Inocybe
 Strzępiak poszarpany | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
strzępiak |
| Nazwa systematyczna | |
| Inocybe (Fr.) Fr. Monogr. Hymenomyc. Suec. 2: 346 (Uppsala, 1863) | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Inocybe relicina (Fr.) Quél. | |
.jpg)
.JPG)
.jpg)
Inocybe (Fr.) Fr. (strzępiak) – rodzaj grzybów z rodziny strzępiakowatych (Inocybaceae)[1].
Charakterystyka
Grzyby małe lub średniej wielkości. Kapelusze średnio mięsiste, początkowo stożkowate do dzwonkowatych, potem rozpłaszczające się, ze szczątkami osłony lub bez, czasami promieniście pękające. Zazwyczaj na środku jest mniejszy lub większy brodawkowaty garbek. Powierzchnia włókienkowata, na środku często wełnisto-filcowata, bardzo rzadko gładka. Przy brzegu włókienka często skupiają się w pasemka tworząc mniej lub bardziej odstające kosmki. Barwa powierzchni zwykle w różnych odcieniach brązu, rzadziej różowoceglasta, lub szaroliliowa, ale są też gatunki o barwie białawej lub żółtawej. Blaszki przyrośnięte, prawie wolne lub wycięte (zatokowato lub ząbkiem). Początkowo jasne, potem ciemniejsze – ochrowe, rdzawe, brązowe, czasem z oliwkowym odcieniem. Ostrza blaszek często białawe, a w dojrzałych owocnikach zwykle oszronione, frędzlowate lub karbowane. Trzony zwykle pełne, mniej więcej walcowate, zwykle nieco rozszerzające się ku podstawie, czasami z bulwką z obrzeżeniem. Barwa trzonu taka sama jak kapelusza lub podobna, powierzchnia włókienkowata lub biało oszroniona. Wysyp zarodników w różnych odcieniach brązu. Zarodniki elipsoidalne, migdałkowate, fasolkowate lub wielokanciaste, gładkie lub guzkowate, bez pory rostkowej. Zawsze występują cystydy, na szczycie inkrustowane żywicową masą lub kryształkami węglanu wapnia (metuloidy)[2]. Trama blaszek regularna (strzępki biegną równolegle)[3].
Strzępiaki to liczny w gatunki, ale dość jednolity i charakterystyczny rodzaj grzybów. Od blisko spokrewnionych grzybów jego przedstawiciele odróżniają się kilkoma cechami: ich kapelusz jest suchy, włóknisty lub łuseczkowaty, bardzo rzadko jest lepki lub gładki, mają słabo widoczną i szybko zanikającą zasnówkę. Wysyp zarodników jest brudnobrązowy (a nie rdzawy), a zarodniki są drobniutko brodawkowane[2].
Gatunki strzępiaków występują na wszystkich kontynentach w różnych warunkach, zarówno w siedliskach wilgotnych, jak i suchych. Najliczniej występują w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej. Głównymi ich siedliskami są lasy, wiele gatunków preferuje podłoże wapienne. Są to głównie grzyby naziemne, wyjątkowo tylko rozwijają się na drewnie lub mchach[2].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Inocybaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Rodzaj Inocybe utworzył Elias Fries w 1863 r. Gatunkiem typowym jest Inocybe relicina (Fr.) Quél.[1] Synonimy naukowe: Agaricus subgen. Clypeus Britzelm., Agaricus trib. Inocybe Fr., Agmocybe Earle, Astrosporina J. Schröt., Clypeus (Britzelm.) Fayod, Inocibium Earle, Inocybella Zerova[4].
Liczne gatunki zostały przeniesione do utworzonych w 2019 r. nowych rodzajów Inosperma (Kühner) Matheny & Esteve-Rav., Mallocybe (Kuyper) Matheny, Vizzini & Esteve-Rav. i Pseudosperma Matheny & Esteve-Rav. 2019[1].
Polską nazwę podał Franciszek Błoński w 1889 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki były też opisywane jako gwiaździanka, bedłka, włókniak[5].
