Jan Hartman

Ten artykuł dotyczy polskiego filozofa. Zobacz też: Jan Hartmann – niemiecki aktor.

Jan Hartman

Jan Hartman (2021)
Data i miejsce urodzenia	18 marca 1967 Wrocław
profesor nauk humanistycznych
Specjalność: metafilozofia, filozofia polityki, etyka, bioetyka
Alma Mater	Katolicki Uniwersytet Lubelski
Doktorat	23 czerwca 1995
Habilitacja	8 listopada 2001
Profesura	23 lipca 2008
Nauczyciel akademicki
Uczelnia	Uniwersytet Jagielloński Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Jan Marek Hartman (ur. 18 marca 1967 we Wrocławiu) – polski filozof pochodzenia żydowskiego, bioetyk, profesor nauk humanistycznych, wydawca, publicysta, nauczyciel akademicki, polityk.

Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Jest synem Stanisława Hartmana i Krystyny z domu Lorenc (ur. 1939)^[1], a także praprawnukiem rabina Izaaka Kramsztyka^[2][3].

Jest absolwentem XIV Liceum Ogólnokształcącego we Wrocławiu^[4]. W 1990 ukończył studia filozoficzne na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim pod opieką prof. Mieczysława Krąpca^[5]. W latach 1990–1994 był doktorantem w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1994 rozpoczął pracę jako asystent Instytutu Filozofii UJ. Od lutego 1995 był asystentem, a w październiku tego samego roku został adiunktem w Zakładzie Filozofii Medycyny Collegium Medicum UJ (przekształconym następnie w Zakład Filozofii i Bioetyki). W 2004 objął stanowisko kierownika tej jednostki.

Doktoryzował się na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1995 pod kierunkiem profesora Władysława Stróżewskiego (na podstawie pracy pod tytułem Problematyka heurystyki filozoficznej). Stopień doktora habilitowanego uzyskał również na Wydziale Filozoficznym UJ w 2001 w oparciu o rozprawę zatytułowaną Techniki metafilozofii. W 2008 otrzymał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych. Następnie objął stanowisko profesora UJ (od 2011 profesora zwyczajnego). W latach 2005–2008 był profesorem Akademii Humanistycznej w Pułtusku. W 2009 został profesorem Małopolskiej Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Tarnowie, gdzie pracował do 2012^[6][7].

W pracy naukowej zajmuje się metafilozofią (heurystyką filozoficzną, opracował autorski projekt tzw. teorii neutrum), filozofią polityki, etyką i bioetyką.

Autor publikacji książkowych^[8]. Stały felietonista tygodnika „Polityka”. Publikował lub publikuje również m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Tygodniku Powszechnym”, „Dzienniku Gazecie Prawnej”, „Rzeczpospolitej”, „Newsweeku”, „Przeglądzie Politycznym”, „Liberté!”, „Przekroju”, „Marketingu w praktyce”, „Midzie” oraz na portalu wtv.pl^[9]. Pisał także felietony dla tygodnika „Fakty i Mity”. Do 2015 pełnił funkcję redaktora naczelnego czasopisma „Principia”^[10], które założył w 1989. W 2009 otrzymał nagrodę Grand Press w kategorii publicystyka^[11]. Od lipca do sierpnia 2020 prowadził swój autorski program pt. Filozofia życia na antenie rozgłośni Halo.Radio, z którą rozstał się po zaproszeniu do studia Radosława Sikorskiego (wbrew zasadzie niezapraszania polityków do programów)^[12][13].

W latach 2002–2011 był wiceprezesem Polsko-Niemieckiego Towarzystwa Akademickiego, a w latach 2003–2011 był członkiem Komitetu Nauk Filozoficznych Polskiej Akademii Nauk. W latach 2007–2013 był członkiem (w tym od 2010 – wiceprezesem) B’nai B’rith Polska. W styczniu 2007 powołano go na przewodniczącego rady programowej Forum Liberalnego^[14]. W latach 2009–2010 był członkiem Zespołu ds. Etyki w Nauce przy ministrze nauki i szkolnictwa wyższego. W 2011 objął stanowisko przewodniczącego Zespołu ds. Dobrych Praktyk Akademickich w tymże resorcie, zrezygnował z niego w 2013, pozostając członkiem tego gremium.

