Jan MacDonald

Jan Alfred MacDonald, również Jan Mac-Donald, Iwan MacDonald (ros. Иван-Альфред Георгиевич Макдональд, ur. 1850 w Radomsku, zm. 29 czerwca?/12 lipca 1906 w Warszawie[1]) – inżynier wojskowy, generał lejtnant armii rosyjskiej, budowniczy portu wojennego w Lipawie.

Pochodzenie i rodzina

Jan MacDonald urodził się w polskiej rodzinie pochodzenia szkockiego. Jego dziadek, inżynier John MacDonald[a] przybył ze Szkocji na zaproszenie ordynata Stanisława Kostki Zamoyskiego, który w 1804 powierzył mu budowę i zarząd fabryki maszyn rolniczych oraz browaru w Zwierzyńcu[2]; John MacDonald zwierzyniecką fabryką zarządzał aż do swej śmierci w 1837 roku[3].

Ojciec, Eneasz Jerzy MacDonald (1813-1885) był farmaceutą, praktykę zawodową rozpoczął w Radomsku, w aptece swojego przyszłego teścia, Feliksa Soczołowskiego (zm. 1880)[4]. Eneasz MacDonald był społecznikiem, badał obyczaje chłopów kurpiowskich i litewskich, podczas powstania 1863 ukrywał też powstańców[5].

Matka, Pelagia z Soczołowskich[3], miała trójkę rodzeństwa: braci Kazimierza (1835-1908), farmaceutę, społecznika działającego w Radomsku[4] i Juliana (1841-1863), studenta medycyny[4][b], powstańca styczniowego, poległego w bitwie pod Radziwiłłowem[6] oraz siostrę Marię (ur. 1863)[4].

Jan MacDonald miał młodszego brata Piotra oraz trzy siostry: Cecylię (primo voto Mrozowska, secundo voto Gawrońska, zm. 1926), Annę i Stanisławę[3].

Życiorys i służba wojskowa

Po ślubie z Pelagią Eneasz MacDonald otworzył własną aptekę w Błaszkach, w guberni kaliskiej[3].

Ich syn, Jan w 1864 ukończył Gimnazjum Filologiczne w Kaliszu[7], a jeszcze w tym samym roku MacDonaldowie przenieśli się do Warszawy. Na tamtejszym uniwersytecie Jan MacDonald ukończył studia matematyczne[3].

Po studiach wyjechał do stolicy Imperium Rosyjskiego, do Petersburga, tam kontynuował naukę w Konstantynowskiej Szkole Wojskowej i w 1872 w stopniu podporucznika podjął służbę w 10 Pułku Grenadierów[1]. W 1875 jako oficer saperów został przeniesiony do 1. Batalionu Saperów, a następnie wstąpił do Nikołajewskiej Akademii Inżynieryjnej, którą ukończył w 1878 z wyróżnieniem[c], otrzymując dodatkowo stopień inżyniera wojskowego (ros. военный инженер).

Po ukończeniu Akademii Inżynieryjnej Jan MacDonald swoją wojskową służbę związał z budownictwem morskim, przy czym w pierwszych latach służył m.in. w portach Kronsztadu i Petersburga, a później na stanowisku wykładowcy w macierzystej Akademii (1887-1890)[1].

Jeszcze w 1887 MacDonald, już w stopniu inżyniera-pułkownika rozpoczął prace przygotowawcze i projektowe nad budową nowego, wojennego portu, który miał powstać w nadbałtyckiej Lipawie (obecnie Łotwa), a w 1890 został mianowany budowniczym tego portu[3][1].

 Osobny artykuł: Karosta.

W trakcie swojej służby kilkakrotnie wyjeżdżał na zagraniczne inspekcje obiektów portowych, a w styczniu 1900 roku został wysłany do Port Arthur, jako doradca komitetu opracowującego plany tamtejszego portu i twierdzy[1], proponując budowę drugiego wyjścia z portu do zatoki Gołębi (Pigeon Bay), co jednak nie zostało to zrealizowane[3].

 Zobacz więcej w artykule Obrona Port Artur, w sekcji Baza.

Budową portu wojennego w Lipawie MacDonald zajmował się przez prawie 20 lat, w tym czasie aktywnie też uczestniczył w życiu społecznym miasta, np. w 1902 został wybrany rady miejskiej, pełnił również funkcję wiceprzewodniczącego miejscowego zarządu Czerwonego Krzyża oraz prezesa lipawskiego oddziału Cesarsko-Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego. Jednocześnie, otrzymał awans na stopień generała-majora (1895), a później na generała-lejtnanta[3].

Według autorów rosyjskiej Encyklopedii Wojskowej Sytina budowa portu wojennego w Lipawie, począwszy od sztucznych basenów, kanału z licznymi molami i dokami, po drogi, sieć wodociągową i cały kompleks budynków, świadczyła o niezwykłych umiejętnościach organizacyjnych MacDonalda, który też wyróżniał się intensywną etyką pracy, skrupulatną precyzją oraz stanowczością i wytrwałością[1].

Generał MacDonald, chorując na cukrzycę, wyjechał na leczenie do Warszawy, jednak zmarł tam na zapalenie płuc, w wieku 56 lat[1]. Został pochowany w rodzinnym grobowcu na warszawskich Powązkach.

Uwagi

  1. ↑ W polskich publikacjach i źródłach stosowana jest również pisownia nazwiska Mac-Donald.
  2. ↑ Głuszko mylnie nazywa Juliana lekarzem (por. zawiadomienie o nabożeństwie żałobym "za duszę ś.p. Juliana Soczołowskiego, ucznia Akademii Medycznej Warszawskiej, poległego w Radziwiłowie w dniu 1 lipca 1863").
  3. ↑ Głuszko mylnie podaje 1872 jako rok ukończenia przez MacDonalda Nikołajewskiej Akademii Inżynieryjnej, pomijając jego pobyt w Konstantynowskiej Szkole Wojskowej.

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f g Мак-Дональд, Иван-Альфред Георгиевич. W: Военная энциклопедия / Encyklopedia Wojskowa. T. 15. Moskwa: Towarzystwo Księgarsko-Wydawnicze I. D. Sytina, 1914, s. 134. [dostęp 2026-08-23].
  2. ↑ Piotr Mazur: Zwierzyniec. Budynek główny browaru. zabytek.pl, 2023-11-03. [dostęp 2026-08-24]. (pol.).
  3. ↑ a b c d e f g h Głuszko 2016 ↓.
  4. ↑ a b c d Kalendarium historyczne. Wiek XIX. Muzeum Regionalne im. S. Sankowskiego w Radomsku. [dostęp 2026-08-24]. (pol.).
  5. ↑ red.: Streszczenia referatów wygłoszonych w trakcie XXVII Sympozjum Historii Farmacji. Aptekarz Polski. Archiwum, 2018-06-02. [dostęp 2026-08-22]. (pol.).
  6. ↑ Julian Soczołowski. Genealogia Polaków. Katalog Powstańców Styczniowych. [dostęp 2026-08-22]. (pol.).
  7. ↑ Polanowski 1993 ↓, s. 160.

Linki zewnętrzne

Bibliografia

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya