Jerzy Orlicz

Jerzy Orlicz

Pełne imię i nazwisko	Jerzy Lech Orlicz
Data i miejsce urodzenia	2 kwietnia 1930 Bydgoszcz
Data śmierci	11 kwietnia 2004
Miejsce spoczynku	Cmentarz Bielawy
Zawód, zajęcie	Działacz kulturalny
Narodowość	polska
Odznaczenia

Jerzy Lech Orlicz (ur. 2 kwietnia 1930 w Bydgoszczy^[1], zm. 11 kwietnia 2004^[2]) – polski działacz kulturalny i animator życia filmowego, związany z Bydgoszczą. Przez wiele lat pracownik Narodowego Banku Polskiego, następnie kierownik w Okręgowym Przedsiębiorstwie Rozpowszechniania Filmów.

Znany z działalności na rzecz promocji kina oraz aktywności społecznej. Był współzałożycielem i długoletnim prezesem Dyskusyjnego Klubu Filmowego „Mozaika” w Bydgoszczy (od 1961^[3] r. do 1999 r.^[1]) – jednego z największych i najdłużej działających w Polsce. Klub po jego śmierci nazwano jego imieniem.

Jest patronem ulicy na bydgoskim Czyżkówku.^[4]

Urodził się jako jedyny syn Kazimierza Orlicza i Wandy z domu Szymanek. Jego rodzina pochodziła z Okocimia. Ojciec, architekt, był inspektorem budowlanym w Bydgoszczy i zaprojektował m.in. szpital im. dr. Jurasza. Matka była nauczycielką. W czasie okupacji niemieckiej uczył się potajemnie i pracował przymusowo przy ul. Marcinkowskiego, co zapoczątkowało jego zainteresowanie kinem. Jego ojciec został aresztowany przez Gestapo w 1944 roku i zginął w marcu 1945 roku podczas ewakuacji obozu w Stutthofie^[5]. Po wojnie Orlicz kontynuował naukę w Gimnazjum im. M. Kopernika, a następnie w I Gimnazjum im. L. Waryńskiego. Przyjaźnił się z Jerzym Hoffmanem i Bohdanem Porębą. W 1950 roku rozpoczął służbę wojskową, a po jej zakończeniu pracował w Narodowym Banku Polskim. W 1956 roku ukończył zaocznie Technikum Ekonomiczne w Poznaniu, uzyskując tytuł technika ekonomii^[6].

W czasie II wojny światowej jego ojciec został aresztowany przez Gestapo i zginął w niemieckim obozie koncentracyjnym Stutthof. Jerzy Orlicz jako 14-latek został zmuszony do pracy przymusowej w przedsiębiorstwie budowlanym usytuowanym przy ul. Marcinkowskiego, naprzeciw kina Orzeł. W 1945 roku, podczas walk o Bydgoszcz, wraz z matką został uratowany z pożaru budynku przy placu Kościeleckich.

W okresie okupacji niemieckiej uczęszczał do niemieckich szkół dla Polaków^[1], a także uczył się potajemnie języka angielskiego.

Po wojnie kontynuował naukę w Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika oraz w I Gimnazjum im. Ludwika Waryńskiego w Bydgoszczy. W latach 1950–1953 odbywał zasadniczą służbę wojskową w 32 Budziszyńskim Zmechanizowanym Pułku Piechoty w Kołobrzegu, którą zakończył w stopniu kaprala. W 1956 roku, z inicjatywy przełożonych z NBP, ukończył zaocznie Technikum Ekonomiczne w Poznaniu, uzyskując tytuł technika ekonomii.

W latach 1949–1975 pracował w Narodowym Banku Polskim, m.in. jako starszy inspektor kredytowy. Od 1976 roku zatrudniony był w Okręgowym Przedsiębiorstwie Rozpowszechniania Filmów w Bydgoszczy^[7], początkowo jako kierownik działu rozpowszechniania filmów fabularnych, a następnie również jako kierownik działu reklamy. Z pracy odszedł w 1991 roku, przechodząc na wcześniejszą emeryturę w wyniku reorganizacji przedsiębiorstwa.

