Jerzy Padlewski

Jerzy Mikołaj Padlewski vel Jerzy Jurewicz (ur. 19 grudnia 1913 w Moskwie, zm. 3 lutego 1943 stracony przez Niemców w Brandenburgu nad Havelą) – student architektury Politechniki Warszawskiej, żeglarz, członek Organizacji Wojskowej Związek Jaszczurczy.

Rodzicami byli Leon Julian Padlewski herbu Ślepowron (1870-1943) – polski lekarz bakteriolog, oraz Nadzieja z domu Beresteniew (1882-1967). Bratem Jerzego był Roman Padlewski (1915-1944), kompozytor, powstaniec warszawski^[1].

Po pobycie w Moskwie i Jekaterynosławiu rodzina przeniosła się w 1922 do Polski. Jerzy Padlewski uczył się w Państwowym Gimnazjum im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Po ukończeniu szkoły w 1932 rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej^[2]. Jerzy Padlewski był zapalonym żeglarzem, członkiem Akademickiego Związku Morskiego (AZM). AZM został założony w 1931 w Krakowie. Jego oddziały funkcjonowały w Gdańsku, Krakowie, Lublinie, Lwowie, Poznaniu, Wilnie i Warszawie. Zgodnie z deklaracją ideową zadaniem Związku było rozbudzenie wśród młodzieży zainteresowania problematyką morską^[3]. Historycy nie dysponują szczegółową wiedzą na temat zbierania informacji wywiadowczych przez żeglarzy AZM podczas rejsów po Bałtyku. Można jednak przypuszczać, że Oddział II wykorzystywał do tego patriotycznie nastawionych młodych ludzi^[4]. Na obozach żeglarskich w Jastarni Jerzy Padlewski pełnił funkcję instruktora. W listopadzie 1934 został wybrany na kierownika sekcji sportowej w Zarządzie Oddziału Warszawskiego AZM. W 1935 zdał egzamin na sternika jachtowego, w 1937 na sternika jachtowego żeglugi morskiej, a w 1938 był już kapitanem^[5]. W 1935 zdarzył się tragiczny wypadek w czasie rejsu jachtu "Poświst" dowodzonego przez Jerzego Padlewskiego. W nocy, na otwartym morzu, duża fala zmyła z pokładu członka załogi. Pomimo prawidłowej akcji ratunkowej nie udało się go uratować^[6][7]. Znajomymi Jerzego Padlewskiego z AZM byli Mieczysław Dukalski i Stanisław Jeute^[8][9]. Znajomość ta zaważyła w szczególny sposób na jego losach.

We wrześniu 1936 wstąpił do Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu, którą ukończył w lipcu 1937 z tytułem podchorążego. Powrócił na studia na Wydziale Architektury, a w czasie wakacji 1938 wykonywał dla Zakładu Architektury Polskiej Wydziału prace inwentaryzacyjne na Huculszczyźnie^[10]. Jako znakomity jeździec uczestniczył w pokazach hippicznych w ujeżdżalni „Nowy Tattersall” w Warszawie^[11].

Wybuch wojny 1 września 1939 uniemożliwił mu zakończenie studiów. Został zmobilizowany, nie zdążył jednak dotrzeć na front, został zatrzymany przez Rosjan w Stryju i umieszczony w obozie jenieckim. Po udanej ucieczce zaopatrzył się we Lwowie w fałszywe dokumenty na nazwisko Jerzy Jurewicz, jako zabezpieczenie przed powtórnym internowaniem. Z tymi dokumentami dostał się do Generalnego Gubernatorstwa (GG), gdzie znalazł zatrudnienie jako zarządca majątku w Turobinie, a następnie w Żółkwi. W lipcu 1941 pracował jako kreślarz w pracowni architektonicznej Bohdana Pniewskiego^[12]. W grudniu 1941 Jerzy Padlewski przypadkowo spotkał w Warszawie Stanisława Jeute, który zaproponował mu zamieszkanie u siebie i podjęcie działalności konspiracyjnej^[13].

