Jan Romer
| |
 generał dywizji
| |
| Pełne imię i nazwisko |
Jan Edward Romer |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
3 maja 1869 |
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1887–1932 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki | |
| Stanowiska |
inspektor armii |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
                       
| |
.png){kind=small}
Jan Edward Romer (ur. 3 maja 1869 we Lwowie, zm. 5 marca 1934 w Warszawie) – generał dywizji Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Jan Edward Romer urodził się 3 maja 1869 we Lwowie, w rodzinie Edmunda (zm. 1895), starosty lwowskiego, i Ireny Körtvelyessy de Augusth (zm. 1913)[1][2]. Był starszym bratem profesora Eugeniusza Romera (1871–1954)[3].
Kształcił się w c. k. Gimnazjum Wyższym w Nowym Sączu[4], gdzie przyjaźnił się m.in. z późniejszym wynalazcą Janem Szczepanikiem oraz poetą i tłumaczem Franciszkiem Mirandolą[5]. Działał w tajnym ruchu niepodległościowym na obszarze Galicji[6].
Od 1887 służył w cesarskiej i królewskiej Armii. W 1890 ukończył w stopniu podporucznika Techniczną Akademię Wojskową w Wiedniu[7] i jako oficer zawodowy przeszedł kolejne szczeble dowódcze i sztabowe. 1 listopada 1898 otrzymał awans na stopień kapitana[8]. Od 1 lutego 1900 do 1 kwietnia 1907 służył w 19 Dywizji Piechoty[8]. 1 maja 1908 mianowano go na majora, a 1 listopada 1911 na podpułkownika[8]. 29 listopada 1913 został komendantem 32 pułku armat polowych[9][10]. Na jego czele walczył w I wojnie światowej na froncie rosyjskim i włoskim. 1 sierpnia 1914 awansowano go na pułkownika[8]. Od 1 maja 1916 do 15 lutego następnego roku na stanowisku dowódcy 50 Brygady Artylerii i 15 korpusu[8]. Odznaczył się w walkach, otrzymał wysokie nagrody i ordery[8], a także był trzykrotnie ranny[11].
Od 10 lutego do 1 maja 1917 przebywał w Warszawie, w przewidywaniu objęcia dowództwa nad artylerią Legionów Polskich[8]. Ponieważ nie został wyznaczony na to stanowisko, w pierwszej dekadzie maja powrócił na front włoski, gdzie objął dowództwo XVIII Brygady Artylerii Polowej[8]. W listopadzie tego roku przez dwa tygodnie dowodził brygadą piechoty. 6 lutego 1918 awansowany na generała majora ze starszeństwem z dniem 1 listopada 1917 i wyznaczony na stanowisko dowódcy artylerii IX Korpusu. W następnym miesiącu został komendantem IX Brygady Górskiej. W czerwcu 1918 przez kilka dni dowodził 18 Dywizją Piechoty. Na początku października tego roku ponownie, tymczasowo, objął dowództwo tej dywizji. 3 listopada lekko ranny dostał się do niewoli angielskiej. Zwolniony z niewoli, 5 grudnia przybył do Krakowa.
27 listopada 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego[12] i wyznaczony na dowódcę Okręgu Generalnego „Łódź”[13]. Stanowiska nie objął, a 21 grudnia 1918 został dowódcą Okręgu Generalnego „Lublin”[13]. Następnie 2 stycznia 1919 objął dowództwo Grupy Operacyjnej „Bug”[14], powołanej rozkazem Naczelnego Dowództwa nr 982/Op.[15], na czele której walczył w Małopolsce Wschodniej i Galicji w czasie wojny polsko-ukraińskiej. 10 stycznia wkroczył do Lwowa, przełamując pierścień okrążenia ukraińskiego na południu miasta, na odcinku od Brzuchowic do Dublan. Od 17 marca do 24 listopada 1919 był szef Polskiej Misji Wojskowej Zakupów w Paryżu[8]. Następnie znowu na froncie wschodnim: grudzień 1919 – kwiecień 1920 dowódca 13 Dywizji Piechoty[16], kwiecień – maj 1920 dowódca Dywizji Jazdy na froncie ukraińskim, w czasie walk odwrotowych 6 i 1 Armii[4]. Lipiec – wrzesień 1920 członek polskiej delegacji w sprawie rozejmu z Rosją Sowiecką, wrzesień 1920 – wrzesień 1921 szef Naczelnej Kontroli Wojskowej. 1 stycznia 1920 Józef Piłsudski, jako Naczelny Wódz, mianował go członkiem Kapituły tymczasowej orderu „Virtuti Militari” i nadał mu Krzyż Srebrny tego orderu[17]. 25 września 1921 został wyznaczony na stanowisko dowódcy Okręgu Korpusu Nr II w Lublinie[4]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu generała dywizji ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 8. lokatą w korpusie generałów[18]. W połowie lat 20. był przewodniczącym Komitetu Budowy Domu Żołnierza Polskiego w Lublinie[19]. Z dniem 1 września 1924 minister spraw wojskowych powołał go na członka Rady Wojennej[20].
10 lipca 1926 mianowany został Inspektorem Armii[21][22][4]. 13 maja 1932 został zwolniony ze stanowiska inspektora armii, a z dniem 31 lipca 1932 przeniesiony w stan spoczynku[23][4]. Osiadł w Warszawie. Autor wspomnień (Pamiętniki, wyd. Lwów 1938).
