Inergen

Inergen – środek gaśniczy będący mieszaniną gazów obojętnych, zaliczany do zamienników halonów, oznaczany kodem IG-541. Środek ten pojawił się na rynku zachodnioeuropejskim na początku lat 90. XX wieku jako jedna z odpowiedzi na wycofywanie halonów gaśniczych, między innymi halonu 1301, którego produkcję i stosowanie ograniczono ze względu na szkodliwy wpływ na warstwę ozonową^[1.1]. Pod koniec 1992 roku systemy gaśnicze oparte na Inergenie były zatwierdzone i dostępne w Skandynawii, Niemczech, Szwajcarii i Austrii^[2.1]. Skład Inergenu opatentowano w lutym 1989 roku^[3].

Inergen jest mieszaniną trzech gazów obojętnych^[1.2]:

Dobór proporcji składników sprawia, że gęstość mieszaniny jest zbliżona do gęstości powietrza, dzięki czemu gaz rozprzestrzenia się równomiernie w całej objętości pomieszczenia, bez tendencji do gromadzenia się w jego górnych partiach, co obserwowano w przypadku stosowania samego dwutlenku węgla jako środka gaśniczego^[1.3].

W przeciwieństwie do klasycznych halonów, Inergen nie działa na zasadzie inhibicji reakcji spalania, lecz wyłącznie poprzez fizyczne obniżenie stężenia tlenu w strefie pożaru – jest to ten sam mechanizm, jaki wykorzystuje się przy gaszeniu samym dwutlenkiem węgla^[2.2]. Wprowadzenie gazu do pomieszczenia rozcieńcza znajdujące się w nim powietrze, obniżając zawartość tlenu do poziomu około 14%. Taki poziom jest wystarczający do zahamowania procesu spalania i ugaszenia pożaru^[1.4]. Zwykła atmosfera zawiera około 21% tlenu, a większość materiałów palnych przestaje się spalać przy stężeniu poniżej 15%; po zadziałaniu Inergenu w chronionym pomieszczeniu stężenie tlenu spada do około 12,5%^[2.3].

Ze względu na ten mechanizm działania, Inergen przeznaczony jest przede wszystkim do wypełniania (zalewania) całych pomieszczeń, w których doszło do pożaru, a nie do gaszenia miejscowego^[1.3][2.1]. Jest to gaz przechowywany pod wysokim ciśnieniem, dlatego stosuje się go wyłącznie w instalacjach stałych, projektowanych indywidualnie lub prefabrykowanych, wymagających użycia rur i osprzytu o podwyższonej wytrzymałości^[2.1].

W momencie wprowadzenia na rynek zachodnioeuropejski systemy Inergenu były rozważane jako bezpośredni zamiennik niskociśnieniowych instalacji na dwutlenek węgla, a także – po odpowiednich modyfikacjach instalacji – jako zamiennik systemów opartych na halonie 1301. Zapotrzebowanie na środek szacowano na około 0,4 stopy sześciennej gazu na stopę sześcienną chronionej przestrzeni, co odpowiada w przybliżeniu ilości dwutlenku węgla wymaganej dla większości zagrożeń klas A i B^[2.1].

Koszt instalacji Inergenu szacowano w 1992 roku na 1,5–1,6 razy wyższy niż koszt porównywalnej instalacji halonu 1301, przy czym oczekiwano, że różnica ta zmniejszy się wraz z wprowadzeniem podatku akcyzowego na halony w Stanach Zjednoczonych oraz planowanym całkowitym wycofaniem produkcji halonu 1301 do 1995 roku na mocy protokołu montrealskiego^[2.1].

Za najbardziej typowe zastosowania Inergenu wskazywano ochronę obiektów przetwarzania danych i telekomunikacyjnych, wybranych instalacji wydobycia ropy i gazu oraz archiwów przechowujących cenne lub historyczne zbiory^[2.4].

Inergen sam w sobie nie wykazuje właściwości toksycznych. Pewne oddziaływanie fizjologiczne na organizm człowieka wynika z obecności w mieszaninie dwutlenku węgla, którego zadaniem jest kompensowanie skutków obniżonego stężenia tlenu w powietrzu^[1.3].

Ponieważ Inergen nie zawiera w swoim składzie żadnych pierwiastków z grupy fluorowców, nie wykazuje potencjału niszczenia warstwy ozonowej. Nie działa też jak toksyna chemiczna – nie wykazano jego działania mutagennego, teratogennego ani rakotwórczego, nie wpływa on ponadto na ośrodkowy układ nerwowy ani nie uczula mięśnia sercowego, co miało miejsce w przypadku niektórych halonów i ich zamienników^[2.2].

Dzięki obecności odpowiednio dobranej ilości dwutlenku węgla organizm reaguje zwiększoną wentylacją płuc, co pozwala utrzymać dostateczny poziom natlenienia krwi mimo obniżonego stężenia tlenu w otoczeniu objętym działaniem środka gaśniczego^[1.3]. Po jego użyciu, stężenie dwutlenku węgla w powietrzu wzrasta z typowych 0,03% do około 4%, co wywołuje u ludzi przyspieszenie i pogłębienie oddechu, umożliwiając bezpieczną ewakuację ze strefy objętej działaniem środka. Z tego powodu Inergen bywa określany jako środek jednocześnie gaśniczy i inertyzujący, nadający się do oddychania w trakcie ewakuacji^[2.3].

Jedynym istotnym zagrożeniem związanym ze stosowaniem Inergenu jest ryzyko przedawkowania w projekcie instalacji, prowadzącego do nadmiernego wzrostu stężenia CO₂ – powyżej około 5-6% pojawiają się objawy zbliżające do uduszenia, a przy 8-9% możliwa jest utrata przytomności. Ryzyko to ma charakter czysto projektowo-inżynieryjny i jest eliminowane poprzez odpowiednie testy odbiorcze instalacji^[2.2].