Jerzy Łebkowski

Jerzy Łebkowski

Państwo działania	Polska
Data i miejsce urodzenia	16 stycznia 1922 Warszawa
Data i miejsce śmierci	3 listopada 1993 Białystok
Prof. dr hab. nauk medycznych
Specjalność: neurochirurgia; neurologia
Alma Mater	Akademia Medyczna w Warszawie
Doktorat	1961 Akademia Medyczna w Poznaniu
Habilitacja	1966 Akademia Medyczna w Białymstoku
Profesura	1973; 1984
Kierownik
Akademia Medyczna w Białymstoku	Oddział Neurochirurgii; Klinika Neurochirurgii
Okres spraw.	1963–1992
Dyrektor
Akademia Medyczna w Białymstoku	Instytut Chorób Nerwowych i Narządów Zmysłów
Okres spraw.	1970–1985
Rektor
Akademia Medyczna	w Białymstoku
Okres spraw.	1981–1987
Odznaczenia
Krzyż Oficerski OOP; Krzyż Kawalerski OOP; Złoty Krzyż Zasługi; Medal Komisji Edukacji Narodowej

Jerzy Łebkowski (ur. 16 stycznia 1922 w Warszawie, zm. 3 listopada 1993 w Białymstoku) – polski lekarz, specjalista w zakresie neurochirurgii i neurologii, profesor nauk medycznych, rektor Akademii Medycznej w Białymstoku – AMB (1981-1987).

Uczył się w III Miejskim Gimnazjum w Warszawie, maturę zdał w 1941 na tajnych kompletach^[1]. We wrześniu 1942 podjął studia medyczne w tzw. „Szkole Sanitarnej doc. Zaorskiego” (będącej zakonspirowanym Wydziałem Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego), mimo że ojciec wolał aby wybrał architekturę ze względu na zdolności rysunkowe^[2].

Odbywał praktykę w Klinice Neurochirurgii Szpitala Dzieciątka Jezus, w Szpitalu Wolskim, w szpitalu przy ul. Chocimskiej, był studentem tajnych kompletów Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego w Warszawie.

W 1939 po wybuchu wojny jako ochotnik bronił stolicy, a w 1944 brał udział w Powstaniu Warszawskim. W punkcie sanitarnym przy Alejach Jerozolimskich udzielał pomocy rannym i przekazywał ich do szpitala polowego.

W 1945 został przyjęty na Wydział Lekarski Uniwersytetu Warszawskiego. Podczas studiów od 1946 pracował w Klinice Neurochirurgii jako wolontariusz pod kierunkiem prof. J. Choróbskiego. 30 grudnia 1950 otrzymał dyplom lekarski Akademii Medycznej w Warszawie^[3].

W styczniu 1951 został powołany do służby wojskowej, którą pełnił na stanowisku starszego asystenta Oddziału Neurochirurgii Wojskowej Akademii Medycznej oraz w Klinice Neurochirurgii Akademii Medycznej w Łodzi^[2].

W 1954 ze względów zdrowotnych został zwolniony z wojska, leczył się w sanatorium. 1 września 1955 podjął pracę w Klinice Neurochirurgii Akademii Medycznej w Poznaniu^[4].

W 1957 zdobył specjalizację z neurochirurgii. Doktorat obronił w 1961 na podstawie dysertacji Leczenie tętników śródczaszkowych za pomocą podwiązania tętnicy szyjnej wewnętrznej^[1].

Niemal bezpośrednio po obronie pracy doktorskiej, w 1961, został przeniesiony z Poznania do Kliniki Chorób Nerwowych Akademii Medycznej w Białymstoku. Jesienią 1963 odbył staż naukowy w ośrodku neurologicznym prof. Guiota w Paryżu. W grudniu, w nowo wybudowanym Państwowym Szpitalu Klinicznym (PSK) zorganizował od dawna planowany Oddział Neurochirurgii, którego został kierownikiem^[2].

Obok działalności na uczelni, w 1965 znalazł się w gronie współzałożycieli białostockiej Spółdzielni Lekarskiej „Eskulap”^[5].

Na podstawie rozprawy Znaczenie przesuwania się pnia mózgowego w patogenezie wstrząsu mózgu, w 1966 otrzymał tytuł naukowy doktora habilitowanego nauk medycznych w zakresie neurochirurgii. Wkrótce też uzyskał specjalizację drugiego stopnia z neurologii^[1].

Po śmierci szefa Kliniki Chorób Nerwowych prof. Z. Kanigowskiego, pełnił nadzór naukowy nad tą kliniką jako docent etatowy (1968-1971).

W 1970 został kierownikiem utworzonej na bazie Oddziału Neurochirurgii PSK Kliniki Neurochirurgii AMB oraz dyrektorem nowo powołanego Instytutu Chorób Nerwowych i Narządów Zmysłów AMB do czasu jego rozwiązania w 1985^[1].

Profesorem nadzwyczajnym mianowano go w 1973, a zwyczajnym w 1984. Kliniką kierował do 30 września 1992, gdy przeszedł na emeryturę.