Gatunki
- Inocybe abietis Kühner 1955 – strzępiak świerkowo-jodłowy
- Inocybe abjecta P. Karst. 1879 – strzępiak białowłóknisty
- Inocybe aeruginascens Babos 1970 – strzępiak modrostopy[6]
- Inocybe albomarginata Velen. 1920 – strzępiak białobrzegi[6]
- Inocybe acuta Boud. 1917 – strzępiak ostry
- Inocybe albovelutipes Stangl 1980 – strzępiak jasnofilcowaty[6]
- Inocybe alnea Stangl 1979 – strzępiak olszynowy[6]
- Inocybe amethystina Kuyper 1986 – strzępiak ametystowy[6]
- Inocybe angulatosquamulosa Stangl 1984 – strzępiak drobnołuskowy[6]
- Inocybe appendiculata Kühner 1955 – strzępiak frędzlowaty
- Inocybe assimilata Britzelm. 1881 – strzępiak bulwkowy[6], strzępiak bury
- Inocybe asterospora Quél. 1880 – strzępiak gwiaździstozarodnikowy
- Inocybe auricoma (Batsch) Sacc. 1887 – strzępiak złotowłosy
- Inocybe bresadolae Massee 1904 – strzępiak owocowy, strzępiak wygięty[6]
- Inocybe brunneotomentosa Huijsman 1978 – strzępiak brunatnowłosy[6]
- Inocybe calida Velen. 1920 – strzępiak rudy
- Inocybe calospora Quél. 1881 – strzępiak palczastozarodnikowy
- Inocybe castanea Peck 1904 – strzępiak kasztanowy[6]
- Inocybe catalaunica Singer 1947[7]
- Inocybe cincinnata (Fr.) Quél. 1872 – strzępiak liliowowierzchołkowy
- Inocybe corydalina Quél. 1875 – strzępiak zielonawogarbkowy
- Inocybe cryptocystis D.E. Stuntz 1954 – strzępiak krótkocystydowy[6]
- Inocybe cucullata C. Martín 1894 – strzępiak kapturzasty[6]
- Inocybe curvipes P. Karst. 1890 – strzępiak wełenkowy
- Inocybe decemgibbosa (Kühner) Vauras 1997 – strzępiak garbatozarodnikowy[6]
- Inocybe decipiens Bres. 1892 – strzępiak niepozorny
- Inocybe dunensis P.D. Orton 1960 – strzępiak wydmowy
- Inocybe duriuscula Rea, in Smith & Rea 1908[7]
- Inocybe erinaceomorpha Stangl & J. Veselský 1979 – strzępiak łuskowaty[6]
- Inocybe egenula J. Favre 1955 – strzępiak wysokogórski[6]
- Inocybe favrei Bon 1985 – strzępiak brązowooliwkowy
- Inocybe fibrosa (Sowerby) Gillet 1876 – strzępiak włóknisty
- Inocybe flocculosa Sacc. 1887 – strzępiak kosmkowaty
- Inocybe fraudans (Britzelm.) Sacc. 1887[8]
- Inocybe fuligineoatra Huijsman 1955 – strzępiak sadzowatoczarny
- Inocybe fulva (Bon) Jacobsson & E. Larss[9] – strzępiak srokaty[6]
- Inocybe furfurea Kühner 1955 – strzępiak otrębiasty[6]
- Inocybe fuscidula Velen. 1920 – strzępiak brązowoczarny, strzępiak brązowoprążkowany, strzępiak kreskowany[6]
- Inocybe geophylla (Bull.) P. Kumm. 1871 – strzępiak ziemistoblaszkowy, strzępiak liliowy[6]
- Inocybe glabripes Ricken 1915 – strzępiak drobnozarodnikowy
- Inocybe godeyi Gillet 1874 – strzępiak czerwieniejący
- Inocybe grammata Quél. & Le Bret. 1880 – strzępiak jedwabisty
- Inocybe griseolilacina J.E. Lange 1917 – strzępiak szaroliliowy
- Inocybe griseoscabrosa (Peck) Earle 1903 – strzępiak pajęczynowy[6]
- Inocybe griseotarda Poirier 2002 – strzępiak szaroosłonowy[6]
- Inocybe griseovelata Kühner 1955 – strzępiak szaroobłoniony
- Inocybe haemacta (Berk. & Cooke) Sacc. 1887 – strzępiak koński[6]
- Inocybe halophila R. Heim 1931 – strzępiak słonolubny
- Inocybe hirtella Bres. 1884 – strzępiak najeżony[7]
- Inocybe hirtelloides Stangl & J. Veselský 1974 – strzępiak miedziany[6], strzępiak szorstki
- Inocybe humilis (J. Favre & E. Horak) Esteve-Rav. & Vila 1998 – strzępiak delikatny[6]
- Inocybe hypophaea Furrer-Ziogas 1952 – strzępiak szwajcarski[7]
- Inocybe hystrix (Fr.) P. Karst. 1879 – strzępiak jeżowaty
- Inocybe impexa (Lasch) Kuyper 1986 – strzępiak napiaskowy[6]
- Inocybe incarnata Bres. 1884 – strzępiak rdzewiejący[6], strzępiak gruszkowonny[10]
- Inocybe inodora Velen. 1920 – strzępiak białogarbkowy[6]
- Inocybe jacobi Kühner 1956 – strzępiak białoowłosiony
- Inocybe lacera (Fr.) P. Kumm. 1871 – strzępiak poszarpany
- Inocybe lanatopurpurea Esteve-Rav. & G. Moreno 2014 – strzępiak wełnistopurpurowy[6]
- Inocybe langei R. Heim 1931 – strzępiak krótkotrzonowy
- Inocybe lanuginosa (Bull.) P. Kumm. 1871 – strzępiak wełnisty
- Inocybe leptocystis G.F. Atk. 1918 – strzępiak wilgociolubny[6]
- Inocybe leptophylla G.F. Atk. 1918 – strzępiak ciemnołuseczkowaty
- Inocybe lutescens Velen. 1920 – strzępiak cytrynowoblaszkowy[6]
- Inocybe margaritispora (Berk.) Sacc. 1887 – strzępiak perełkowy
- Inocybe masoviensis Rudn.-Jez. 1967 – strzępiak mazowiecki
- Inocybe melanopoda D.E. Stuntz 1954 – strzępiak ciemnonogi[6][11]
- Inocybe mixtilis (Britzelm.) Sacc. 1887 – strzępiak jasnobrzegi
- Inocybe muricellata Bres. 1905 – strzępiak chropowaty, strzępiak oprószony[6]
- Inocybe mystica Stangl & Glowinski 1980 – strzępiak tajemniczy
- Inocybe napipes J.E. Lange 1917 – strzępiak rzepowaty
- Inocybe nitidiuscula (Britzelm.) Lapl. 1894 – strzępiak późny
- Inocybe oblectabilis (Britzelm.) Sacc. 1895 – strzępiak dziwaczny
- Inocybe obscurobadia (J. Favre) Grund & D.E. Stuntz 1977 – strzępiak posępny[6]
- Inocybe ochracea Stangl 1979 – strzępiak ochrowy[6]
- Inocybe ochroalba Bruyl. 1970 – strzępiak ochrowobiały[6]
- Inocybe ovatocystis Boursier & Kühner 1928 – strzępiak owalnocystydowy[6]
- Inocybe paludinella (Peck) Sacc. 1887 – strzępiak bagienny
- Inocybe pelargonium Kühner 1955 – strzępiak pelargoniowy[6]
- Inocybe personata Kühner 1955[12] – strzępiak liliowotrzonowy[6]
- Inocybe petiginosa (Fr.) Gillet 1876 – strzępiak malutki
- Inocybe phaeodisca Kühner 1955 – strzępiak ciemnowierzchołkowy
- Inocybe phaeoleuca Kühner 1955 – strzępiak promienisty
- Inocybe posterula (Britzelm.) Sacc. 1887 – strzępiak pofałdowany
- Inocybe praetervisa Quél. 1883 – strzępiak brązowożółtawy
- Inocybe proximella P. Karst. 1882 – strzępiak torfowiskowy
- Inocybe pruinosa R. Heim 1931 – strzępiak oszroniony[6]
- Inocybe pseudoasterospora Kühner & Boursier 1932 – strzępiak rogatozarodnikowy[6]
- Inocybe pseudodestricta Stangl & J. Veselský 1973 – strzępiak pękający[6]
- Inocybe pseudohiulca Kühner 1933 – strzępiak popękany, strzępiak świerkowy[6]
- Inocybe pseudoumbrina Stangl 1975 – strzępiak owalnozarodnikowy[6]
- Inocybe pusio P. Karst. 1889 – strzępiak łuseczkowaty
- Inocybe putilla Bres. 1884 – strzępiak żłobkowany
- Inocybe pyriodora (Pers.) P. Kumm. 1871 – strzępiak gruszkowy[6], strzępiak gruszkowonny
- Inocybe queletii Konrad 1929 – strzępiak koślawy[6]
- Inocybe relicina (Fr.) Quél. 1888 – strzępiak żółtoblaszkowy
- Inocybe rennyi (Berk. & Broome) Sacc. 1887 – strzępiak zmiennozarodnikowy[6]
- Inocybe salicis Kühner 1955 – strzępiak wierzbowy
- Inocybe sambucina (Fr.) Quél. 1872 – strzępiak bzowy
- Inocybe semifulva Grund & D.E. Stuntz 1981 – strzępiak beżowy[6]
- Inocybe serotina Peck 1904 – strzępiak piaskowy
- Inocybe similis Bres. 1905 – strzępiak brudnoochrowy
