Karl Hermann Frank

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Karl Hermann Frank

Karl Hermann Frank w mundurze SS-Gruppenführera około 1941/1942 roku
SS-Obergruppenführer
Data i miejsce urodzenia	24 stycznia 1898 Karlowe Wary, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci	22 maja 1946 Praga, Czechosłowacja
Przebieg służby
Lata służby	1938–1945
Formacja	Schutzstaffel
Stanowiska	Wyższy Dowódca SS i Policji w Protektoracie Czech i Moraw
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa
Odznaczenia

Karl Hermann Frank

Data i miejsce urodzenia	24 stycznia 1898 Karlowe Wary, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci	22 maja 1946 Praga, Czechosłowacja
minister stanu w randze Ministra Rzeszy(inne języki) do spraw Czech i Moraw(inne języki) w Protektoracie Czech i Moraw
Okres	od 20 sierpnia 1943 do 8 maja 1945
Przynależność polityczna	Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników
Poprzednik	urząd nowo utworzony
Następca	urząd zlikwidowany wraz z zakończeniem II wojny światowej w Europie
sekretarz stanu w Protektoracie Czech i Moraw
Okres	od marca 1939 do 20 sierpnia 1943
Przynależność polityczna	Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Karl Hermann Frank (ur. 24 stycznia 1898 w Karlowych Warach, zm. 22 maja 1946 w Pradze) – sudeckoniemiecki działacz polityczny, członek różnych zrzeszających Niemców sudeckich czechosłowackich organizacji, a następnie, po wybuchu II wojny światowej, zbrodniarz nazistowski jako Wyższy Dowódca SS i Policji oraz minister stanu w randze Ministra Rzeszy(inne języki) do spraw Czech i Moraw(inne języki) w Protektoracie Czech i Moraw. W SS dosłużył się stopnia SS-Obergruppenführera.

Karl Hermann Frank urodził się 24 stycznia 1898 roku w Karlowych Warach, wówczas pod nazwą Karlsbad leżących w Austro-Węgrzech^[1][2]. Był synem pary Niemców sudeckich: nauczyciela Heinricha Franka i jego żony Pauli z domu Eberhardt^[2]. Miał dwie siostry, które zmarły w bardzo młodym wieku, oraz dwóch młodszych braci: Ernsta, późniejszego znanego pisarza, i Waltera^[3][2]. Karl Hermann od dzieciństwa uczony był przez ojca nienawiści do Czechów, Słowaków i Żydów^[4]. Początkowo uczęszczał do szkoły podstawowej w swoim rodzinnym mieście, a później do humanistycznego gimnazjum^[2]. Następnie próbował zaciągnąć się do armii austro-węgierskiej podczas I wojny światowej, ale został odrzucony z powodu ślepoty na prawe oko^[5]. W warunkach wojennych zdał maturę i w 1917 roku ukończył jednoroczny kurs abituriencki w Niemieckiej Akademii Handlowej w Pradze^[6][2]. Następnie spędził rok na studiach prawniczych na Uniwersytecie Karola w Pradze; aby pozyskać środki do życia pracował wówczas jako korepetytor^[2][5]. Później, w 1918 roku podjął pracę urzędnika w hucie żelaza(inne języki) w Witkowicach w Ostrawie, a potem, w latach 1921–1923 był urzędnikiem Kolei Duchcowsko-Podmokelskiej(inne języki)^[6]. Następnie został praktykantem księgarskim i pracownikiem firmy wydawniczej Ericha Fürchtegotta Matthesa w Hartenstein w niemieckiej Saksonii, po czym w 1926 roku założył w Lokciu księgarnię, którą w 1931 roku zlikwidował, a następnie w Karlowych Warach otworzył księgarnię i wydawnictwo^[2][6].

