Jan Rabczak

Jan Rabczak

Grób na cmentarzu komunalnym w Prabutach
kapitan
Data i miejsce urodzenia	31 maja 1910 Nowy Borek
Data i miejsce śmierci	9 lipca 1999 Prabuty
Przebieg służby
Lata służby	1939–1944
Siły zbrojne	Wojsko Polskie Armia Krajowa
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Jan Rabczak ps. „Dąb” (ur. 31 maja 1910 w Nowym Borku k. Rzeszowa, zm. 9 lipca 1999 w Prabutach) – żołnierz polskiego podziemia, kapitan Armii Krajowej, komendant Placówki „Topola”.

Urodził się 31 maja 1910 w Nowym Borku w rodzinie Michała i Anieli z domu Szala. W 1932 ukończył naukę w Gimnazjum męskim im. ks. Stanisława Konarskiego w Rzeszowie, uzyskując maturę. We wrześniu 1932 rozpoczął w 17 pułku piechoty w Rzeszowie kurs podchorążych rezerwy piechoty, kończąc go w czerwcu 1933. Następnie jako plutonowy podchorąży został skierowany na praktykę do kompanii ckm 38 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich w Przemyślu. 1 stycznia 1935 otrzymał awans na stopień podporucznika rezerwy piechoty. W okresie sierpień-wrzesień 1936 uczestniczył jako dowódca plutonu ckm w ćwiczeniach w 3 pułku piechoty w Jarosławiu. W 1938 ukończył w Ośrodku Wyszkolenia Rezerw Piechoty w Różanie nad Narwią ośmiotygodniowy kurs dowódców kompanii ckm i dowódców plutonu broni przeciwpancernej.

Zmobilizowany został 18 sierpnia 1939 i wyznaczony na stanowisko dowódcy zarówno koszar, jak i utworzonej w Rzeszowie przy koszarach filii poznańskiej Fabryki Cegielskiego. Pełnił tam służbę do 30 sierpnia, następnie po przyjęciu rezerwistów wyruszył transportem kolejowym jako dowódca plutonu 1 kompanii ckm na front. Brał udział w walkach pod Zakliczynem, Tuchowem, Łodzinką Górną, Mieżytowicami, w lasach Janowskich oraz pod Hołoskiem koło Lwowa. Został wzięty przez wojska niemieckie do niewoli, z której uciekł po trzech dniach, w dniu 21 września. Wycieńczony zachorował na dezynterię. Przez 4 miesiące ukrywał się Tyczynie, gdzie dochodził do zdrowia. Tam też zaangażował się w działalność podziemną. Rozpoczął działalność w Związku Walki Zbrojnej. Od marca 1940 do sierpnia 1944 był dowódcą Placówki „Topola” w Tyczynie. Placówka ta obejmowała swym zasięgiem miasto Tyczyn oraz 9 pobliskich gromad. W placówce tej utworzono pod kierunkiem ppor. Rabczaka wydział propagandowy, który wydawał konspiracyjne pismo „Na Posterunku”. Egzemplarz tworzono na woskowej matrycy, a następnie powielano w Urzędzie Gminy Zbiorowej Tyczyn, którego sekretarzem był on wówczas^[1]. Ppor. Rabczak również zorganizował w placówce 10 pełnych plutonów oraz 1 pluton dywersyjny, a w czasie akcji „Burza” liczba członków organizacji dochodziła do tysiąca. 11 listopada 1941 Jan Rabczak otrzymał awans na stopień porucznika, 15 sierpnia 1944 na stopień kapitana. 23 lipca 1944 r. zarządził odprawę dowódców grup bojowych i wyznaczył termin rozpoczęcia akcji „Burza” na 26 lipca 1944^[2][1].

16 września 1944 został aresztowany w swoim domu przez żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. 20 października 1944 został skazany przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie na karę śmierci. Wyrok wydał płk Michniewicz. Następnego dnia wyrok zatwierdził gen. Rola-Żymierski^[3]. Następnie kpt. Rabczak został nocą wywieziony do lasów głogowskich. Gdy od żołnierza KBW usłyszał słowo „uciekaj”, pobiegł w ciemną noc przed siebie. Przez 5 miesięcy ukrywał się w różnych miejscach. 3 maja 1945 wyjechał do Leszna na tzw. Ziemie Odzyskane. 12 maja został sekretarzem gminy Wschowa, następnie sekretarzem powiatowym. Po uchwaleniu Ustawy z dnia 22 lutego 1947 r. o amnestii zgłosił się dobrowolnie do Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Iławie. W 1949 spotkały go jednak kolejne represje ze strony władzy. W obawie po raz kolejny decyduje się na ucieczkę. Dopiero 10 lutego 1968 r. anulowano orzeczoną wobec niego karę śmierci^[1].

Za działalność w państwie podziemnym odznaczony został Krzyżem Partyzanckim, Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami oraz Krzyżem Walecznych^[1].

Zmarł 9 lipca 1999 w Prabutach^[4]. Pochowany został skromnie, bez honorów wojskowych na cmentarzu komunalnym w Prabutach przy ul. Parkowej^[5].