Na polecenie Komendanta Głównego Organizacji Wojskowej Związku Jaszczurczego (OWZJ) Władysława Marcinkowskiego ps.„Jaxa”, Mieczysław Dukalski rozpoczął w listopadzie 1939 nawiązywanie kontaktów z Polakami powiązanymi z ziemiami zachodnimi i Pomorzem, którzy znaleźli się w GG. Celem było stworzenie siatki wywiadowczej działającej na ziemiach polskich przyłączonych do III Rzeszy i na terenie samych Niemiec. Zainteresowanie wywiadu koncentrowało się wokół zagadnień wojskowych, gospodarczych, komunikacyjnych, czy nastrojów ludności. Na czele siatki nazwanej Ekspozyturą „Zachód” stanął Stanisław Jeute^[14]. Wywiad OWZJ przekazywał zdobywane informacje do ZWZ-AK, który pozostawał w kontakcie radiowym ze sztabem Naczelnego Wodza w Wielkiej Brytanii współpracującym z wywiadem brytyjskim^[15][16]. W ramach działalności konspiracyjnej Jerzy Padlewski zajmował się szyfrowaniem i rozszyfrowaniem korespondencji z agentami siatki, znajdował kandydatów na agentów, przenosił przesyłki pomiędzy członkami organizacji. Umiejętności graficzne Padlewskiego zostały wykorzystane przy wykonaniu rysunków sylwetek pancerników „Bismarck” i „Gneisenau” oraz cieżkiego krążownika „Prinz Eugen” i kilku mniejszych jednostek. Rysunki służyły do identyfikacji tych okrętów przez agentów wywiadu^[17]. Sporządzał szkice geometryczne, niezbędne do szyfrowania i rozszyfrowania informacji według systemu kryptologicznego opracowanego przez prof. Zygmunta Kobrzyńskiego^[18].

Dla zniweczenia działalności wywiadu OWZJ Niemcy stworzyli specjalny oddział, tzw. Sonderkommando ZJ. Szkody wyrządzone Niemcom, zarówno w samym działaniu bojowym, jak i w przemyśle zbrojeniowym, były bowiem ogromne^[19]. Akcja rozbicia sieci wywiadowczych Ekspozytury „Zachód” rozpoczęła się w grudniu 1941, do końca maja 1943 aresztowano ponad 90 osób. Jerzego Padlewskiego Gestapo zatrzymało 6 marca 1942 w Warszawie. Początkowo osadzony był w więzieniu na Pawiaku, następnie przewieziony do aresztu śledczego Gestapo przy Alexanderplatz(inne języki) w Berlinie. Jerzy Padlewski został skazany 4 grudnia 1942 wraz ze Stanisławem Jeute i Niną Weith na karę śmierci za szpiegostwo, współpracę z wrogiem oraz zawiązanie zdradzieckiego spisku. Wyrok wydał Sąd Wojenny Rzeszy w Berlinie^[20]. Wyrok został zatwierdzony 18 stycznia 1943^[21].

Jerzy Padlewski został przewieziony 27 stycznia 1943 z więzienia Moabit do celi śmierci więzienia Brandenburg Görden(inne języki)^[22]. Stracony na gilotynie 3 lutego 1943. Niektóre źródła podają, że został ścięty toporem. Nieporozumienie wynika z błędnego tłumaczenia – Fallbeil (dosłownie: opadający topór) to niemieckie określenie gilotyny^[23]. Ciało poddano kremacji. Prochy zostały umieszczone na cmentarzu Hauptfriedhof Görden(inne języki)^[24].

• Symboliczny grób Jerzeo Padlewskiego znajduje się w Warszawie na Cmentarzu w Wilanowie.
• Jest wymieniony na odsłoniętym 16 września 2001 w Bazylice Św. Brygidy w Gdańsku epitafium, które upamiętnia żołnierzy wywiadu „Zachód” OWZJ.
• Tablice upamiętniające straconych więźniów znajdują się na cmentarzu w Görden^[25].

• RafałR. Sierchuła RafałR., „Jaszczurkowcy” przed Sądem Wojennym Rzeszy– wywiad zachodni „Związku Jaszczurczego”, Wydawnictwo Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, 2023, ISBN 978-83-968287-1-2 [dostęp 2024-10-28]  (pol.).
• SebastianS. Bojemski SebastianS., LeszekL. Żebrowski LeszekL., Wywiad i kontrwywiad Narodowych Sił Zbrojnych w dokumentach, Warszawa: Wydawnictw Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, 2022, ISBN 978-83-964225-2-1 [dostęp 2024-10-26]  (pol.).
• BogdanB. Chrzanowski BogdanB., Ekspozytura „Zachód” Wywiadu Organizacji Wojskowej Związek Jaszczurczy i Narodowych Sił Zbrojnych na Pomorzu w latach 1939–1945., [w:] WojciechW. Muszyński (red.), Wywiadowcza i kontrwywiadowcza działalność podziemia narodowego przeciwko Niemcom i komunistom w latach 1940―1945, Warszawa: Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, 2019, ISBN 978-83-953038-2-1 [dostęp 2024-11-01] .