niem.).
• Dirk Lenhard, Gerhard Moll, Reiner Scheffler: Die sächsische IV K. Freiburg: EK-Verlag, 2004. ISBN 3-88255-199-2. (niem.).