Józef Reczek

Józef Reczek (ur. 16 lutego 1936 w Łękach k. Szczepanowa, zm. 13 lutego 1988 w Krakowie) – polski językoznawca, polonista, slawista. Związany z Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie^[1].

Szkołę podstawową ukończył w rodzinnej wsi w 1949 roku, potem uczęszczał do Liceum Ogólnokształcącego w Brzesku, gdzie w 1953 roku zdał maturę. W wieku 17 lat rozpoczął w 1953 studia polonistyczne i slawistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Jego nauczycielami byli m.in. Tadeusz Lehr-Spławiński, Stanisław Urbańczyk i Franciszek Sławski^[2].

W 1958 uzyskał magisterium u profesora Stanisława Urbańczyka. Do 1959 roku prowadził zajęcia z gramatyki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego dla polonistów i rusycystów. Ponieważ nie otrzymał zatrudnienia na macierzystej uczelni (brak etatu), przyjął propozycję pracy w Polskiej Akademii Nauk przy redagowaniu „Słownika staropolskiego" (styczeń 1960). W pracowni Słownika był zatrudniony kolejno na stanowiskach asystenta, starszego asystenta i adiunkta. W 1967 roku obronił rozprawę doktorską pt. „Bohemizmy leksykalne w języku staropolskim do końca XV wieku” (1968) napisaną po kierunkiem Stanisława Urbańczyka^[3].

1 października 1972 roku zrezygnował z pracy w PAN i przeszedł do Katedry Językoznawstwa Ogólnego i Indoeuropejskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, od 1982 roku był kierownikiem Zakładu Językoznawstwa Indoeuropejskiego^[2]. Habilitował się w 1984 roku na podstawie rozprawy pt. Najstarsze słowiańsko-irańskie stosunki językowe. 8 grudnia 1986 roku został powołany na stanowisko docenta^[3].

Przez lata pracy na Uniwersytecie Jagiellońskim wykładał językoznawstwo ogólne i metodologię badań językoznawczych dla studentów różnych specjalności filologicznych, a poza tym dla orientalistów tematykę badań nad językami irańskimi i religie dawnego Iranu. W ostatnich latach swego życia przejął po profesorze Safarewiczu wykłady z gramatyki historycznej języka greckiego na filologii klasycznej. W latach 1977–1982 był również wykładowcą Studium Językoznawstwa Ogólnego i Indoeuropejskiego^[2].

Pełnił funkcje redakcyjne – w „Języku Polskim", w „Zeszytach Naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego” jako redaktor „Prac Językoznawczych”, funkcje administracyjne – w Zarządzie Głównym Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego i Zarządzie Głównym Polskiego Towarzystwa Językoznawczego. Był członkiem Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego, Komisji Językoznawstwa, Komisji Słowianoznawstwa i Komisji Orientalistycznej oddziału krakowskiego Polskiej Akademii Nauk^[3].

Zmarł 13 lutego 1988 roku po kilkumiesięcznej chorobie, tuż przed dniem swoich 52 urodzin. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Szczepanowie^[2].

Zainteresowania badawcze Józefa Reczka koncentrowały się na leksykologii polskiej i słowiańskiej, leksykografii (głównie staropolskiej), historii języka, gramatyce historycznej, onomastyce, indoeuropeistyce, iranistyce i semantyce historycznej w kontekście leksyki religijnej. Zajmował się religioznawstwem, literaturą ludów indoeuropejskich, tekstami starochrześcijańskimi. Zajmował się etymologią, historią wyrazów, zapożyczeniami. W swojej pracy habilitacyjnej próbował odpowiedzieć na postawiony już przez Jana Rozwadowskiego problem przedhistorycznych kontaktów irańsko-słowiańskich. Udowodnił, że wpływy irańskie na języki słowiańskie mają głównie charakter kalk semantycznych w obszarze leksyki religijnej i kulturowej^[3][2].

Jest autorem ponad 150 publikacji, w tym syntetycznych opracowań języków irańskich i nowogreckiego, a także licznych prac na temat związków języków słowiańskich z Orientem, języków dawnej Rzeczypospolitej i dziejów wyrażeń staropolskich. Był współautorem haseł w „Słowniku staropolskim” i „Encyklopedii katolickiej”^[3].

• Bohemizmy leksykalne w języku polskim do końca XV wieku. Wybrane zagadnienia. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – PAN, 1968 (praca doktorska).
• Najstarsze słowiańsko-irańskie stosunki językowe. Kraków: Wydawnictwo UJ, 1985 (praca habilitacyjna).
• Języki staro- i średnioirańskie, w: Języki indoeuropejskie, red. L. Bednarczuk, t. 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 121–159.
• Język nowogrecki, w: Języki indoeuropejskie, red. Leszek Bednarczuk, t. 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 449–467.
• współaut. W. Twardzik: Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich …, 1970–1972.
• współaut. Polszczyzna i inne języki w perspektywie porównawczej, red. K. Pisarkowa, J. Rokoszowa, L. Bednarczuk. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991.

Na podstawie^[3][2]:

• Bednarczuk, L.: Józef Reczek, w: Znaki pamięci. Spuścizna językoznawców polskich drugiej połowy XX wieku, red. M. Grochowski i Z. Zaron. Warszawa: Wydział Polonistyki UW, 2014, s. 111–112.
• Bochnakowa, A., L. Bednarczuk, i J. Waniakowa (red.): Polszczyzna i inne języki. Materiały z seminarium naukowego poświęconego pamięci doc. dr hab. Józefa Reczka. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2009.

• Fedorowicz, W.: Bibliografia prac Józefa Reczka, w: Polszczyzna i inne języki w perspektywie porównawczej, red. J. Reczek. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1999, s. 210–217.
• Maciuszak, K.: Józefa Reczka «Najstarsze słowiańsko-irańskie stosunki językowe» jako źródło inspiracji”, w: Polszczyzna i inne języki. Materiały z seminarium naukowego poświęconego pamięci doc. dr. hab. Józefa Reczka, red. A. Bochnakowa, L. Bednarczuk, J. Waniakowa. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2009, s. 37–44.
• Pisarkowa, K.: Józef Reczek (1936–1988), w: Uniwersytet Jagielloński. Złota księga Wydziału Filologicznego, red. J. Michalik i W. Walecki. Kraków: Wydawnictwo UJ, 2000, s. 769–777.

• Jerzy Sławomirowski: Doc.dr hab. Józef Reczek (16 II 1936 – 13 II 1988 ), w: „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego Prace Językoznawcze”, z. 97/1988.