- Inocybe sindonia (Fr.) P. Karst. 1879 – strzępiak drobnowłóknisty
- Inocybe splendens R. Heim 1932 – strzępiak brunatny[6], strzępiak promiennny
- Inocybe stenospora Stangl & Bresinsky 1983 – strzępiak ostrogowozarodnikowy[6]
- Inocybe subnudipes Kühner 1953 – strzępiak smukłorozwierkowy[6]
- Inocybe subporospora Kuyper 1986 – strzępiak otwartozarodnikowy[6]
- Inocybe tabacina Furrer-Ziogas 1952 – strzępiak tabaczkowy
- Inocybe tarda Kühner 1955 – strzępiak żółknącorozwierkowy[6]
- Inocybe tenebrosa Quél. 1885 – strzępiak czarnonogi
- Inocybe tjallingiorum Kuyper 1986 – strzępiak barwnostopy[6]
- Inocybe transitoria (Britzelm.) Sacc. 1887 – strzępiak drobnozarodnikowy[6]
- Inocybe tricolor Kühner 1955 – strzępiak trójkolorowy[6]
- Inocybe umbratica Quél. 1883 – strzępiak białawy
- Inocybe vulpinella Bruyl. 1970 – strzępiak lisi[6]
- Inocybe whitei (Berk. & Broome) Sacc. 1887 – strzępiak pomarańczowoczerwonawy, strzępiak ceglastokapeluszowy[6]
- Inocybe xanthomelas Boursier & Kühner 1933[13] – strzępiak ciemnożółty[6]
Niektóre inne
- Inocybe fibrosoides Kühner 1933 – strzępiak bukowy[6]
Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[14]. Wykaz gatunków występujących w Polsce i nazwy polskie według Władysława Wojewody (nieoznaczone przypisami)[5] i innych (oznaczone przypisami)[6][7].
Znaczenie
Grzyby mykoryzowe[5]. Niemal wszystkie gatunki strzępiaków są trujące, lub podejrzane o trujące właściwości. Jak dotąd tylko jeden gatunek uznany został za nietrujący[15]. Strzępiaki zawierają pewną ilość muskaryny – tej samej substancji trującej, która występuje w muchomorach, stąd też zatrucia strzępiakami dają podobne objawy, jak zatrucia muchomorami. Ze względu na niewielką ilość muskaryny zwykle nie są to zatrucia śmiertelne, a tylko powodujące przykre dolegliwości. Z powodu trujących własności nie są zbierane jako grzyby jadalne, ponadto i tak nie mają wartości kulinarnych; są mało mięsiste i często o mało przyjemnym zapachu[2].
Przypisy
- ↑ a b c d Index Fungorum [online] [dostęp 2013-09-20] (ang.).
- ↑ a b c d Andrzej Nespiak, Grzyby. Strzępiak (Inocybe), t. XIX, Warszawa – Kraków: PWN, 1990, ISBN 83-01-08749-8.
- ↑ E. Gerhardt, Grzyby: wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2.
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-09-20] (ang.).
- ↑ a b c Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 339–358, ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-12].
- ↑ a b c d e Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-03-20].
- ↑ Według W. Wojewody jest to synonim I. pyriodora (Pers.) P. Kumm., według Index Fungorum jest to odrębny gatunek.
- ↑ W Index Fungorum brak takiego gatunku.
- ↑ W. Wojewoda podał polską nazwę dla synonimu Inocybe pyriodora.
- ↑ Podany pod nazwą Inocybe melanopus D.E. Stuntz, w Index Fungorum jest to Inocybe melanopoda D.E. Stuntz (wymieniony jako takson niepewny).
- ↑ Według A. Nespiaka i checklist W. Wojewody jest synonimem Inocybe griseolilacina, jednak według Index Fungorum jest to odrębny gatunek.
- ↑ Przez W. Wojewodę traktowany jako synonim Inmocybe salicis
- ↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2013-09-20] (ang.).
- ↑ Andreas Gminder, Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 230–235, ISBN 978-83-258-0588-3.
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.