Johan Wilcke

Johan Carl Wilcke

Johan Carl Wilcke
Państwo działania	Szwecja
Data i miejsce urodzenia	6 września 1732 Wismar
Data i miejsce śmierci	18 kwietnia 1796 Sztokholm
Zawód, zajęcie	fizyk
Alma Mater	Uniwersytet w Rostocku
Multimedia w Wikimedia Commons

Johan Carl Wilcke (ur. 6 września 1732 w Wismarze, zm. 18 kwietnia 1796 w Sztokholmie) – szwedzki fizyk eksperymentalny. Prowadził badania nad elektrycznością, ciepłem i magnetyzmem. Opracował pierwszy szereg tryboelektryczny, a w 1762 opisał zasadę wykorzystaną później w elektroforze. Prowadził również niezależne badania nad ciepłem utajonym.^[1]

Jego ojciec Samuel Wilcke był duchownym. W 1739 został pastorem niemieckojęzycznej społeczności w Sztokholmie, gdzie Johan Carl uczęszczał do niemieckiej szkoły. Początkowo przygotowywał się do kariery duchownego, jednak podczas studiów zainteresował się przede wszystkim matematyką i fizyką.^[1]

Studiował m.in. na Uniwersytecie w Uppsali i Uniwersytecie w Rostocku. W rejestrze Uniwersytetu w Rostocku odnotowano jego immatrykulację w 1750.^[2] W Rostocku zetknął się z Franzem Aepinusem, z którym następnie współpracował w Berlinie przy badaniach nad elektrycznością. W 1757 przedstawił rozprawę De electricitatibus contrariis, dotyczącą przeciwnych rodzajów elektryzowania.^[1]

Po wyjeździe Aepinusa do Petersburga Wilcke powrócił do Szwecji i otrzymał stanowisko wykładowcy fizyki eksperymentalnej przy Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk. W 1770 stanowisko to przekształcono w profesurę. W 1784 został sekretarzem Akademii i pełnił tę funkcję do śmierci w 1796.^[1]

Jednym z głównych obszarów jego pracy była elektrostatyka. Badając elektryzowanie materiałów przez tarcie, uporządkował je według rodzaju uzyskiwanego ładunku. Opracowane przez niego zestawienie jest uznawane za pierwszy szereg tryboelektryczny.^[1]

W doświadczeniach z rozbieralnym kondensatorem płytowym stwierdził, że po naelektryzowaniu układu jedną z płyt można wielokrotnie zdejmować, rozładowywać i ponownie umieszczać bez ponownego elektryzowania całego urządzenia. W 1762 wyjaśnił to zjawisko działaniem indukcji elektrostatycznej. Była to zasada wykorzystana później w elektroforze.^[1] W 1775 Alessandro Volta przedstawił praktyczne urządzenie wykorzystujące tę zasadę i nadał mu nazwę elektroforu. Wilcke uznał wkład Volty w skonstruowanie użytecznego przyrządu, wskazując zarazem na swoje wcześniejsze badania nad zasadą jego działania.^[1][3]

Wilcke zajmował się także fizyką ciepła. W 1772, niezależnie od Josepha Blacka, przeprowadził i opublikował doświadczenia dotyczące ilości ciepła pochłanianego podczas topnienia śniegu i lodu, przyczyniając się do rozwoju pojęcia ciepła utajonego. W późniejszych doświadczeniach badał również różnice w cieple właściwym różnych substancji.^[1]

Prowadził ponadto badania nad magnetyzmem ziemskim. Konstruował przyrządy służące do pomiaru deklinacji i inklinacji magnetycznej oraz opracowywał wyniki pomiarów nachylenia ziemskiego pola magnetycznego.^[1]