Był członkiem Unii Wolności, a także członkiem komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego jako kandydata na urząd prezydenta RP w 2010 w przedterminowych wyborach^[15]. W wyborach parlamentarnych w 2011 był bezpartyjnym kandydatem do Sejmu z listy Sojuszu Lewicy Demokratycznej (nie uzyskał mandatu)^[16]. W 2012 przystąpił do think tanku Ruchu Palikota „Plan zmiany”^[17], w tym samym roku został również wiceprzewodniczącym rady polityczno-programowej SLD. W 2013 został koordynatorem Europy Plus w województwie małopolskim^[18]. W tym samym roku wstąpił do partii Twój Ruch (był inicjatorem jej powołania^[19]), w której objął stanowisko przewodniczącego krajowej rady politycznej. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014 bezskutecznie ubiegał się o mandat w okręgu małopolsko-świętokrzyskim, startując z pierwszego miejsca na liście komitetu wyborczego Europa Plus Twój Ruch i uzyskując 14 280 głosów^[20].

We wrześniu 2014 decyzją zarządu TR został usunięty z partii po publikacji dotyczącej kazirodztwa^[21]. Również władze Uniwersytetu Jagiellońskiego^[22] uznały ten artykuł za bulwersujący i odcięły się od niego^[23]. W maju 2015 zapowiedział tworzenie inicjatywy politycznej pod nazwą Wolność i Równość^[24], a w sierpniu tegoż roku został przewodniczącym rady politycznej partii o takiej nazwie (wcześniej działającej jako Unia Lewicy)^[25]. Później zaangażował się także w działalność Komitetu Obrony Demokracji^[26]. W wyborach samorządowych w 2018 kandydował bez powodzenia na radnego Warszawy z listy komitetu wyborczego SLD Lewica Razem, otrzymując 2,93% głosów w okręgu (1941 głosów)^[27]. Został ogłoszony liderem listy Nowej Lewicy w okręgu nr 14 na wybory parlamentarne w 2023 roku, jednak usunięto go z niej jeszcze przed rejestracją listy ze względu na kontrowersyjne wypowiedzi^[28].

W marcu 2014 wziął udział w drugiej z kolei inscenizacji ścięcia ateisty Kazimierza Łyszczyńskiego na Rynku Starego Miasta w Warszawie, będącej finałowym wydarzeniem kostiumowego Marszu Ateistów. Wcielił się w rolę skazańca Łyszczyńskiego^[29].

Sam marsz, jak i udział w nim Hartmana w roli centralnej postaci skazańca wywołał polemiki zarówno ze strony katolików^[30], jak i ateistów. Głos zabrała m.in. Krystyna Pawłowicz, odmawiając ateistom prawa do urządzania przemarszów „w centrum stolicy Polski”^[31][32]. Z kolei ateiści jak Marcin Meller i Marcin Celiński zarzucili organizatorom i Hartmanowi kompromitowanie idei ateizmu poprzez jego publiczne manifestowanie w sposób ich zdaniem obraźliwy dla katolików^[33][34][35]. Na ataki odpowiedzieli Jan Hartman^[36], Nina Sankari^[37] oraz Jacek Tabisz^[38], uzasadniając prawo ateistów do manifestowania swoich poglądów. Polemiki te odbiły się echem w mediach^[39][40][41].

W październiku 2025 roku, podczas wojny Izraela z Hamasem, w mediach społecznościowych skomentował zatrzymanie międzynarodowej misji humanitarnej płynącej do Strefy Gazy z udziałem m.in. posła Franciszka Sterczewskiego słowami, w których życzył „polskim nazistom z hamasowskich kutrów”, by byli „sądzeni i ukarani w Izraelu”^[42]. Redakcja tygodnika „Polityka”, dla której pisał Hartman, odcięła się od jego słów i zawiesiła z nim współpracę na sześć tygodni^[43][44]. W styczniu 2026 roku na portalu Onet wraz z Beatą Lewkowicz i Anne Goldschmid opublikował krytykę eseju Andrzeja Ledera Naród żydowski widziany jako kat o nadużywaniu zarzutów antysemityzmu w przestrzeni publicznej^[45], zarzucając Lederowi „gest stawiania znaku równości między Zagładą a śmiercią dziesiątek tysięcy palestyńskich cywilów w wojnie wypowiedzianej Izraelowi przez Hamas i jego potężnych popleczników” i pomawiając go o bycie „Żydem, który nienawidzi sam siebie”^[46]. Patrycja Wieczorkiewicz z „Krytyki Politycznej” komentowała tekst współtworzony przez Hartmana jako „rozpaczliwy szantaż moralny sięgający po zgrany repertuar apologetów izraelskich zbrodni”^[47].

Od 1989 do 2023 roku^[48] żonaty z Barbarą Hartman. Ich córka Zofia Hartman urodziła się w 1998^[7]. Zadeklarowany ateista^[49].

• Sposób istnienia rzeczy materialnej według Sporu o istnienie świata R. Ingardena, Wyd. UMCS, Lublin 1993
• Heurystyka filozoficzna, Monografie FNP, Wrocław 1997
• Jak poważnie studiować filozofię, Wyd. Aureus, Kraków 1998, 2005, 2012
• Logika i filozofia. W stronę Jana Woleńskiego (red.), Wyd. Aureus, Kraków 2000
• Techniki metafilozofii, Wyd. Aureus, Kraków 2001
• Medytacje o pierwszej filozofii (tłum. Kartezjusza), Zielona Sowa, Kraków 2002, 2004
• Short Studies in Bioethics, Wyd. Aureus, Kraków 2003
• Słownik filozofii (red.), Zielona Sowa, Kraków 2004, 2007, 2009
• Wstęp do filozofii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, 2006, 2008, 2013
• Przez filozofię, Wyd. Aureus, Kraków 2007
• Wiedza o etyce (współautor z Janem Woleńskim), Wydawnictwa Szkolne PWN, Bielsko-Biała 2008, 2009
• Bioetyka dla lekarzy, Oficyna Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2009, 2011
• Widzialna ręka rynku. Filozofia w marketingu, Wyd. Aureus, Kraków 2010
• Polityka filozofii. Eseje, Universitas, Kraków 2010
• Wiedza – Byt – Człowiek. Z głównych zagadnień filozofii, Universitas, Kraków 2011
• Zebra Hartmana, Industrial, Łódź 2011
• Głupie pytania, Agora, Warszawa 2013
• Etyka! Poradnik dla grzeszników, Agora, Warszawa 2015
• Pochwała litości. Rzecz o wspólnocie, Wyd. UJ, Kraków 2017
• Zwierz Alpuhary. Felietony i blogi, Polityka, Warszawa 2017
• Polityka. Władza i nadzieja, Agora, Warszawa 2017
• Pochwała wolności, Wyd. UJ, Kraków 2020
• Etyka życia codziennego, WN PWN, Warszawa 2022
• Spowiedź antychrysta, Austeria, Kraków 2022
• Zmierzch filozofii, Austeria, Kraków 2023.
• Filozofia, WN PWN, Warszawa 2024.
• Etyka życia publicznego, WN PWN, Warszawa 2025.

• Jan Hartman: Życiorys [online], uj.edu.pl [dostęp 2018-12-17] .
• Prof. dr hab. Jan Hartman, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2018-12-17] .

• Blog Jana Hartmana [online] [dostęp 2013-10-10] . strona główna serwisu