Jakiw Halczewski

Jakiw Halczewski

Яків Васильович Гальчевський

major
Data i miejsce urodzenia	22 października 1894 Huta Lityńska k. Lityna, gubernia podolska, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	22 marca 1943 Peresołowice, Polska pod okupacją III Rzeszy
Przebieg służby
Siły zbrojne	Armia Imperium Rosyjskiego Armia Czynna Ukraińskiej Republiki Ludowej Wojsko Polskie Sicz Poleska
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa, wojna ukraińsko-sowiecka, II wojna światowa
Odznaczenia
Carskie:
Multimedia w Wikimedia Commons

Jakiw Wasyliowycz Halczewski (ukr. Яків Васильович Гальчевський; ps. Ataman Oreł, znany również jako Jakub Wojnarowski, ur. 10 października^?/22 października 1894^[a] w Hucie Lityńskiej koło Lityna, zm. 22 marca 1943 w Peresołowicach) – ukraiński wojskowy, publicysta, pisarz, historyk, działacz społeczny.

Doradca Symona Petlury. Pułkownik Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, dowódca 61 pułku, ataman i jeden z dowodzących antybolszewickim ruchem partyzanckim w USRR w latach 1922–1925. Kapitan, a później major Wojska Polskiego, uczestnik kampanii wrześniowej. Pierwszy dowódca Chełmskiego Legionu Samoobrony i działacz hrubieszowskiego UDK.

Pochodził z katolickiej rodziny ziemiańskiej. Przeszedł na prawosławie.

W lipcu 1914 powołany do armii rosyjskiej, został skierowany do 2 zapasowej brygady artyleryjskiej w Kazaniu, w maju skończył 2 Żytomierska Szkołę Chorążych, w czerwcu został dowódcą kompanii marszowej 22 zapasowego batalionu piechoty z Winnicy. Od sierpnia 1915 był dowódcą kompanii zwiadu konnego 1 pułku strzeleckiego 1 Turkiestańskiej Dywizji Piechoty w 1 Turkiestańskim Korpusie Piechoty. Służbę w armii rosyjskiej ukończył w stopniu sztabskapitana. Był odznaczony orderem św. Stanisława III klasy z mieczami i orderem św. Anny IV klasy.

W latach 1919–1921 walczył z bolszewikami jako ataman „Oreł” na Prawobrzeżnej Ukrainie, współpracując m.in. z Matwijem Hryhorijewem. 22 sierpnia 1922 głównodowodzący Armii URL Symon Petlura awansował go do stopnia pułkownika. W 1925 oddział Jakowa Halczewskiego odbył ostatni rajd na radziecką Ukrainę z terytorium Polski. W latach 1925–1930 współpracował z polskim wywiadem, przygotowując agentów wysyłanych na sowiecką Ukrainę.

1 września 1930 rozpoczął kontraktową służbę w Wojsku Polskim w stopniu kapitana (pod nazwiskiem Jakub Wojnarowski), został dowódcą kompanii w 67 pułku piechoty w Brodnicy. W marcu 1939 został awansowany do stopnia majora. Na dzień 23 marca 1939 roku zajmował jako major kontraktowy WP stanowisko dowódcy 3 kompanii 67 pp^[1]. Od 11 września 1939 był dowódcą Batalionu ON „Brodnica”. 18 września 1939 dostał się do niewoli niemieckiej. W styczniu 1940 został zwolniony z obozu jenieckiego. Został doradcą dowódcy Siczy Poleskiej – Tarasa Borowca. W latach 1942–1943 był organizatorem i pierwszym dowódcą Chełmskiego Legionu Samoobrony oraz referentem Ukraińskiego Komitetu Pomocy w Hrubieszowie^[2].

Zginął w czasie ataku oddziału Armii Krajowej na wieś Peresołowice. Został pochowany w Hrubieszowie (grób nie zachowany).

Był autorem wielu publikacji w emigracyjnej prasie ukraińskiej oraz książek Proty czerwonych okupantiw (t. 1, Kraków 1941, t. 2, Kraków-Lwów 1942), Z wojennoho notatnyka (Kijów 2006) i historycznej monografii Bez nazwanija (1942).

• Військові мемуари: Яків Гальчевський «З воєнного нотатника», Київ 2006. ISBN 966-8331-22-2
• Коваль Р. Отаман святих і страшних. – Київ, Вид-во «Просвіта», 2000
• Гальчевський-Войнаровський Яків 《Проти червонних окупантів》, т. 1 Львів 1940, т. 2 Краків 1942.
• Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik Oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
• Mariusz Zajączkowski: Ukraińskie podziemie na Lubelszczyźnie w okresie okupacji niemieckiej 1939-1944. Lublin-Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Lublinie, Instytut Studiów Politycznych PAN, 2015. ISBN 978-83-7629-769-9.