Był promotorem kina i kultury filmowej. Już w młodości interesował się filmem, a pasja ta miała istotny wpływ na jego późniejszą karierę. Utrzymywał kontakty z przedstawicielami polskiej kinematografii, m.in. Kazimierzem Karabaszem, Jerzym Hoffmanem i Bohdanem Porębą^[1]. W młodości należał również do Związku Harcerstwa Polskiego.

Od 1958 roku związany z DKF „Mozaika”^[8] działającego przy Zespole Szkół Chemicznych w Bydgoszczy – początkowo jako współzałożyciel, od 1961 roku prezes. Prowadził klub przez 38 lat, aż do 1999 roku. Klub należał do najaktywniejszych młodzieżowych DKF-ów w Polsce. Organizował projekcje filmowe, cykle tematyczne, prelekcje i spotkania z twórcami. Wśród zaproszonych gości znaleźli się m.in. Andrzej Wajda, Kazimierz Kutz, Małgorzata Braunek, Bogusław Linda, Laura Łącz i Peter Bacso^[9].

Klub współpracował z ambasadami, ośrodkami kultury i klubami z NRD, Węgier, RFN czy Francji. Orlicz uczestniczył w międzynarodowych seminariach filmowych i inspirował młodzież do poznawania kina. Wspierał edukację filmową w Pałacu Młodzieży i był prelegentem wielu wydarzeń^[10].

Pod kierownictwem Orlicza DKF „Mozaika” współorganizował Ogólnopolski Przegląd Filmów Amatorskich „Bydfama” oraz liczne przeglądy filmowe, sesje tematyczne i seminaria. Klub miał charakter nie tylko edukacyjny, ale i środowiskotwórczy, gromadząc osoby zainteresowane kinem artystycznym i krytycznym spojrzeniem na film.^[3]

Zasiadał w jury Międzynarodowego Festiwalu Filmów Krótkometrażowych w Oberhausen (1991), Lipsku (1993), a w 1996 roku był przewodniczącym jury w Krakowie. Uhonorował wówczas film Quest, który zdobył Oscara^[11].

Przez około 12 lat pełnił obowiązki wiceprezesa Kujawsko-Pomorskiego Klubu Seniora Boksu^[1][12]. Działał aktywnie na rzecz sportu, jako sędzia bokserski prowadził ponad 500 walk, promował boks młodzieżowy i uzyskał medal Polskiego Związku Bokserskiego w 1985 roku^[13].

Zgromadził jedną z największych w Polsce kolekcji programów filmowych, autografów i fotosów. Jego zbiory prezentowano na wystawach i w mediach^[14].

Był trzykrotnie żonaty.

• Z Krystyną Nowacką, ożenił się w 1950 roku – małżeństwo rozpadło się po kilku latach rozłąki spowodowanej służbą wojskową.
• W 1963 roku poślubił Krystynę Urbańską, z którą miał syna Tomasza Orlicza; małżeństwo zakończyło się rozwodem po 20 latach.
• W 1995 roku zawarł związek małżeński z Ewą Sawicką.

Po adopcji córki trzeciej żony, stał się ojcem dwójki dzieci oraz dziadkiem trójki wnucząt. Zmarł 11 kwietnia 2004 r. Pochowany został na Cmentarzu katolickim św. Wincentego à Paulo w Bydgoszczy.

• K.K. Wojciechowski K.K., Jerzy Orlicz – animator kultury i sportu, praca magisterska, Bydgoszcz: Akademia Bydgoska im. Kazimierza Wielkiego, 2003 .^{[nieweryfikowalne źródło]}
• Orlicz Jerzy (1930–2004) [online], Cmentarze Bydgoszczy [dostęp 2025-05-22] .
• ZdzisławZ. Biegański ZdzisławZ., Nieustający seans filmowy. 40 lat KMF „Mozaika” i DKF „Rondo” w Bydgoszczy, Bydgoszcz: Wydawnictwo KMF Mozaika, 1999 .
• Księga Pamiątkowa DKF-KMF „Mozaika” 1958–1998^{[nieweryfikowalne źródło]}