Junikowo

Ten artykuł dotyczy części miasta Poznania. Zobacz też: inne znaczenia.

Junikowo

Osiedle
Centrum historycznego Junikowa – ul. Junikowska/Bełchatowska, szkoła
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Aglomeracja	poznańska
Miasto	Poznań
Zarządzający	Paweł Rosada[1]
Powierzchnia	5,29 km²
Populacja (2011) • liczba ludności • gęstość	8837 1670,51 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 61
Tablice rejestracyjne	PO, PY
SIMC	0969468
Położenie na mapie Poznania Junikowo
Położenie na mapie Polski Junikowo
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Junikowo
52°23′15″N 16°50′48″E/52,387500 16,846667[2]
Multimedia w Wikimedia Commons

Junikowo – część miasta Poznania, a zarazem jednostka obszarowa Systemu Informacji Miejskiej (SIM) oraz osiedle administracyjne w zachodnim obszarze miasta.

Dominuje tu zabudowa jednorodzinna.

Ważniejsze obiekty:

• największy w mieście cmentarz komunalny
• Park ks. Feliksa Michalskiego w Poznaniu
• instytucje, urzędy:
  • Urząd Skarbowy Poznań-Grunwald
  • Sąd Rejonowy Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu
  • wydziały VII i VIII Ubezpieczeń Społecznych Sądu Okręgowego w Poznaniu
• obiekty naukowe i dydaktyczne:
  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza
  • Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
  • Polska Akademia Nauk
  • Liceum Plastyczne im. Piotra Potworowskiego
  • Szkoła Podstawowa nr 54 im. Jana Kasprowicza
• gospodarka:
  • siedziba i zakład produkcyjny koncernu farmaceutycznego GlaxoSmithKline Pharmaceuticals S.A.
  • zajezdnia autobusowa MPK Poznań

Na Junikowie od 2001 roku istnieje drużyna piłkarska Szturm Junikowo Poznań (A-klasa).

Najstarszy prawdopodobny zapis dotyczący Junikowa pochodzi z 1287 r. W roku tym książę Przemysł II, późniejszy król Polski, nadał kapitule kościoła katedralnego w Poznaniu swoją wieś, zwaną pospolicie Janicovo – („hereditatem seu villam Capituli nostri, lanicovo vulgariter nominatum”). Pierwszy pewny zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1408 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Vnykowo”, 1500 „Vnykow”, 1510 „Junykowo, Ianykowo”, 1565 „Unikowo”^[3].

Po drugim rozbiorze Polski w 1793, w okresie zaborów, Prusacy nazywali miejscowość niemiecką nazwą Lenzingen^[4].

Obecna część miasta Poznań o nazwie Junikowo była w średniowieczu osobną wsią leżącą 5 kilometrów od Starego Rynku w Poznaniu, która w wyniku procesów urbanizacyjnych, podobnie jak inne miejscowości w okolicy, została wchłonięta przez miasto. Miejscowość historycznie związana jest z Wielkopolską, istnieje co najmniej od początku XV wieku i ma średniowieczną metrykę^[5].

Według legendy pierwsza lokalizacja wsi miała miejsce bliżej centrum Poznania, ale zamieszkiwali ją ludzie bezbożni, większość czasu spędzający w karczmie, za co spotkała ich kara. Zatrzęsła się ziemia, a wieś wpadła w rozpadlinę, która potem stała się stawem^[6].

Początkowo wieś była własnością kościelną należącą do kapituły poznańskiej. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1508 i w 1510 odnotowana jako wieś należąca do parafii Komorniki^[3].

XV wieczny opis wsi oraz jej najbliższej okolicy odnotowano w akcie lokacyjnym wsi z 1408. Mówi on o tym, że kapituła poznańska; ze względu na długotrwałe spustoszenie swej wsi Junikowo, sprzedaje za kwotę 11 grzywien groszy praskich sołectwo unikowskie opatrznemu oraz pracownikowi – kmieciowi Wawrzyńcowi synowi Marcina oraz sołtysowi z Krzyżewnik (obecnie to Krzyżowniki) w parafii Tulce, na południowy wschód od miasta Poznania. Nowy sołtys wsi otrzymał dwa łany położone na błocie pomiędzy łąką młynarza, z tyłu za dworem, poniżej wsi Rudnicze, obok wielkiego lasu i między drogą z Poznania do młyna junikowskiego i leżącego przy borze. Sołtys otrzymał także gaj na swoich łanach, łąkę na 3 małe wozy kmiece, zagrodnika, kowala oraz karczmarza, od których mógł pobierać czynsz; 1/3 kar sądowych, a także dano mu zezwolenie do hodowli owiec pod warunkiem, że nie będzie czynił nikomu szkody przy ich wypasie. Sołtys Wawrzyniec uzyskał także zezwolenie do polowania na zające, kwiczoły (łac „quisculi”) i inne ptaki, a także prawo do połowu ryb w strudze pomiędzy topolą i borem. Do obowiązków sołtysa należała służba kapitule na koniu wartości dwóch grzywien według zwyczaju sołtysów wsi kapitulnych o swoim koszcie oraz wydatkach, jednak nie dalej niż 8 mil od Junikowa. Alienacje (czyli odłączenie) i zastaw sołectwa nastąpiła za zgodą kapituły. Wieś otrzymała prawo średzkie i po upływie wolnizny, której długości nie podano, kmiecie junikowscy mieli płacić z każdego łana po 13 skudów groszy praskich, oraz w naturze po 30 jaj i 4 kury, zagrodnicy po 3 grosze i 2 kury, a karczmarze po 8 gr i 2 kury^[3].

W 1473 komisarze króla polskiego Kazimierza IV Jagiellończyka rozgraniczyli okoliczne dziedziny: wieś królewską Ławica, opuszczoną wieś Ławiczkę oraz Junikowo wieś kapituły poznańskiej, poczynając od kopca narożnego wspomnianej wsi usypali 30 kopców aż do tzw. wielkiej drogi biegnącej z Poznania do Międzyrzecza. W 1500 odnotowano, że granice ze wszystkimi sąsiadami były spokojne, a z Górczynem nie były dobrze oznaczone i wymagały poprawy. W 1509 odnotowano we wsi młyn zbożowy. W 1509 natomiast „staw niemały, młyn dobry, może przynieść rocznie 2 małdraty mąki, jeśliby mielił bez przerwy; granice są dobre, a jedynie z Górczynem nie ma kopcy, co wymaga poprawy. W 1528 wspomniano duży staw rybny. W 1531 wspomniano bagno na 3 stajania, młyn, a także odnotowano, że potrzebne jest ustalenie granic Górczyna z wsiami Plewiska, Skórzewo, Ławica, Rudnicze „bo role są bardzo podorane”^[3].

Wieś duchowna Janikowo, własność kapituły poznańskiej, położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim^[7].

Aż do roku 1796 Junikowo stanowiło uposażenie kapituły. W wyniku drugiego rozbioru Polski majątek kapituły uległ konfiskacie, został znacjonalizowany i przeszedł na własność państwa pruskiego. Na przełomie 1831/1832 nastąpiło uwłaszczenie chłopów. Około 1880 Junikowo składało się ze wsi właściwej (okolice obecnej ulicy Junikowskiej) oraz kolonii Rudnicze (liczyło wtedy 37 domów i 328 mieszkańców: 297 katolików i 31 protestantów^[8.1]). Z tego okresu pochodzi wzmianka, że na terenie folwarku Junikowo (obecnie w tym miejscu znajduje się kościół) znajdowała się gorzelnia oraz młyn wodny. W 1906 r. folwark (58 ha) został sprzedany komisji kolonizacyjnej za 360 000 marek. Komisja kolonizacyjna podzieliła majątek na jednohektarowe działki. Na działkach wybudowano (z pieniędzy komisji kolonizacyjnej) 3-4 izbowe prymitywne domy oraz zabudownia gospodarcze. Większą część działek przydzielono niemieckim urzędnikom pracującym w Poznaniu. W tym też czasie wybudowano jednoizbową ewangelicką szkołę oraz niewielki cmentarz (obecna ul. Jawornicka). Aby umożliwić urzędnikom niemieckim dojazd do pracy, uruchomiono przystanek kolejowy Junikowo^[8.2]. W tym czasie dał się zaznaczyć wyraźny podział osady na trzy części:

• Starą Wieś – wzdłuż obecnej ul. Junikowskiej,
• Kolonię – wzdłuż obecnej ul. Krośnieńskiej,
• tzw. Osiedle – przy ul. Grunwaldzkiej.

