Jan Łukawski

Jan Łukawski (ur. 13 stycznia 1882 w Warszawie, zm. 26 marca 1952 w Kielcach^[1]) – polski działacz samorządowy i związkowy, publicysta, prezydent Kielc (1945–1947).

Syn Piotra i Antoniny z domu Kiljańskiej. Ukończył czteroklasową szkołę rzemiosł w Warszawie, pracował w sklepie z artykułami kolonialnymi swojej matki. Według własnych deklaracji w 1903 powołany do Cesarskiej Armii Rosyjskiej, z której zwolniono go po odniesieniu ciężkich ran w wojnie rosyjsko-japońskiej. Podjął działalność w Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy, za co w 1907 umieszczono go w twierdzy w Brześciu nad Bugiem, a po półtora roku przeniesiono na Syberię, skąd zbiegł i przebywał prawdopodobnie przez pewien czas w Lipawie. Do Warszawy powrócił w 1915, w tym samym roku aresztowany przez władze niemieckie za przemówienie na zebraniu robotniczym. Przetrzymywany kolejno w twierdzy Kłodzko i obozie jenieckim w Havelbergu, a po buncie osadzonych od lipca 1916 w obozie pracy w Modlinie, z którego uciekł w marcu 1918^[2].

Po wojnie został działaczem Polskiej Partii Socjalistycznej, z jej ramienia wysłany do Kielc, gdzie był instruktorem Okręgowego Komitetu Robotniczego i sekretarzem Rady Związków Zawodowych. W 1924 opuścił partię na tle różnic personalnych lub programowych, zbiegło się to w czasie ze skazaniem na 3 miesiące aresztu za znieważenie w ulotce powiatowego komendanta policji (karę skrócono w 1925 do 2 tygodni w wyniku apelacji). Wyjechał na pewien czas do Miechowa lub Lwowa, w sierpniu 1925 powrócił do Kielc, gdzie powrócił na fotel sekretarza RZZ. Został członkiem władz centralnych i szefem kieleckiego koła Niezależnej Socjalistycznej Partii Pracy. W listopadzie 1925 zawieszono działalność jego organizacji po odkryciu w siedzibie RZZ prawdopodobnie podrzuconej flagi komunistycznej. Kontynuował działalność związkową, założył Związki Górników i Budowlanych, publikował także krytyczne artykuły polityczne w prasie, w tym w „Gazecie Kieleckiej” i „Nowej Gazecie Kieleckiej”. W 1927 wybrany do rady miejskiej Kielc z ramienia NSPP, zasiadał w niej do 1934. W 1928 opuścił partię, przystąpił do klubu radnych piłsudczyków, potem bezpartyjny. W 1933 starał się o ponowne przyjęcie do PPS, jednak jego podaniu odmówiono. W 1934 sąd zawiesił wydawanie „Nowej Gazety Kieleckiej”, której był współzałożycielem. W latach 1935–1943 pracował w Wydziale Finansowym Zarządu Miejskiego w Kielcach, potem do 1945 jako kasjer miejski^[3].

W styczniu 1945 wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej, znalazł się w prezydium Komitetu Miejskiego PPR w Kielcach i uczestniczył w posiedzeniu Miejskiej Rady Narodowej. Od 15 lutego do listopada 1945 sprawował funkcję wiceprezydenta Kielc, a od 20 sierpnia 1945 pełnił obowiązki prezydenta w związku z zarzutami nadużyć wobec Tadeusza Zareckiego. 29 listopada 1945 został wybrany prezydentem miasta pomimo sprzeciwu PPS. Na czas jego kadencji przypadł m.in. pogrom kielecki. W sierpniu 1947 kielecka Komisja Specjalna do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym wszczęła postępowanie w jego sprawie, 5 września 1947 tymczasowo przekazał swoje obowiązki przewodniczącemu MRN w Kielcach po naciskach ze strony władz partyjnych. Następnie na wniosek Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach Minister Administracji Publicznej odmówił zatwierdzenia jego kandydatury (wobec formalnego wymogu wyższego wykształcenia przewidzianego jeszcze w ustawie regulującej pracę samorządu z 1933). Łukawski sprzeciwiał się swojemu odwołaniu i nie uznawał go, usiłując wykorzystać wpływy wśród radnych i działaczy PPR. W efekcie 25 września 1947 został usunięty z szeregów PPR „jako element niezdyscyplinowany i antypartyjny”, kolejnego dnia na jego miejsce wybrano Stanisława Zwolskiego. Prawdopodobnie przeszedł na emeryturę, a we wrześniu 1948 przywrócono mu prawa członka Polskiej Partii Robotniczej. Nie odegrał już istotnej roli politycznej^[4].

• Paweł Wolańczyk: Prezydenci Kielc 1919–1950. Kielce: Muzeum Historii Kielc, 2018, s. 294–316. ISBN 978-83-63477-13-4.
• Paweł Wolańczyk. Wzloty i upadki Jana Łukawskiego. „Świętokrzyskie”. 21 (25), s. 68–74, maj 2018. ISSN 1895-2895.