Według jego i dr. Lewki projektu skonstruowany został aparat do operacji stereotaktycznych, wykonany w Fabryce Maszyn Rolniczych w Czarnej Białostockiej. Z jego zastosowaniem, jako jeden z pierwszych ośrodków w Polsce, wykonywano zabiegi z zakresu neurochirurgii funkcjonalnej: cingulotomię i talamotomię, lecząc chorych z parkinsonizmem, bólami nowotworowymi i ruchami mimowolnymi^[6].

We współpracy z białostockim Centralnym Ośrodkiem Techniki Medycznej (COTM) uczestniczył w projektowaniu aparatury badawczej zasilającej wyposażenie kliniki. Opracowana została m.in. aparatura monitorująca, rejestrująca i analizująca sygnały bioelektryczne u chorych neurochirurgicznie.

Pod jego nadzorem, w Klinice pracowano nad wieloma różnorodnymi problemami neurochirurgicznymi. Prowadzono badania nad leczeniem radem glejaków mózgu, nad zastosowaniem gammaencefalografii i elektromiografii w diagnostyce schorzeń ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego^[2].

Jako jeden z pierwszych zastosował glicerol 20% w leczeniu obrzęku mózgu. Wykazał zasadność odbarczająco-ustalającego leczenia operacyjnego złamań kręgosłupa. Innym problemem badawczym były obrażenia ośrodkowego układu nerwowego (oun). Absorbowały go problemy chirurgicznego leczenia wad wrodzonych oun. Zajmował się neuroonkologią, kriochirurgicznym leczeniem nowotworów oun^[2].

Jego dorobek naukowy to ponad 150 publikacji w pismach krajowych i zagranicznych, prace wygłaszane na konferencjach i zjazdach.

Pod jego kierownictwem osiemnastu lekarzy ukończyło przewody doktorskie^[7] a czterech habilitacyjne.

Opracował dwa rozdziały do podręczników^[1]:

• Choroby zapalne i pasożytnicze układu nerwowego w „Neurochirurgii” pod red. J. Bidzińskiego, PZWL(1981 i 1986);
• Zasady neurochirurgii w II tomie „Chirurgii klinicznej i operacyjnej” pod red. M. Śliwińskiego i W. Rudowskiego, PZWL (1983).

Był członkiem komitetu redakcyjnego „Neurologii i Neurochirurgii Polskiej”.

• Konsultant wojewódzki ds. neurochirurgii (1965-1982);
• Zespół Specjalistów Regionalnych przy AMB – przewodniczący (1973);
• Organizator ogólnopolskich konferencji i sympozjów neurochirurgów;
• Polskie Towarzystwo Neurologiczne – członek Zarządu Głównego (1976-1983);
• Polskie Towarzystwo Neurochirurgów – przewodniczący Zarządu Głównego (1976-1983);
• Polskie Towarzystwo Neurologiczne – wiceprzewodniczący i przewodniczący Oddziału Białostockiego;
• Europejska Federacja Towarzystw Neurochirurgicznych – wiceprezydent (1983-1987);
• Centralny Ośrodek Techniki Medycznej (COTM) – członek Rady Naukowej;
• Rada Naukowa przy Ministrze Zdrowia i Opieki Społecznej;
• Światowa Federacja Towarzystw Neurochirurgicznych;
• Rada Główna Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki;
• Komitet Nauk Neurologicznych Polskiej Akademii Nauk;
• Komisja Terapii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk;
• Związek Zawodowy Pracowników AMB;
• NSZZ „Solidarność” AMB (1981-1982);
• Krajowy Nadzór Specjalistyczny;
• Polski Czerwony Krzyż^[2].

W latach 1973–1975, pełnił funkcję prorektora ds. szkolenia dyplomowego^[1].

28 maja 1981 po raz pierwszy według stricte demokratycznych zasad, na wniosek prof. M. Byrdy, Kolegium Elektorów AMB na stanowisko rektora wybrało prof. Jerzego Łebkowskiego^[8], osobę bezpartyjną, praktykującego katolika, członka NSZZ „Solidarność”^[3], wybitnego neurochirurga, humanistę^[9].

Jego kadencja zbiegła się z krytycznym okresem historii Polski pod względem politycznym i społecznym. Ocieplił relacje uczelni z Kościołem Katolickim. Popierał postulaty dążenia do przejrzystości działań podejmowanych przez ówczesne władze polityczne kraju. Od władz żądał „niezwłocznego uchwalenia przez Sejm nowej ustawy o szkolnictwie wyższym według projektu opracowanego przez społeczną Komisję Kodyfikacyjną bez jakichkolwiek poprawek”^[3].

Kiedy został wprowadzony stan wojenny, wspólnie z doc. E. Trembaczowskim polecił archiwistce uczelni odpowiednio zabezpieczyć w archiwum akta z okresu Karnawału Solidarności, by nie dostały się w ręce aparatu bezpieczeństwa. Zmagał się z problemami negatywnej weryfikacji pracowników i studentów oraz naciskiem władz wojskowych na podejmowanie decyzji przez cywilne władze AMB. Na początku stanu wojennego, dzięki jego postawie, żaden student nie został wyrzucony z uczelni^[10].

