Jusant

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Jusant – przygodowa gra akcji z elementami logicznymi, wyprodukowana i wydana przez francuskie studio Dontnod Entertainment. Gra ukazała się 31 października 2023 roku na platformach Windows, PlayStation 5 oraz Xbox Series, od dnia premiery była dostępna w abonamencie Xbox Game Pass^[1][2].

Tytuł gry pochodzi od francuskiego słowa jusant, oznaczającego odpływ morza^[3]. Akcja gry rozgrywa się w fikcyjnym świecie dotkniętym katastrofalną suszą; gracz wciela się w bezimiennego, niemego wędrowca, który wraz z niewielkim stworzeniem z wody – Ballastem – wspina się na wznoszącą się ponad chmury skalną wieżę. Rozgrywka opiera się niemal wyłącznie na mechanice wspinaczki, w której obie ręce postaci sterowane są niezależnie za pomocą spustów kontrolera; w grze nie występują przeciwnicy ani stan porażki^[3][4].

Jusant spotkał się z bardzo dobrym przyjęciem krytyków, którzy chwalili przede wszystkim mechanikę wspinaczki, kierunek artystyczny oraz warstwę dźwiękową; zastrzeżenia budziły krótki czas rozgrywki i miejscami nieprecyzyjne sterowanie^[5][6]. Gra zdobyła nagrodę Pégases 2024 za najlepszą oprawę dźwiękową oraz otrzymała nominację do British Academy Games Awards w kategorii nowej marki^[7][8]. Mimo sukcesu artystycznego wyniki sprzedaży okazały się znacznie niższe od oczekiwań wydawcy^[9][10].

Świat przedstawiony w grze pozbawiony jest wody. Kilka pokoleń przed wydarzeniami ukazanymi w Jusant u podnóża ogromnej skalnej wieży rozciągał się ocean, a samą wieżę zamieszkiwała liczna społeczność żyjąca w strukturze pionowej – korzystająca z rozbudowanego sprzętu wspinaczkowego, tyrolek i stałych punktów asekuracyjnych. Katastrofa klimatyczna określana mianem jusant doprowadziła do stopniowego wysychania oceanu i opuszczenia wieży przez kolejne grupy mieszkańców^[11][3].

Protagonistą jest bezimienny młody wędrowiec, który rozpoczyna wspinaczkę u podstawy wieży, wśród wyschniętych pozostałości osady rybackiej – porzuconych statków, tawern i sklepów. Towarzyszy mu Ballast: niewielkie stworzenie zbudowane z wody, przypominające młodego latającego wieloryba, zdolne ożywiać roślinność i odsłaniać ukryte przejścia^[12][13].

Historia świata odsłaniana jest wyłącznie za pośrednictwem narracji środowiskowej – gra nie zawiera dialogów. Gracz odnajduje listy, dzienniki, gazety i malowidła ścienne, w tym zapiski dziewczyny o imieniu Bianca, która wcześniej pokonała tę samą trasę^[11][14]. Rozgrywka podzielona jest na sześć rozdziałów, z których każdy odpowiada odrębnemu biomowi o osobnej charakterystyce wizualnej i mechanicznej^[12].

Na szczycie wieży bohater uruchamia mechanizm związany z ukrytą ponad chmurami wielką kulą wody. Świat nawiedza deszcz, budzą się dorosłe osobniki Ballastów, a wyrośnięty towarzysz protagonisty odlatuje do swojego stada. Zakończenie oraz wiele wątków pobocznych pozostają celowo otwarte na interpretację^[11]. Recenzenci odczytywali grę m.in. jako opowieść o zmianach klimatu, pamięci i przemijaniu^[3][14].

Jusant jest grą utrzymaną w perspektywie trzecioosobowej, której trzon stanowi wspinaczka. Spusty kontrolera (L2 i R2) odpowiadają niezależnie za lewą i prawą rękę postaci, podczas gdy lewa gałka analogowa wyznacza kierunek sięgnięcia po chwyt. Naprzemienne wciskanie spustów oddaje fizyczny rytm i wysiłek wspinaczki; twórcy rekomendują grę na kontrolerze^[3][15].

Postać dysponuje wskaźnikiem wytrzymałości, który zużywa się podczas utrzymywania chwytu, a w największym stopniu przy wykonywaniu wspinaczkowych wyskoków. Gracz posługuje się liną oraz hakami zakładanymi w wyznaczonych miejscach, może wykonywać wahadła, zjeżdżać na linie oraz spuszczać liny w dół, ułatwiające powrót do wcześniej odwiedzonych obszarów^[3][4]. Dopóki lina pozostaje zapięta, upadek nie kończy się śmiercią postaci – w grze nie występują przeciwnicy, walka ani stan porażki^[4][14].

Ballast, towarzyszące bohaterowi stworzenie, wykorzystywany jest jako element rozwiązywania zagadek: emitowany przez niego impuls ożywia uschniętą roślinność, otwierając nowe drogi wspinaczki, a także wskazuje kierunek najbliższego celu^[13][12].

Eksploracja nagradzana jest znajdźkami: listami, dziennikami, muszlami i freskami rozbudowującymi tło fabularne. Poszczególne odcinki wieży oferują alternatywne trasy – szybsze i bardziej wymagające albo dłuższe, wyposażone w miejsca odpoczynku^[12][4]. Aktualizacja wydana po premierze wprowadziła opcje ułatwień dostępu, w tym możliwość gry z wyłączonym wskaźnikiem wytrzymałości oraz sterowanie wspinaczką wyłącznie za pomocą gałek analogowych^[16]. Ukończenie głównego wątku zajmuje około pięciu–sześciu godzin^[17].

Prace nad Jusant rozpoczęły się po ukończeniu przez studio gry Life Is Strange 2. Niewielki zespół, po serii ciężkich tematycznie produkcji narracyjnych, chciał zrealizować projekt lżejszy i w większym stopniu skupiony na rozgrywce. W pierwszej kolejności powstały mechaniki wspinaczki, a dopiero z nich wyprowadzono prostą przesłankę fabularną, tło świata przedstawionego i kierunek artystyczny. Produkcja trwała ponad trzy lata^[16][18].

Dla studia znanego wcześniej z gier opartych na dialogu i wyborach moralnych – takich jak seria Life Is Strange, Vampyr czy Tell Me Why(inne języki) – Jusant stanowił projekt eksperymentalny, pozbawiony warstwy dialogowej i oparty w całości na narracji środowiskowej^[19][18].

Twórcy wskazywali jako inspiracje przede wszystkim Podróż, a także Inside oraz Shadow of the Colossus – ze względu na minimalizm środków wyrazu i niemal bezsłowną narrację^[20]. W warstwie mechanicznej punktami odniesienia były Grow Home(inne języki) i Getting Over It with Bennett Foddy(inne języki), pomocne przy wyważeniu proporcji między zręcznościowością a złożonością symulacji^[16]. Literackim źródłem inspiracji była powieść La Horde du Contrevent Alaina Damasia(inne języki), opowiadająca o grupie odkrywców poszukujących źródła wiatru^[16]; w warstwie plastycznej twórcy przywoływali twórczość Moebiusa^[21].

Na początku produkcji nikt w zespole nie miał doświadczenia wspinaczkowego; część projektantów zaczęła się wspinać dopiero w trakcie prac – współreżyser Kevin Poupard rozpoczął treningi mniej więcej pół roku po starcie projektu. Studio świadomie zrezygnowało z konsultacji z zawodowymi wspinaczami, ponieważ celem nie było stworzenie realistycznego symulatora^[16]. W jednej z wczesnych iteracji gracz sterował również nogami postaci, jednak rozwiązanie to uznano za zbyt wolne i skomplikowane^[18]. Z gry usunięto ponadto sekwencję jazdy na sterowanym owadzie oraz zdolność Ballasta do wystrzeliwania pocisków energii^[16].

Kierunek artystyczny, za który odpowiadał Edouard Caplain, określono mianem „uproszczonej rzeczywistości”: ciepła, płaska paleta barw i gładka geometria miały uniknąć zarówno estetyki kreskówkowej, jak i sztucznego oznaczania chwytów. Świat zbudowano wokół motywów morskich pozbawionych wody – alg, koralowców i zastygłej lawy^[19][21].

Ścieżkę dźwiękową skomponował Guillaume Ferran, dla którego była to pierwsza muzyka do gry komputerowej; album udostępniono w serwisach strumieniowych w dniu premiery^[22][2]. Gra powstała na silniku Unreal Engine 5 z wykorzystaniem technologii Nanite i Lumen; platformą docelową optymalizacji była konsola Xbox Series S przy 60 klatkach na sekundę, co przełożyło się na stosunkowo niskie wymagania sprzętowe wersji PC. Wersja komputerowa obsługuje technologię Nvidia DLSS 3^[23].

Grę zapowiedziano 11 czerwca 2023 roku podczas pokazu Xbox Games Showcase, udostępniając wkrótce potem wersję demonstracyjną na platformie Steam^[13]. Datę premiery ogłoszono 24 sierpnia 2023 roku, przy okazji targów gamescom^[1]. W październiku 2024 roku, we współpracy z wydawnictwem Pix’n Love, ukazała się wersja pudełkowa na PlayStation 5, wraz z edycją kolekcjonerską zawierającą album z grafikami oraz podwójny winyl ze ścieżką dźwiękową^[24].

Jusant zebrał pozytywne recenzje. Według agregatora Metacritic wersja na PlayStation 5 uzyskała średnią 85/100 na podstawie 33 recenzji, wersja na Xbox Series X/S – 84/100 z 26 recenzji, a wersja komputerowa – 83/100^[5]. W serwisie OpenCritic gra otrzymała status „Mighty” ze średnią 84/100, będąc rekomendowaną przez 90% krytyków^[6].

Recenzenci najczęściej chwalili mechanikę wspinaczki. Kaile Hultner z „PC Gamera” zwracała uwagę na fizyczność sterowania i sposób, w jaki poszczególne biomy zmieniają charakter wspinaczki^[3]. Christian Donlan z Eurogamera – serwisu, który nie stosował wówczas ocen punktowych – podkreślał jakość wspinaczkowego wyskoku, zestawiając grę z Grow Home^[32]. Alice Bell z Rock Paper Shotgun określiła Jusant jako wzorcowy przykład opowiadania historii bez słów^[14]. Marcus Stewart z „Game Informera” zastrzegł jednocześnie, że postać bywa zawieszana na drobnych elementach geometrii poziomów podczas poruszania się po płaskim podłożu^[12].

Najczęściej powtarzanym zarzutem był krótki czas rozgrywki, a także oszczędność i niedopowiedzenia warstwy fabularnej – recenzent serwisu Push Square wskazywał, że historia opiera się w większym stopniu na relacjonowaniu niż pokazywaniu^[27]. Wśród polskich recenzentów Aleksander Mazanek z serwisu naEKRANIE chwalił oprawę audiowizualną i mechanikę, krytykował natomiast krótki czas trwania gry^[31].

W marcu 2024 roku Jusant otrzymał francuską nagrodę Pégase w kategorii najlepszej oprawy dźwiękowej, będąc ponadto nominowanym w kategoriach najlepszej gry oraz najlepszego projektu rozgrywki^[7]. Gra uzyskała również nominację do British Video Games Awards 2024 w kategorii nowej marki (New Intellectual Property)^[8] oraz do New York Game Awards 2024 w kategorii gier przygodowych^[7].

Mimo dobrego przyjęcia przez krytyków gra okazała się komercyjnym niepowodzeniem. W raporcie z 23 września 2024 roku Dontnod Entertainment poinformował, że Jusant oraz Banishers: Ghosts of New Eden nie osiągnęły oczekiwanych wyników sprzedaży. Studio dokonało odpisu wartości aktywów w łącznej wysokości 31,6 mln euro, z czego 24,0 mln euro stanowił częściowy odpis dotyczący obu tych gier. Przychody operacyjne przedsiębiorstwa w pierwszym półroczu 2024 roku spadły o 11%, do 14,6 mln euro; prace nad dwoma projektami wstrzymano, a kolejne dwa przeorientowano w stronę szerszej grupy odbiorców^[9][10]. Wcześniej, w lutym 2024 roku, francuski związek zawodowy STJV zgłaszał obawy dotyczące sytuacji pracowników studia^[33].

• Oficjalna strona gry (ang.)