Jan Winnicki

Jan Winnicki

Janusz Gajos, odtwórca roli Jana Winnickiego
Pierwsze wystąpienie	Alternatywy 4
Wystąpienia	odcinki: Profesjonaliści, 20-ty stopień zasilania, Gołębie, Spisek, Wesele, Upadek
Grany przez	Janusz Gajos

Jan Winnicki – postać fikcyjna, bohater serialu komediowego Alternatywy 4 w reżyserii Stanisława Barei. Postać ta pojawia się w odcinkach: Profesjonaliści, 20-ty stopień zasilania, Gołębie, Spisek, Wesele i Upadek. W rolę Jana Winnickiego wcielił się Janusz Gajos.

W rolę Jana Winnickiego wcielił się Janusz Gajos^[1]. Według wizji scenarzystów serialu (Stanisława Barei, Janusza Płońskiego i Macieja Rybińskiego) Winnicki miał być wyjątkowo wpływowym prominentem partyjnym (jednocześnie bez wyraźnego wskazania, że należy do Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej), który mógł pozwolić sobie na dzieła sztuki, dwa telewizory, telefon stacjonarny czy też nieograniczoną liczbą bonów towarowych in blanco^[2][3][4]. Jest młodym i błyskotliwym karierowiczem, charakteryzującym się hipokryzją, cwaniactwem i cynizmem. Dba o własny wizerunek, wśród sąsiadów uchodzi za empatycznego, miłego i dowcipnego człowieka^[3][5]. Postać ta jest określana jako typowy przedstawiciel władz lat 70. XX wieku^[6].

Janusz Płoński w 2017 roku przyznał, że Winnicki był wzorowany na premierze Polski Rzeczypospolitej Ludowej Józefie Cyrankiewiczu^[7]. Płoński porównywał Winnickiego również do Włodzimierza Sokorskiego, prywatnie uchodzącego za kobieciarza jednocześnie przyznając, że nie pamięta, by podczas prac nad scenariuszem postać wzorowano na Sokorskim^[8]. Portal alternatywy4.net powołując się na wypowiedź aktora Mieczysława Hryniewicza podaje, że Jan Winnicki był aluzją do polskiego dyplomaty Zdzisława Rurarza, który w Japonii wystąpił o azyl polityczny. Mieszkanie Winnickiego miało pojawić się w serialu Zmiennicy, gdzie nowym właścicielem został Albin Tojfels (będący aluzją do działacza partyjnego Albina Siwaka)^[9].

Według innej interpretacji Winnicki, dzięki życiu na koszt innych oraz swoim wpływom, symbolizuje Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich^[10]. Rozmowa Winnickiego z sąsiadami na temat problemów z produkcją mięsa w ósmym odcinku serialu jest określana jako alegorię do braku komunikacji między Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą a społeczeństwem polskim, m.in. podczas Czerwca 1976^[11].

Winnicki pojawia się w odcinkach: Profesjonaliści, 20-ty stopień zasilania, Gołębie, Spisek, Wesele i Upadek, jednak jego nazwisko przewija się również w innych odcinkach^[12][13]. W odcinku Przydział wizytówka z nazwiskiem Winnickiego wzbudza duże emocje u kierownika wydziału kultury w Pułtusku Stanisława Anioła (Roman Wilhelmi), który po jej ujrzeniu wypłaca potrójne honorarium zaangażowanemu poecie (Stanisław Gawlik)^[12][13].

W odcinku Profesjonaliści zgłasza się do prezesa spółdzielni mieszkaniowej (Gustaw Lutkiewicz) z prośbą o przydzielenie mu lokalu^[12]. Za przekazany przydział na samochód prezes przydziela Winnickiemu mieszkanie, które było przypisane Dionizemu Cichockiemu (Bronisław Pawlik)^[12][14]. Winnicki żyje luksusowo, do nowego mieszkania wziął Bitwę pod Grunwaldem Jana Matejki, dwa obrazy Jacka Malczewskiego i meble w stylu biedermeier^[15]. W tym samym odcinku Winnicki wraz z Jolą (Danuta Kowalska), kochanką kreującą się na narzeczoną Winnickiego, wprowadza się do nowego mieszkania^[16].

W odcinku 20-ty stopień zasilania Winnicki rozmawia z Aniołem, sugerując mu, że ten może w najbliższym czasie awansować^[17]. W tym samym odcinku Winnicki rozmawia z anonimowym towarzyszem, który prosi o podjęcie decyzji, co ma zostać wyłączone: ogrzewanie na osiedlu czy stacja zagłuszania^[18]. Następnie w rozmowie z Jolą, która sugeruje kochankowi, by ten załatwił sobie pracę w egzotycznym kraju, Winnicki odpowiada, że musi zostać na miejscu, aby ktoś nie skierował go właśnie do takiej pracy, dając tym samym do zrozumienia, że przeniesienie mogłoby nie być awansem, a odsunięciem na boczny tor. Nie chcąc jak reszta mieszkańców spędzać czasu w nieogrzewanym bloku, wychodzi z budynku, kierując się w stronę swojego dawnego domu, gdzie nadal mieszka jego była żona^[19][20]. Międzyczasie zostaje zaczepiony przez Tadeusza Kubiaka (Jerzy Turek), którego obłudnie zapewnia, że jest w tej samej sytuacji, co reszta mieszkańców i że wszyscy muszą być w trudnej sytuacji solidarni^[12][19].

