Język chuj

Ten artykuł od 2013-09 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.
Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listy źródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
Chuj
Obszar

Gwatemala (Huehuetenango), Meksyk (Chiapas)

Liczba mówiących

30–50 tys.

Pismo/alfabet

łacińskie

Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
UNESCO 2 wrażliwy↗
Ethnologue 5 rozwojowy↗
Kody języka
ISO 639-3 cac
IETF cac
Glottolog chuj1250
Ethnologue cac
WALS chj
Dialekty
ISO 639-3: cnm – chuj de San Mateo Ixtatán
ISO 639-3: cac – chuj de San Sebastián Coatán
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Przykładowy tekst w języku chuj.

Język chuj[1] (a. chuje[1], czuh[2]) (hiszp. idioma chuj, IPA: [ʧuːx]) – język majański, używany przez Indian z plemienia Chujów w Gwatemali i Meksyku. Z punktu widzenia typologii jest to język polisyntetyczny.

Istnieją dwa blisko spokrewnione języki noszące tę nazwę (z własnymi kodami ISO 639-3):

  • chuj z San Mateo Ixtatán (chuj z Ixatan, hiszp. chuj de San Mateo Ixtatán, Chapai) – szacuje się, iż w Gwatemali posługuje się nim ponad 22 tysiące osób, zaś w Meksyku ponad 9 tysięcy osób.
  • chuj z San Sebastián Coatán (chuj południowy, hiszp. chuj de San Sebastián Coatán) – szacuje się, iż w Gwatemali używa go ponad 19 tysięcy osób.

Gramatyka

Fonologia[3]

Samogłoski
przednie centralne tylne
przymknięte i u
półprzymknięte e o
otwarta a
Spółgłoski
dwuwargowe dziąsłowe podniebienne tylnojęzykowe języczkowa krtaniowa
płucna implozywna płucna ejektywna płucna ejektywna płucna ejektywna płucna
zwarte p ɓ t tʼ k kʼ ʔ
szczelinowe v s ʃ χ
zwarto-szczelinowe t͡s t͡sʼ t͡ʃ t͡ʃʼ
nosowe m n ŋ
aproksymanty l j
drżąca r

Ortografia[4][5]

zapis ortograficzny IPA przykład tłumaczenie
a /a/ atzʼam sól
bʼ /ɓ/ bʼeyi spacerować
ch /t͡ʃ/ chich zając
chʼ /t͡ʃʼ/ chʼal nić
e /e/ ewi wczoraj
i /i/ ix kobieta
j /χ/ jun jeden
k /k/ kukay robaczek świętojański
kʼ /kʼ/ kʼatzitz drewno opałowe
l /l/ lolonel słowo
m /m/ much ptak
n /n/ nun rodzic
nh /ŋ/ nhabʼ deszcz
o /o/ okʼ stopa
p /p/ pat dom
r /r/ retet dzięcioł
s /s/ sak biały
t /t/ tut fasola
tʼ /tʼ/ tʼoy miękki
tz /t͡s/ tzatz twardy
tzʼ /t͡sʼ/ tzʼiʼ pies
u /u/ unin dziecko
w /v/ winak mężczyzna
x /ʃ/ xanhap but
y /j/ yax zielony
ʼ /ʔ/ ʼonh awokado

Litera <h> poprzedzająca samogłoskę na początku wyrazu oznacza, że wyraz zaczyna się od samogłoski, a nie od zwarcia krtaniowego.

Przykłady słownictwa (dialekt z San Mateo Ixtatán)

  • pat = dom
  • ix = kobieta
  • winak = mężczyzna
  • unin = dziecko
  • wa’il = tortilla
  • ixim = kukurydza
  • tut = fasola
  • pajich = pomidor
  • k’u = słońce
  • nhab’ = deszcz
  • ik’ = wiatr/powietrze
  • asun = chmura

Liczebniki od 1 do 10

San Mateo Ixtatán / San Sebastián Coatán

  1. Ju’un / Jun[6]
  2. Cha’ab’ / Cha’ab’/chab’
  3. Oxe’ / Oxe’
  4. Chanhe’ / Chanhe’
  5. Hoye’ / Ho’e’
  6. Wake’ / Wake’
  7. Huke’ / Huke’
  8. Wajxake’ / Wajxke’
  9. B’alunhe’ / B’alnhe’
  10. Lajunhe’ / Lajnhe’

Przypisy

  1. ↑ a b Alfred F. Majewicz, Języki świata i ich klasyfikowanie, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989, s. 148, ISBN 83-01-08163-5, OCLC 749247655 [zarchiwizowane] (pol.).
  2. ↑ Katarzyna Wyrwas: W Polsce – Czuhowie, w Gwatemali – Chujowie. Przystanek nauka, 2015-02-06. [dostęp 2022-09-06].
  3. ↑ Cristina Buenrostro, Chuj de San Mateo Ixtatán, Mexico City: El Colegio de México, 2009 (hiszp.).
  4. ↑ Stzolalil Sloloni-Spaxtini Hebʼ Chuj, ALMG, 2007, s. 66.
  5. ↑ Nicholas A. Hopkins, A dictionary of the Chuj (Mayan) language., Florida: Jaguar Tours, 2012 (ang.).
  6. ↑ Stzolalil Sloloni-Spaxtini Heb’ Chuj, ALMG, 2007, s. 145.


Bibliografia

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya