Jan Burakowski

Jan Burakowski

Data i miejsce urodzenia	25 października 1934 Nowe Grabie
Data i miejsce śmierci	14 listopada 2013 Olsztyn
Miejsce spoczynku	Cmentarz Komunalny w Olsztynie (ul. Poprzeczna)
Zawód, zajęcie	bibliotekarz, pisarz, publicysta, regionalista
Narodowość	polska
Alma Mater	Uniwersytet Warszawski
Partia	Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (1960–1990)
Małżeństwo	Halina Giżyńska-Burakowska (1960–2012)
Dzieci	Anna, Marek
Odznaczenia

Jan Burakowski (ur. 25 października 1934 w Nowych Grabiach, zm. 14 listopada 2013 w Olsztynie) – polski bibliotekarz, polonista, prozaik, publicysta i regionalista, wieloletni działacz kulturalny na Warmii i Mazurach oraz Mazowszu Północnym.

Jako bibliotekarz wprowadzał nowe rozwiązania organizacyjne, m.in. biblioteki publiczno-szkolne oraz system bibliobusów^[1]. Był wicedyrektorem Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie (1975–1985) oraz dyrektorem Miejskiej Biblioteki Publicznej w Sierpcu (1988–1999)^[2]. Jest autorem ponad 620 publikacji, twórcą cykli powieściowych portretujących przemiany społeczne w Polsce XX wieku oraz monografii regionalnych^[3]. Był członkiem Związku Literatów Polskich (od 1998) oraz władz Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich^[4].

Urodził się w rodzinie chłopskiej we wsi Nowe Grabie (powiat wołomiński). Wychowywał się z trójką rodzeństwa: siostrami Marią i Barbarą oraz bratem Tadeuszem. Jego wczesne dzieciństwo przypadło na okres II wojny światowej; naukę szkolną rozpoczął jeszcze w czasie okupacji, w 1941 roku. W sierpniu 1944 roku, w wyniku działań frontowych, rodzina została wysiedlona i przebywała kolejno w Pasku, Jabłonnie, Łomiankach, Pruszkowie, Sochaczewie i Łowiczu. Do rodzinnej wsi powrócili w styczniu 1945 roku, co Burakowski wspominał jako najbardziej harmonijny okres życia^[5].

W 1945 roku rodzina przesiedliła się na tzw. Ziemie Odzyskane, osiadając w Niemodlinie na Śląsku Opolskim. W Niemodlinie ukończył szkołę podstawową oraz liceum ogólnokształcące (matura 1952). W szkole średniej pełnił funkcję przewodniczącego koła klasowego Związku Młodzieży Polskiej; w tym okresie ukształtowały się jego lewicowe poglądy. W latach 1952–1956 studiował filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim, działając w Kole Naukowym Polonistów^[5].

Po studiach pracował krótko w Liceum Ogólnokształcącym w Mrągowie, jednak zrezygnował z powodu braku powołania pedagogicznego. W 1956 roku związał się z Wojewódzką i Miejską Biblioteką Publiczną w Olsztynie. Szybko awansował w strukturach instytucji:

• 1958–1975: Kierownik Działu Instrukcyjno-Metodycznego.
• 1975–1985: Zastępca dyrektora ds. wojewódzkiej sieci bibliotecznej.
• 1985–1987: W tych latach ponownie kierował Działem Instrukcyjno-Metodycznym, objąwszy to stanowisko na własną prośbę po rezygnacji z funkcji wicedyrektora^[5].

Burakowski wprowadzał innowacje organizacyjne w bibliotekarstwie na Warmii i Mazurach. Był prekursorem łączenia bibliotek szkolnych z publicznymi oraz organizatorem systemu bibliotek ruchomych (bibliobusów). Angażował się w rozwój czytelnictwa w środowiskach wiejskich i PGR-ach^[5]. Swoje doświadczenia teoretyczne zawarł w publikacji naukowo-poradniczej Samorządowa biblioteka publiczna (1994)^[3].

1 stycznia 1988 roku objął stanowisko dyrektora Miejskiej Biblioteki Publicznej w Sierpcu. Decyzja o przeprowadzce była podyktowana względami rodzinnymi (rodzina żony pochodziła z okolic Sierpca). Na tym stanowisku pracował do przejścia na emeryturę 31 października 1999 roku^[6].

W Sierpcu zrealizował szereg inicjatyw:

• Rozwój infrastruktury: utworzenie dwóch nowych filii bibliotecznych oraz punktów bibliotecznych w powiecie.
• Działalność wydawniczą: zainicjowanie serii „Biblioteka Sierpecka” (od 1996), w ramach której ukazało się 7 publikacji (wspomnienia, biografie).
• Animację kultury: organizację konkursu historycznego „Sierpc i ziemia sierpecka w XX wieku”, który stał się fundamentem dla rozwoju nowoczesnego regionalizmu w powiecie^[5].

W Olsztynie redagował m.in. „Informator Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej” oraz „Bibliotekarza Olsztyńskiego”. W Sierpcu rozwinął prasę lokalną. W latach 1999–2001 (faktycznie do 2003^[a]) był redaktorem naczelnym „Sierpeckich Rozmaitości”, przekształcając pismo w opiniotwórczy dwumiesięcznik społeczno-kulturalny^[5].

Jesienią 2009 roku, ze względu na stan zdrowia, powrócił wraz z żoną do Olsztyna. Po śmierci żony Haliny w 2012 roku jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. Zmarł 14 listopada 2013 roku, na krótko przed śmiercią oddając do druku książkę Prusy Wschodnie wczoraj i dziś. Został pochowany na Cmentarzu Komunalnym przy ul. Poprzecznej w Olsztynie^[5].

Jako publicysta debiutował w 1958 roku, jednak jego właściwy debiut beletrystyczny nastąpił w wieku 62 lat (1996) tomem Najpiękniejsza dziewczyna i inne opowieści. Decyzję o publikacji umożliwiły m.in. realia rynku wydawniczego lat 90. (możliwość druku na własny koszt lub przez towarzystwa regionalne)^[5]. Publikował artykuły i felietony m.in. w „Polityce”, „Tygodniku Kulturalnym” i „Trybunie Ludu”^[4].

Proza Burakowskiego dzieli się na dwa główne nurty: beletrystykę o zacięciu socjologicznym oraz literaturę wspomnieniową. W cyklu opowiadań o fikcyjnym miasteczku Kosina (wzorowanym na Sierpcu) autor sportretował specyficzną mentalność małomiasteczkową oraz zderzenie tradycyjnej obyczajowości z przemianami gospodarczymi okresu transformacji^[7].

Ważnym elementem jego dorobku jest wydana pośmiertnie powieść Jesień Aksolotla (2018), będąca trzecią częścią tetralogii o losach Jana Domaniewskiego. Książka ta stanowi swoisty bilans życia bohatera i zawiera przesłanie etyczne o wartości bezinteresownego działania^[8].

W ostatniej dekadzie życia skupił się na publicystyce historycznej, którą traktował jako testament ideowo-polityczny. Jego prace (m.in. Od Ludowej do kapitalistycznej, Uczniowie czarnoksiężnika) prezentowały lewicowy punkt widzenia i budziły kontrowersje w środowisku^[5]. W biografii Andersa pt. Ułan i historia dokonał analizy postaci generała, co spotkało się z uznaniem krytyków za rzeczowość i kompetencję^[9].

Twórczość Jana Burakowskiego została podsumowana w obszernej monografii biobibliograficznej autorstwa Magdaleny Staniszewskiej pt. Jan Burakowski: bibliotekarz, publicysta, literat (Sierpc, 2014), która obejmuje zarówno jego dorobek bibliotekarski, jak i literacki^[1]. Stefan Kubów w recenzji monografii podkreślił, że bibliotekarstwo stanowiło tło dla stale dojrzewającej prozy literackiej, zwracając uwagę na „niesamowitą energię i pracowitość” autora^[3]. Andrzej Lam chwalił autora za „bystrą obserwację” i wierność realiom^[7]. Tadeusz Matulewicz w szkicu „Światło w mroku” akcentował refleksyjny charakter jego prozy i obecność wątków egzystencjalnych^[10].

Od 1960 do 1990 roku był członkiem komunistycznej Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR). Działał w komisjach przy Wojewódzkiej Radzie Narodowej w Olsztynie^[5]. Jego zaangażowanie polityczne znalazło odzwierciedlenie w publicystyce (m.in. tom szkiców Od Ludowej do kapitalistycznej, 2001)^[11].

Był działaczem Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich: pełnił funkcję przewodniczącego Zarządu Okręgu w Olsztynie (1977–1980) oraz wiceprzewodniczącego Zarządu Głównego (1981–1985). Był również wiceprzewodniczącym Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Sierpeckiej (od 1999) i członkiem Towarzystwa Naukowego Płockiego^[4][5].

• 1996: Najpiękniejsza dziewczyna i inne opowieści (Sierpc)
• 1997: Bardzo stare lustro. Wspomnienia z lat 1939–1952 (Sierpc)
• 1998: Trochę za dużo szczęścia. Trzy opowieści (Sierpc)
• 1999: Ślady naszych stóp. Opowieść z lat 1956–1959 (Olsztyn)
• 2004: Przypadek ze skutkiem dożywotnim. Wspomnienia bibliotekarza z lat 1956–2002 (Olsztyn)
• 2010: Świt i zmierzch (Sierpc)
• 2018: Jesień Aksolotla (Sierpc, wydanie pośmiertne; powieść)

• 1971: Biblioteki publiczne Warmii i Mazur (Olsztyn)
• 1971: W poszukiwaniu wzorca organizacji bibliotek na wsi (Warszawa)
• 1974: Próba realizacji "modelu gminnego" bibliotek na wsi w woj. olsztyńskim (Warszawa)
• 1994: Samorządowa biblioteka publiczna. Poradnik (Warszawa)
• 2001: Kronika Sierpca i Ziemi Sierpeckiej (Sierpc)
• 2005: Sierpczanie tysiąclecia (wspólnie z H. Burakowską, Sierpc)
• 2007: Ziemia sierpecka znana i nieznana (wspólnie z H. Burakowską, Z. Dumowskim, P.B. Gąsiorowskim, H. Piekarską i R. Sutym, Sierpc)^[11]

• 1998: Wspomnienia Sierpczan 1900–1950. Tom 1 (redakcja; Sierpc)

• 2001: Od Ludowej do kapitalistycznej (Sierpc)
• 2002: Cena długiej drzemki na zapiecku Europy (Sierpc)
• 2005: Uczniowie czarnoksiężnika (Sierpc)
• 2008: Wojciech Jaruzelski jako przedmiot i podmiot historii (Sierpc)
• 2009: Polska, Rosja, Słowiańszczyzna (Sierpc)
• 2013: Ułan i historia. Bardzo długi cień generała Władysława Andersa (Sierpc)
• 2013: Prusy Wschodnie wczoraj i dziś (Sierpc)

• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1997)^[5]
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1986)^[4]
• Złoty Krzyż Zasługi (1975)^[4]
• Medal Komisji Edukacji Narodowej (1980)^[4]
• Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1966)^[4]
• Honorową Odznaką SBP (1979)^[4]
• Odznaka „Zasłużony dla Warmii i Mazur”^[5]
• Medal „Zasłużony dla Miasta Sierpca” (1999)^[5]
• Medal im. Zygmunta Glogera (wyróżnienie) (2002)^[4]
• Medal „Pro Domo Sua” im. Feliksa i Prokopa Sieprskich (dla małżonków Burakowskich)^[5]
• Honorowy tytuł „Sierpczanin Roku 2004”^[5]

W 1960 roku zawarł związek małżeński z Haliną Giżyńską (1932–2012), bibliotekarką pochodzącą z Wilczogóry pod Sierpcem. Mieli dwoje dzieci: Annę i Marka^[12][5].

• Staniszewska, Magdalena, Jan Burakowski: bibliotekarz, publicysta, literat. Monografia biobibliograficzna, Sierpc: Miejska Biblioteka Publiczna w Sierpcu, 2014, ISBN 978-83-938579-0-6
• Filipkowski, Marian, Jan Burakowski (1934–2013), w: Organizatorzy, bibliografowie, dydaktycy, Warszawa: Wydawnictwo SBP, 2016, s. 32–42 (Bibliotekarze Polscy we Wspomnieniach Współczesnych, t. 14), ISBN 978-83-64203-50-3
• Romulewicz, Anita, Burakowski Jan, w: Słownik pracowników książki polskiej. Suplement IV, Warszawa: Wydawnictwo SBP, 2016, s. 36–37, ISBN 978-83-64203-74-9
• Współcześni pisarze woj. olsztyńskiego, Olsztyn: Wydawnictwo Pojezierze, 1972.
• Olsztyńskie biografie literackie 1945–1988, Olsztyn: Towarzystwo Naukowe im. Wojciecha Kętrzyńskiego, 1991, ISBN 83-85126-02-1