Ponadto przy obecnej ul. Cmentarnej do dziś istnieje niewielkie skupisko domów dawniej nazywane Bożą Wolą^[8.3].

W okresie międzywojennym większość Niemców sprzedała swoje majątki. Od tego czasu datuje się przyspieszony rozwój Junikowa. II wojna światowa zakończyła się w tym rejonie 27 stycznia 1945 wyparciem Niemców^[9]. W szybkim tempie przywrócono tu polskie nazwy ulic, ze szczególnym uwzględnieniem imion wywodzących się od nazw miejscowości łużyckich (np. Budziszyńska lub Miśnieńska)^[10].

W 1948 r. na terenie byłego placu ćwiczeń wojskowych utworzono cmentarz oraz wybudowano linię tramwajową łączącą Junikowo z centrum miasta. 28 czerwca 1956 o godz. 16.00, podczas Powstania Poznańskiego, zaatakowano miejscowy VIII Komisariat MO. 60 osób zdobyło wtedy 19 sztuk broni i amunicję^[8.4].

Obszar Junikowa do 1990 r. należał do dzielnicy Grunwald.

W 1992 r. utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle Poznań-Junikowo^[11]. W 2010 r. w Poznaniu przeprowadzono reformę funkcjonalną jednostek pomocniczych i 1 stycznia 2011 r. przyłączono do obszaru Junikowa cmentarz miejski Junikowo, las na północ od ulicy Chryzantemowej, tereny na północ od ul. Smoluchowskiego^[12]. Rada Osiedla Junikowo wydaje czasopismo lokalne „Gazeta Junikowska”.

Przed II wojną światową na terenach Junikowa i Rudniczego istniało dziewięć kapliczek i krzyży przydrożnych. Obecnie pozostały dwa krzyże i jedna figura – pozostałe zostały zniszczone podczas metodycznej akcji przeprowadzonej przez Niemców:

• ul. Junikowska, przed domem piekarza Edwarda Styzy – prosty krzyż kamienny, zniszczony,
• ul. Junikowska/Grunwaldzka – ceglana, otynkowana kapliczka maryjna z parkanem i figurką z 1910, fundator – sołtys Ludwik Nowak, z tyłu mogiła powstańców 1846, zniszczona przez policjanta Giesego,
• przy gospodarstwie Egona Kremera – figura św. Józefa z maja 1914, fundacja hrabiny Potockiej z Będlewa, zniszczona, przechowana i przywrócona w 1945, potem przeniesiona na ul. Junikowską,
• ul. Sieradzka/Grunwaldzka – drewniany krzyż, upadł podczas wichury w 1904, naprawiony i ponownie zniszczony przez Niemców,
• w rejonie Fortu VIII – murowana kapliczka św. Marii Magdaleny, zniszczona w nocy z 7 na 8 grudnia 1939 (legenda głosiła, że w tym miejscu straszy),
• ul. Paczkowska/Świdnicka – betonowy pomnik Najświętszego Serca Jezusowego ze składek społecznych, wykonawcą był Wojciech Tritt, poświęcenie 15 sierpnia 1935, zniszczony,
• ul. Wołowska/Fabianowska – krzyż drewniany z 1869 upamiętniający mord rabunkowy na księdzu Ignacym Cwojdzińskim, ścięty siekierami w 1940 lub 1941, po wojnie zrekonstruowany,
• nad Skórzynką w Rudniczem – krzyż drewniany z XIX wieku, w 1933 przeniesiony, ocalał w czasie wojny,
• ul. Bełchatowska/Sieradzka/Krośnieńska – betonowy Pomnik Wdzięczności w kształcie Miecza Chrobrego z fundacji lokalnego koła Stronnictwa Narodowego, rozebrany w 1940 przy odmowie wykonania tego zadania przez jeńców angielskich z pobliskiej budowy,
• ul. Grunwaldzka/Wołczyńska – figura Serca Jezusowego ufundowana przez Cecylię Witkowską w 1947 w podziękowaniu za uratowanie syna podczas wojny^[8.5].

Oprócz jednego z dwóch największych cmentarzy w mieście – cmentarza junikowskiego – na terenie Junikowa funkcjonował też nieistniejący cmentarz ewangelicki. W 1938, przy ul. Junikowskiej, pomiędzy kościołem a torowiskami kolejowymi, odkryto szczątki kosynierów z 1846, pochowanych we wcześniejszym grobie ofiar epidemii cholery z I połowy XIX wieku. Kości zmarłych na tę chorobę, wraz ze szczątkami kosynierów, pochowano przy kapliczce na ul. Grunwaldzkiej (obecnie poszerzona ul. Grunwaldzka). 25 listopada 2011, podczas przebudowy torowiska tramwajowego, skrzynię z kośćmi spod dawnej kapliczki odnaleziono i zabezpieczono^[8.6].

Podczas walk o Poznań w 1945 żołnierzy radzieckich chowano na przyfrontowym cmentarzu na narożniku ulic Grunwaldzkiej i Grotkowskiej (potem powstał tam sam spożywczy). Już w 1945 ciała przeniesiono na Cytadelę. Od ul. Krośnieńskiej do Lasku Marcelińskiego ciągnął się w latach 1944–1945 niemiecki rów przeciwczołgowy, nazywany Panzergrab, do którego wrzucano żołnierzy niemieckich. Wielu z nich spoczywa tam do dziś, np. w 2011 wykopano szczątki 40 żołnierzy podczas budowy biurowca Pixel^[8.7].

Junikowscy sołtysi po 1832 (uwłaszczenie rolników, sołtys wybieralny):

• Jan Szymczak,
• Szymon Andrzejak vel Andrzejewski (do 19 października 1860),
• Ludwik Nowak (19 października 1860 – 1 kwietnia 1913),
• Andrzej Czyż (1918 – 1923),
• Antoni Banach (1923 – 1935),
• Walenty Gałęski (1935 – 1936),
• Jan Kujawiak (1936 – 1939),
• Karl Holz (narzucony Bürgermeister, 1939 – 1940, do przyłączenia Junikowa do Poznania)^[8.8].

Adres rady osiedla

Szkoła Podstawowa nr 54, ul. Małoszyńska 38, 60-176 Poznań^[1]

Na Junikowie znajdują się dwie pętle tramwajowe oraz jedna autobusowa: Budziszyńska, Junikowo, Junikowo PKM. Swoje trasy kończą tu tramwaje linii 1, 6, 13 i 15, a także autobusy linii 122, 177, 715, 716, 727 i 803 oraz nocne 214, 224, 257^[13]. Na granicy Junikowo/Plewiska znajduje się przystanek kolejowy Poznań Junikowo.

• podział administracyjny Poznania
• kościół św. Andrzeja Boboli w Poznaniu
• kościół NMP z La Salette w Poznaniu
• Park ks. Feliksa Michalskiego w Poznaniu
• cmentarz ewangelicki w Junikowie
• Poznań Junikowo
• Strumień Junikowski
• Ceglanka
• Osiedle Kwiatowe (Poznań)
• Lasek Marceliński
• Rondo Krzysztofa Skubiszewskiego
• Obóz karno-śledczy w Żabikowie

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. II (I-Ł) z.1, hasło: „Junikowo”. Wrocław: Ossolineum, 1988, s. 97-98.

• Junikowo, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Junikowo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 626 .
• Junikowo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 30 .
• Oficjalna strona Rady Osiedla Junikowo
• Osiedla Junikowo w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miasta Poznania. bip.poznan.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-19)].
• Klub piłkarski Szturm Junikowo Poznań