W Spisku Winnicki zaczepia szepczących między sobą sąsiadów żartując, że uczestniczą w tytułowym spisku^[21]. Sąsiadom opowiada dowcip o Radiu Erewań^[22]. Sąsiedzi buntując się przeciwko Aniołowi udają się do Winnickiego z prośbą o poparcie ich sprawy. Winnicki zdając sobie sprawę, że ich sprawa może być wymierzona również w niego nie podpisał petycji, ograniczając się do ustnego wsparcia^[23]. Winnicki rozmawia z Aniołem, który myśli o utworzeniu kabaretu. Winnicki tłumaczy, że sytuacja w kraju jest trudna, wobec czego zalecany jest wspólny głos społeczeństwa, które poprze partię. Anioł decyduje się na utworzenie chóru^[24]. Jako jedyna osoba w bloku, która ma w mieszkaniu telefon, udostępnia aparat profesorowi Ryszardowi Dąb-Rozwadowskiemu (Mieczysław Voit). Winnicki domyślając się, że profesor rozmawia z opozycjonistą, ostrzega go, że rozmowa telefoniczna może okazać się być prowokacją^[25].

W odcinku Wesele Anioł za wszelką cenę chce, by odbyła się próba chóru^[12][26]. Mieszkańcy bloku oraz krewni Balcerków (Zofia Czerwińska i Witold Pyrkosz) decydują się jednak obejrzeć mecz w telewizji^[12]. Anioł chcąc zemścić się na sąsiadach, którzy zignorowali jego nakaz, decyduje się na wyłączenie prądu w bloku. Jego plan psuje Winnicki, który zaprasza wszystkich weselników do swojego mieszkania na mecz, który obejrzą w telewizorze na baterie^[27]. Podczas spotkania Winnicki z troską wysłuchuje skarg sąsiadów, którzy skarżą mu się na trudne warunki życiowe. Sąsiedzi przyznają, że sytuacja w Polsce byłaby o wiele lepsza, gdyby wszyscy dygnitarzy partyjni byli tacy jak on. Winnicki przyznaje, że nie jest w stanie wiele zrobić, ponieważ nie ma wsparcia innych towarzyszy. Działacz oznajmia, że niebawem w kraju zostanie wprowadzony zakaz produkcji mięsa. Winnicki przyznaje, że nowy przepis jest nonsensowny, ale został przegłosowany^[28]. Podczas przerwy meczu telewizja transmituje wypowiedź Jana Winnickiego, który tłumaczy decyzję władz o wstrzymaniu produkcji mięsa na trzy lata. Sąsiedzi są zdumieni, gdyż ogłoszone w telewizji logiczne uzasadnienie jest sprzeczne z tym, co usłyszeli przed chwilą. Winnicki tłumaczy, że musiał tak powiedzieć, gdyż większość widzów „Dziennika Telewizyjnego” nie rozumie przekazu. Aby przymilić się sąsiadom tłumaczy, że są oni inteligentni i do nich może mówić inaczej. Lokatorzy przyjmują wytłumaczenie sąsiada jako szczere^[29].

W Upadku Winnicki spotyka się z Aniołem by poinformować go, że wyjeżdża za granicę, do bliżej nieokreślonego kraju w Ameryce na literę „H”^[12][30]. Dygnitarz przekazuje dozorcy klucze do swojego mieszkania^[12]. Po wyjściu Winnickiego Anioł sprawdza na mapie, że tym państwem ma być Honduras^[30]. Anioł będąc w mieszkaniu Winnickiego korzysta z dóbr zostawionych w mieszkaniu (np. whisky i czasopisma „Penthouse”) oraz wyobraża sobie, że jest kimś niezwykle ważnym. W mieszkaniu Winnickiego dwukrotnie dzwoni telefon, który odbiera dozorca. Korzystając z nieobecności gospodarza mieszkania Anioł podejmuje za niego decyzje^[31].

• Martin J.M.J. Kozon Martin J.M.J., „Absurdity“ as Historical Reality? Stanisław Bareja’s Alternatywy 4 as a Popular Form of an Intellectual Critique of the Socialist System in the Polish People’s Republic (PRL), „Mediální studia”, 14 (3), 2020, ISSN 2464-4846 [dostęp 2025-12-11] .
• GrzegorzG. Łęcicki GrzegorzG., Karykaturalne wizerunki polityków w wybranych komediowych polskich serialach telewizyjnych oraz filmach fabularnych, „Kultura – Media – Teologia” (17), 2024 [dostęp 2025-12-11] .
• ZofiaZ. Mioduszewska ZofiaZ., Społeczna architektura blokowisk. „40-latek” Jerzego Gruzy i „Alternatywy 4” Stanisława Barei, „Kwartalnik Filmowy” (56), 2006 .
• JanuszJ. Płoński JanuszJ., Alternatywy 4. Przewodnik po serialu i rzeczywistości, Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2017, ISBN 978-83-7945-783-0 .