Język muna

Muna
Obszar

Celebes Południowo-Wschodni (Indonezja)

Liczba mówiących

300 tys. (2007)

Pismo/alfabet

łacińskie

Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
Organ regulujący Brak oficjalnych regulacji
Ethnologue 6b zagrożony↗
Kody języka
ISO 639-3 mnb
IETF mnb
Glottolog muna1247
Ethnologue mnb
WALS mna
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język muna (moena), także wuna (woena)[1][2] – język austronezyjski używany w indonezyjskiej prowincji Celebes Południowo-Wschodni, zwłaszcza na wyspie Muna. Według danych z 2007 r. posługuje się nim 300 tys. osób[2].

Poza Muna obszar jego użytkowania obejmuje także archipelag Tiworo, wyspy Tobea Besar, Kadatua i Siompu oraz fragment zachodniego wybrzeża wyspy Buton[3]. Pewni jego użytkownicy zamieszkują również miasto Ambon na Molukach[2].

Sami użytkownicy określają swój język (oraz wyspę i grupę etniczną) jako „wuna”. Nazwa „muna”, przeważająca w literaturze, została nadana przez osoby z zewnątrz[4]. Samo słowo wuna znaczy tyle, co „kwiat”[4][5].

Dzieli się na dwa główne dialekty: północny (o charakterze prestiżowym) i południowy (duży kompleks dialektalny, rozpada się na wiele mniejszych odmian). Niewielki dialekt tiworo jest bliski północnemu[1]. Region charakteryzuje się złożoną sytuacją dialektalną, gdzie granice między językami nie zawsze są jasne, a dostępne informacje nt. poszczególnych odmian językowych bywają silnie ograniczone; w latach 80. XX w. zidentyfikowano szereg powiązanych genealogicznie odmian, które dają się klasyfikować jako odrębne języki[6]. Najbliżej spokrewniony język to pancana[7].

W muna zidentyfikowano zapożyczenia z języków lokalnych: wolio, bugijskiego i makasarskiego, a także dużą grupę słownictwa malajskiego i niderlandzkiego. Pewne elementy leksykalne łączą muna z językami północnohalmaherskimi (jak ternate i sahu) oraz odmianami malajskiego z Moluków. Malajski pośredniczył w zapożyczaniu większości wyrazów niderlandzkich. Najnowszym źródłem pożyczek, w dużej mierze nieadaptowanych fonologicznie, jest narodowy język indonezyjski[8].

W latach 80. XX w. pozostawał w powszechnym użyciu, aczkolwiek przede wszystkim na terenach wiejskich. W mieście Raha już wtedy dominował język indonezyjski, zarówno wśród migrantów, jak i wśród osób z ludu Muna[9]. Doniesienia z 2011 r. sugerują, że w niektórych rodzinach (zwłaszcza na obszarze dialektu południowego) doszło do zaniku przekazu międzypokoleniowego, na korzyść wzrastającej roli języka narodowego[1].

Badania nad językiem muna prowadził René van den Berg (1985–1986)[10]. Ich owocem stało się opracowanie gramatyczne A Grammar of the Muna Language (1989)[11]. Sporządzono dwa słowniki zatytułowane Kamus Muna-Indonesia (1985, 2000)[12][13] oraz słownik Muna-English Dictionary (1996)[14]. Słownik z 1985 r., powstały pod auspicjami Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, był pierwszą tego typu publikacją poświęconą językowi muna[15]. Obszerniejszy słownik z 2000 r., będący wynikiem współpracy René van den Berga z lokalnym autorem La Ode Sidu, zawiera dane z dialektu północnego, który funkcjonuje jako standard[10]. Wcześniejsze materiały nt. muna ograniczały się do krótkiej analizy fonologicznej (1914)[16] oraz pobieżnych prac w języku indonezyjskim (z lat 60.–80. XX w.)[16][17].