Zmarł w poniedziałek 5 marca 1934, w godzinach wieczornych, w Szpitalu Ujazdowskim w Warszawie, po dłuższej chorobie[24]. Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A 10-6-1/2)[25].
Był żonaty i miał dwoje dzieci: Marię Annę (ur. 23 listopada 1909) i Jana Adama (ur. 22 listopada 1911)[4].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 5 – 24 listopada 1922[26][2]
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr IV – 1 stycznia 1920[17][2]
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski – 8 listopada 1930[27][4]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 2 maja 1923[28][29][30]
- Krzyż Walecznych czterokrotnie (po raz pierwszy 1921)[31][32]
- Złoty Krzyż Zasługi – 17 marca 1930 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”[33][34]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[35]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[35]
- Odznaka Pamiątkowa Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych – 12 maja 1936
- Krzyż Wielki Orderu Korony Rumunii (Rumunia, 1929)[36]
- Krzyż Wielki Orderu Zasługi I klasy (Węgry, 1931)[37][4]
- Wielki Oficer Orderu Legii Honorowej (Francja, 1929)[36][4]
- Krzyż Wojenny I klasy (Belgia)[38]
- Komandor Orderu Legii Honorowej (Francja)[39]
- Krzyż Żelazny II klasy (Cesarstwo Niemieckie)[40]
- austro-węgierskie
- Order Leopolda[41][8]
- Krzyż Wojskowy Karola[8]
- Order Korony Żelaznej II i III klasy[41][8]
- Krzyż Zasługi Wojskowej II i III klasy z dekoracją wojenną i mieczami[42][8]
- Srebrny i Brązowy Medal Zasługi Wojskowej z mieczami[42][8]
- Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Sił Zbrojnych i Żandarmerii[42]
- Krzyż Jubileuszowy Wojskowy[42]
- Medal Pamiątkowy Bośniacko-Hercegowiński[42]
- Krzyż Pamiątkowy Mobilizacji 1912–1913[42]
Przypisy
- ↑ Romer 2011 ↓, s. 23, 31.
- ↑ a b c Kolekcja GiO ↓, s. 1.
- ↑ Romer 2011 ↓, s. 24, 427.
- ↑ a b c d e f g h i Kolekcja GiO ↓, s. 2.
- ↑ Lucyna Smoleńska, Mieczysław Sroka: Wielcy znani i nieznani „Polski Edison – Jan Szczepanik (1872–1926)”. Warszawa: Wydawnictwo radia i telewizji, 1988, s. 222–232.
- ↑ Wacław M. Borzemski: Pamiętnik tajnych organizacji niepodległościowych na terenie byłej Galicji w latach 1880–1897. Lwów: 1930, s. 190.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 11, 30.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Kolekcja GiO ↓, s. 11.
- ↑ Telegramy Gazety Lwowskiej. „Gazeta Lwowska”. Nr 275, s. 5, 30 listopada 1913.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 11 – tu wskazano 1 grudnia 1913.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 2, 15.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 3, 11.
- ↑ a b Kolekcja GiO ↓, s. 11, 83.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 11 – tu wskazano 5 stycznia 1919.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 4.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 2, 11.
- ↑ a b Rozkaz Naczelnego Wodza z 1 stycznia 1920 r. (Dziennik Rozkazów 1920 r. Nr 1, poz. 1).
- ↑ Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 14.
- ↑ Stanisław Piekarski: Domy Żołnierza Polskiego. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1997, s. 361. ISBN 83-85389-15-6.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 98 z 26 września 1924 roku, s. 546.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 29 z 26 lipca 1926.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 14 października 1926.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 16 sierpnia 1932 roku, s. 359, 361.
- ↑ „Polska Zbrojna” Nr 64 z 7 marca 1934 roku, s. 1, 4.
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna --- Warszawskie cmentarze [online], cmentarzekomunalne.com.pl [dostęp 2020-06-19].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 14 grudnia 1922, s. 907.
- ↑ M.P. z 1930 r. Nr 260, poz. 351 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 20.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 34 z 29 maja 1923, s. 360.
- ↑ Monitor Polski Nr 100 z 2 maja 1923. polona.pl. s. 11. [dostęp 2025-04-29].
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1936 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 35, poz. 1763).
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 7.
- ↑ M.P. z 1930 r. Nr 98, poz. 143.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 9.
- ↑ a b Kolekcja GiO ↓, s. 87.
- ↑ a b Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 19 z 12.12.1929 r., s 360–361.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 2 z 19.03.1931 r., s. 68.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 2, 87, 89.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 46.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 11, 27.
- ↑ a b Joanna Bartołd (red.): Generał Jan Romer. Pamiętniki. Warszawa: Muzeum Historii Polski, 2011, s. 41, 121, 144.
- ↑ a b c d e f Ranglisten des Kaiserlichen und Königlichen Heeres 1918. library.hungarciana.hu. s. 51. [dostęp 2025-03-04]. (niem.).
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
- Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.
- Jan Rydel: W służbie cesarza i króla: generałowie i admirałowie narodowości polskiej w siłach zbrojnych Austro-Węgier w latach 1868–1918. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2001. ISBN 83-7188-235-1.
- Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 2 M-Ż. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2001. ISBN 83-87103-81-0.
- Jan Edward Romer: Pamiętniki. Warszawa: Wydawnictwo Bellona i Muzeum Historii Polski, 2011. ISBN 978-83-11-11629-0. Zawartość dostępna pod linkiem https://web.archive.org/web/20170912102034/https://ngoteka.pl/handle/item/290
- Jan Edward Romer. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości; I.480.494 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-04-05].
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.