Jan Wiertelak
| |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Przyczyna śmierci |
zamordowany przez NKWD (zbrodnia katyńska) |
| Zawód, zajęcie |
chemik |
Jan Wiertelak (ur. 1 stycznia 1900 w Łąkocinach, zm. 1940 w Charkowie) – polski chemik, wykładowca Uniwersytetu Poznańskiego i Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, porucznik uzbrojenia rezerwy Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Był synem Marcina i Marii z domu Zaradny. W 1919 zdał maturę w Ostrowie Wielkopolskim. Uczestniczył w powstaniu wielkopolskim i wojnie z bolszewikami w szeregach 70 pułku piechoty. W 1921 został absolwentem Szkoły Podchorążych Piechoty. Został awansowany do stopnia podporucznika rezerwy piechoty ze starszeństwem z dniem 1 lutego 1921[1][2]. W 1923, 1924 był oficerem rezerwowym 69 pułku piechoty w Gnieźnie[3][4]. Później zweryfikowany w stopniu podporucznika rezerwy uzbrojenia ze starszeństwem z dniem 1 lutego 1921[5]. W 1934 jako podporucznik rezerwy uzbrojenia był przydzielony do 7 Oddziału Służby Uzbrojenia i pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Poznań Miasto[6].
W 1921 podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Poznańskiego, w 1924 uzyskał tytuł magistra chemii, w 1926 otrzymał tytuł doktora pod kierunkiem Stanisława Glixellego (praca pt. Elektroosmoza przez żele krzemionki). W 1928 przebywał we Francji (Instytut du Pin w Bordeaux) i zapoznanie się z tamtejszymi osiągnięciami w dziedzinie leśnictwa, później na stypendium w USA (Forest Product Laboratory w Madison). W 1935 habilitował się na Wydziale Chemii Politechnice Warszawskiej. W 1936 organizował Katedrę Technologii i Towaroznawstwa na Wyższej Szkole Handlowej w Poznaniu. W 1938 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego na WSH. W 1938 został prorektorem WSH. Od 1938 do 1939 był prezesem Polskiego Towarzystwa Chemicznego. Prowadził badania przede wszystkim z chemicznej technologii drewna. Przyczynił się do powstania polskiej bibliografii chemicznej.
Po wybuchu II wojny światowej, kampanii wrześniowej i agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 w nieznanych okolicznościach wzięty do niewoli sowieckiej. Przebywał w obozie w Starobielsku[7]. Wiosną 1940 został zamordowany w Charkowie przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Charkowie oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Pogrzebano go potajemnie w bezimiennej mogile zbiorowej w Piatichatkach[7], gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[8]. Figuruje na Liście Starobielskiej NKWD pod pozycją 354[7].
Upamiętnienie
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień kapitana[9][10][11]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[12][13][14].
Został uhonorowany w zbiorowym upamiętnieniu chemików polskich na grobowcu prof. dr. Wandy Polaczkowej i Heleny Czarnodolowej (wdów po chemikach) na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie; pod głównym napisem Tu umarli żyją umieszczono dedykację o treści: Oto mogiła chemików, których prochy w latach 1939-45 rozsiane zostały przez wroga nie znalazły miejsca w polskiej ciszy cmentarnej[15].
Zobacz też
- jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
- obozy NKWD dla jeńców polskich
- ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie
Przypisy
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 589.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 525.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 324.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 287.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 195.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 728.
- ↑ a b c Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 592.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. LXXIV.
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 121 [dostęp 2024-10-15] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ Zbrodnia katyńska, między prawdą i kłamstwem [online], edukacja.ipn.gov.pl, 2008, s. 215 [dostęp 2024-09-17] (pol.).
- ↑ Prezydent RP wziął udział w uroczystościach „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów” [online], prezydent.pl [dostęp 2024-08-26] (pol.).
- ↑ Harmonogram odczytywania nazwisk osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie [online], policja.pl, s. 1-4 [dostęp 2024-08-28] (pol.).
- ↑ „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”. Portal polskiej Policji. [dostęp 2023-09-15].
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: POLACZKOWA, CZARNODOLOWA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2017-02-28].
Bibliografia
- Agnieszka Waśkiewicz, Piotr Goliński, Mariusz Polarczyk, Ewa Strycka. Pamięci pomordowanych na wschodzie. „Wieści Akademickie”. Nr 1–2 (148–149)/2011. s. 6.
- Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
Linki zewnętrzne
- Publikacje Jana Wiertelaka w bibliotece Polona
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.