Jest zapisywany alfabetem łacińskim[2], niemniej jego forma pisana spotykana jest rzadko[1]. W odróżnieniu od języka wolio nigdy nie służył jako język literacki[18].

Przypisy

  1. ↑ a b c d David Mead: Muna. Sulawesi Language Alliance. [dostęp 2023-01-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-01-22)]. (ang.).
  2. ↑ a b c d David M. Eberhard, Gary F. Simons, Charles D. Fennig (red.), Muna, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 22, Dallas: SIL International, 2019 [zarchiwizowane z adresu 2019-06-06] (ang.).
  3. ↑ van den Berg 1989 ↓, s. 6–7.
  4. ↑ a b van den Berg 1989 ↓, s. 1–2.
  5. ↑ Sande i in. 1986 ↓, s. 8.
  6. ↑ van den Berg 1991 ↓.
  7. ↑ van den Berg 1991 ↓, s. 43.
  8. ↑ René van den Berg, Forestry, Injections and Cards: Dutch loans in Muna, [w:] Connie Baak, Mary Bakker, Dick van der Meij (red.), Tales from a concave world: liber amicorum Bert Voorhoeve, Leiden: Projects Division, Department of Languages and Cultures of South-East Asia and Oceania, Leiden University, 1995, s. 191–215, ISBN 90-73006-06-6, OCLC 33827245 (ang.).
  9. ↑ van den Berg 1989 ↓, s. 9.
  10. ↑ a b van den Berg i Sidu 2000 ↓, s. i.
  11. ↑ van den Berg 1989 ↓.
  12. ↑ Mattalitti i in. 1985 ↓.
  13. ↑ van den Berg i Sidu 2000 ↓.
  14. ↑ René van den Berg, La Ode Sidu, Muna-English Dictionary, Leiden: KITLV Press, 1996, ISBN 90-6718-101-3, OCLC 36224078 (ang.).
  15. ↑ Mattalitti i in. 1985 ↓, s. v.
  16. ↑ a b van den Berg 1989 ↓, s. 6.
  17. ↑ Sande i in. 1986 ↓, s. 2.
  18. ↑ van den Berg 1989 ↓, s. 8.

Bibliografia

  • René van den Berg, A Grammar of the Muna Language, Dordrecht: Foris Publications, 1989 (Verhandelingen van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde 139), ISBN 90-6765-454-X, OCLC 21057982 [dostęp 2023-01-22] (indonez.).
  • René van den Berg, Muna Dialects and Munic Languages: Towards a Reconstruction, [w:] Ray Harlow (red.), VICAL 2: Western Austronesian and contact languages: Papers from the Fifth International Conference on Austronesian Linguistics, Parts 1–2, Auckland: Linguistic Society of New Zealand, 1991, s. 21–51, ISBN 0-908928-00-9, OCLC 59606647 [dostęp 2024-08-19] (ang.).
  • René van den Berg, La Ode Sidu, Kamus Muna-Indonesia, Kupang: Artha Wacana Press, 2000 (Paradigma C-11), OCLC 896403539 [dostęp 2023-01-22] (indonez.).
  • M. Arief Mattalitti, Muhammad Sikki, J.S. Sande, Adnan Usmar, Padala, Kamus Muna-Indonesia, Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1985, OCLC 15238345 [dostęp 2023-01-22] (indonez.).
  • David Mead, Evidence for a Celebic supergroup, [w:] John Lynch (red.), Issues in Austronesian historical phonology, Canberra: Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University, 2003 (Pacific Linguistics 550), s. 115–141, DOI: 10.15144/PL-550.115, ISBN 0-85883-503-7, OCLC 60341160 (ang.).
  • J.S. Sande, Johannes F. Pattiasina, Muhammad Sikki, M. Arief Mattalitti, Abd. Kadir Mulya, Morfosintaksis bahasa Muna, Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1986, OCLC 15245479 [dostęp 2024-11-26] (indonez.).

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya