Jerzy Niward Musolff

Jerzy Niward Musolff (ur. 30 maja 1795 w Sławęcinie, zm. 10 października 1872 w Wągrowcu) – ksiądz, ostatni podprzeor wągrowieckiego opactwa – zwany ostatnim Cystersem, filantrop, społecznik, wągrowiecki prekursor inicjatyw związanych ze stałą opieką nad potrzebującymi^[1].

Uczył się w Chojnicach. W wieku 13 lat oddany został do klasztoru Cysterów w Wągrowcu. W 1818 roku, wyświęcony został na kapłana.

Był podprzeorem klasztoru Cystersów w Wągrowcu – mieście historycznie związanym z zakonem. Po likwidacji klasztoru, dokonanej przez władze pruskie (1835/1836), Musolff został proboszczem parafii poklasztornej, łęgowsko-tarnowskiej^[2], pełniąc następnie tę funkcję przez 34 lata^[3]. Parafia rozpoczęła działalność w 1838 roku^[4], była to parafia pw. Wniebowzięcia NMP w Wągrowcu, osadzona w kościele pocysterskim^[5]. Przez pewien czas, w 1835 roku, pełnił funkcję gospodarza (prokuratora) seminarium duchownego w Poznaniu^[6][7]. W 1862 roku przyjął godność kanonika kolegiaty kruszwickiej^[7]. W latach 1852–1854 był proboszczem parafii farnej w Wągrowcu^[8].

Podczas swego życia, dał się poznać jako filantrop, dobry organizator, pomagając dzieciom, osobom ubogim, starym i chorym.

Pochowany 14 października 1872 roku na cmentarzu Łęgowsko-tarnowskim^[7] (obecnie – Cmentarz Komunalny w Wągrowcu, przy ulicy Skockiej – stara część cmentarza^[9]). Po śmierci Musolffa, jego majątek, zgodnie z testamentem, zapisany został domowi sierot^[7].

Starania o utworzenie domu sierot (i dzieci zaniedbanych), Musolff rozpoczął w latach 50. XIX wieku, napotykając wiele przeszkód natury finansowej i formalnej. W 1858 roku doszło do podpisania umowy z siostrą Filipiną Studzińską^[3], przełożoną poznańskiej prowincji S.S. Miłosierdzia reguły św. Wincentego a Paulo^[7]. Umowa zakładała stałą obecność sióstr, jako opiekunek domu (zostały usunięte przez rząd pruski w okresie Kulturkampfu, wróciły w 1919 roku), zlokalizowanego przy ulicy Gnieźnieńskiej w Wągrowcu. 29 sierpnia 1859 roku, władze pruskie uznały „prawa publicznej korporacji”, przyznając jednocześnie prawo do nabycia ziemi i zatwierdziły akt fundacyjny. Ostateczna redakcja statutu placówki, została ukończona w 1859 roku (władze państwowe uczyniły to dopiero w 1860), dom został otwarty 1 października tego samego roku. Jerzy Niward Musolff zarządzał fundacją przez 12 lat (1860–1872)^[3]. W placówce funkcjonował także lazaret i szwalnia^[7]. W budynkach poklasztornych Musolff utworzył też alumnat dla uczniów gimnazjum^[5].

W domu sierot panowały zasady opierające się na porządku i zamiłowaniu do pracy. Dzieci, które przejawiały zainteresowanie do nauki lub sztuki, miały być w tym kierunku prowadzone. Wychowankowie po osiągnięciu określonego wieku, kształcili się na rzemieślników lub byli oddawani na służbę. Możliwa była również adopcja. Początkowo dom przeznaczony był dla sześciorga dzieci i trzech sióstr, jednak wzrastające zapotrzebowanie sprawiło, że w domu mieszkało nawet 90 dzieci^[3].

Musolff stworzył dom starców – przytułek (1848–1875), dom sierot i alumnat – dwie ostatnie instytucje przetrwały niemal do II Wojny Światowej^[10]. Po śmierci Musolffa, prezesem Kuratorium Domu został ksiądz Maciej Bukowiecki^[3]. Dom sierot, zlokalizowany początkowo przy ulicy Gnieźnieńskiej, został później przeniesiony na ulicę Kolejową i przetrwał do 1961 roku^[8]. Stary budynek przy ulicy Gnieźnieńskiej został wyburzony. Od 1952 roku domem opiekowało się Zrzeszenie „Caritas”, w 1961 roku dom został przejęty przez państwo^[11].

W 2000 roku zostało formalnie zarejestrowane Stowarzyszenie im. ks. Jerzego Niwarda Musolffa, przy parafii pw. św. Wojciecha w Wągrowcu. Dwa lata wcześniej, w tym mieście, zainicjował swą pracę Społeczny Komitet Budowy Hospicjum, który zmienił się w Stowarzyszenie^[2]. Dzięki staraniom, między innymi, księdza kanonika Andrzeja Rygielskiego, przy parafii działają jadłodajnia, noclegownia i hospicjum^[10].