Podczas sprawowania przez niego funkcji rektora przez dwie kadencje (1981-1987), powołano kilkanaście nowych jednostek naukowych, jak Zakład Onkologii (1982), Zakład Medycyny Nuklearnej (1984), Zakład Farmakodynamiki (1984), Klinika Chirurgii Naczyń i Transplantacji (1987) i inne. W 1986 uruchomiono kierunek studiów farmacja apteczna na Wydziale Farmaceutycznym.

Spośród szeregu inwestycji, należy wymienić położenie kamienia węgielnego pod budowę Dziecięcego Szpitala Klinicznego podczas inauguracji roku akademickiego 1 października 1981^[11] i kontynuowanie tego zadania mimo problemów materiałowych w kraju. Z końcem 1982 oddano do użytku budynek Zakładu Medycyny Sądowej i Zakładu Anatomii Patologicznej (Collegium Pathologicum). Pomieszczenia zwolnione przez te zakłady w budynku Collegium Primum zaadaptowano na potrzeby Wydziału Farmaceutycznego. Kontynuowano remont Pałacu Branickich^[2].

• Odznaka „Za wzorową pracę w służbie zdrowia” (1956);
• Złoty Krzyż Zasługi (1970);
• Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”;
• Nagroda zespołowa I stopnia Naczelnej Organizacji Technicznej za wybitne osiągnięcia w dziedzinie techniki i unowocześnienia aparatury; wykonanie cingulotomu (1971);
• Nagroda zespołowa I Stopnia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej – za szczególnie ważne i twórcze osiągnięcia w zakresie kompleksowego opracowania systemu nadzoru czynności bioelektrycznej mózgu (1973);
• Wpis do „Księgi Czynów i Osiągnięć Nauki Polskiej – Nauka Ojczyźnie” – za powyższe osiągnięcie (1973);
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1973);
• Nagroda indywidualna I Stopnia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej – za szczególnie osiągnięcia w pracy na rzecz ochrony zdrowia i opieki społecznej (1974);
• Złota Odznaka honorowa „Zasłużony Białostocczyźnie” (1980);
• Medal Komisji Edukacji Narodowej (1983);
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1984);
• Medal „Za zasługi dla AMB (1987)^[2].

Pod wpływem artystycznego klimatu panującego w domu rodzinnym, rozwinął zdolności rysunkowe. Jego twórczość malarską podzielić można na trzy główne tematy: pejzaże, kwiaty oraz portrety dzieci i dorosłego człowieka.

Na VII Kongresie Neurochirurgów w Brukseli w 1983, z jego inicjatywy prezentowane były po raz pierwszy prace neurochirurgów-malarzy. Znalazło się tam jego 10 obrazów z serii „Ecce homo^[3]”.

Malarskie dokonania prezentował na licznych zjazdach krajowych. Prace wystawiane również były kilkakrotnie w Ministerstwie Zdrowia. Wybrana kolekcja obrazów profesora uświetniła jubileusz 40-lecia AMB.

Swój szacunek do wartości humanistycznych wyrażał w swoich pamiętnych przemówieniach okolicznościowych, np. tych rektorskich inaugurujących kolejne lata akademickie, gdzie oprócz podsumowań i planów związanych z życiem uczelni, zapadały w pamięć jego przesłania skierowane do społeczności akademickiej. Przepojone one były patriotyzmem, troską o wspólną ojczyznę i rozwój uczelni^[3].

W 1987 wydał esej „Ecce homo…”, dzieląc się refleksjami na temat złożoności losów człowieka zatopionego we wszechświecie.

Pochodził z rodziny inteligenckiej. Matka – Ludwika z Mossakowskich. Ojciec Jan, doktor inżynier ogrodnictwa, specjalista kwiaciarstwa, dyrektor Zakładu Zieleni Miejskiej w Warszawie i wykładowca w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Pieczętowali się herbem „Dąbrowa”. Jerzy miał starszego brata Henryka, inżyniera budownictwa. 26 września 1951 Jerzy ożenił się z Jadwigą Błońską, pielęgniarką pracującą na oddziale Neurochirurgii Szpitala Praskiego. Mieli dwóch synów Marka (ur. 1952) i Wojciecha (ur. 1955)^[1].

Dzień roboczy rozpoczynał od uczestnictwa w porannej mszy świętej w kościele katedralnym. Pracownicy uczelni zdążający rano do pracy niejednokrotnie widzieli małżeństwo Łebkowskich schodzących po stopniach kościoła farnego po zakończonej porannej mszy. – Codziennie otwieram ludziom głowy, to oddaję Panu Bogu swoje ręce – mawiał^[3].

Zmarł 3 listopada 1993. Spoczywa na Cmentarzu Farnym w Białymstoku.