W 1919 roku Frank wstąpił do Niemieckiej Narodowosocjalistycznej Partii Robotników(inne języki) (DNSAP)^[7] i zajmował się dystrybucją książek propagujących nazizm. Gdy partia ta została zlikwidowana przez władze czechosłowackie, Frank pomagał w tworzeniu w 1933 roku Sudeckoniemieckiego Frontu Ojczyźnianego (niem. Sudetendeutsche Heimatsfront, SHF), którego pomysłodawcą był Konrad Henlein; w październiku tego roku Frank założył pierwszą strukturę terenową SHF, mieszczącą się w Karlowych Warach. W latach 1933–1934 umacniał swoją pozycję w kierownictwie SHF i pogłębiał relacje ze stojącym na jego czele Henleinem^[6]. W 1934 roku upadła prowadzona przez Franka firma księgarsko-wydawnicza, a w kwietniu kolejnego roku SHF, będący już potężną organizacją z tysiącem struktur terenowych, oficjalnie przekształcił się w partię polityczną o nazwie Partia Sudeckoniemiecka (SdP), mającą charakter odpowiednika Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP)^[6][8]. W tym samym 1935 roku Frank został wybrany(inne języki) z listy SdP w Karlowych Warach do czechosłowackiego parlamentu(inne języki), gdzie stanął na czele klubu parlamentarnego tej partii^[6][7]. Jako poseł Frank działał w komisjach parlamentarnych, opracował nową strukturę partii, udzielał się w organizacji Sudetendeutsche Volkshilfe, pisał przemówienia i uczestniczył w przygotowywaniu ustawy o narodowości niemieckiej. Działał również na rzecz zacieśniania współpracy między SdP a NSDAP w Rzeszy. Podczas obrad klubu parlamentarnego SdP w Bad Ullesdorf w październiku 1936 roku Frank zrezygnował z funkcji przewodniczącego klubu w geście sprzeciwu wobec usunięcia z klubu członków dawnej, rozwiązanej już DNSAP. Pod koniec 1936 roku Frank był już drugą pod względem znaczenia osobą w SdP, po Henleinie, a w 1937 roku formalnie został mianowany zastępcą przewodniczącego partii. Do maja 1938 roku stał się natomiast drugim pod względem znaczenia człowiekiem w czeskich Sudetach^[6].

W marcu i kwietniu 1938 roku kulminacyjny punkt osiągnął tzw. kryzys sudecki, kiedy to Konrad Henlein, działając na polecenie przywódcy III Rzeszy Adolfa Hitlera, domagał się quasi-państwowego statusu dla Niemców sudeckich. Praga mogła się na to zgodzić, ale Frank sabotował potencjalne porozumienie, ponieważ, podobnie jak Hitler, nie chciał porozumienia z władzami Czechosłowacji, tylko jej rozbicia. W tym celu Frank zmobilizował inne czechosłowackie mniejszości narodowe, takie jak Polacy i Węgrzy, a nawet Słowacy, do antyczeskiego kursu. W okresie poprzedzającym rozstrzygnięcie losów Niemców sudeckich Frank był też dowódcą w formacji Sudetendeutsches Freikorps^[2]. Gdy Kraj Sudetów został zaanektowany przez III Rzeszę w następstwie układu monachijskiego z 30 września 1938 roku Karl Hermann Frank otrzymał stanowisko zastępcy gauleitera Okręgu Rzeszy Kraj Sudetów – Konrada Henleina^[9][1]. Dowódca SS Heinrich Himmler doceniał radykalizm Franka, przez co 1 listopada 1938 roku wręczył mu legitymację SS o numerze 310 466 oraz mianował go SS-Brigadeführerem^[6][2][7]. Rok 1938 to dla Karla Hermanna Franka także zostanie wybranym w grudniowych „wyborach uzupełniających dla Niemców sudeckich(inne języki)” do berlińskiego Reichstagu^[6][2]. W marcu 1939 roku, po zajęciu przez III Rzeszę reszty obszaru Czech, Frank został powołany na stanowisko Wyższego Dowódcy SS i Policji oraz sekretarza stanu w nowo utworzonym Protektoracie Czech i Moraw^{[1][10][6][2]}. Oprócz tego 9 listopada 1939 roku został awansowany na SS-Gruppenführera^[6][2]. Nominalnie podlegał protektorowi Konstantinowi von Neurathowi, w którego cieniu pozostawał, lecz umiejętnie rozszerzał swoją władzę dzięki znakomitej znajomości realiów czeskich i poparciu Himmlera (co wykorzystywał do osłabienia pozycji von Neuratha)^[10][6]. Frank szybko zaczął stosować terror i represje, wyrażone poprzez podpisywanie licznych zarządzeń o wyrokach śmierci i autoryzowanie egzekucji oraz wysyłanie do obozów koncentracyjnych i do pracy przymusowej, wobec czeskich opozycjonistów występujących przeciw władzy niemieckiej, ponadto doprowadził do aresztowania we wrześniu 1941 roku i egzekucji w następnym roku premiera Protektoratu Czech i Moraw(inne języki) Aloisa Eliáša, który utrzymywał kontakty zarówno z czeskimi opozycjonistami antynazistowskimi jak i czechosłowackim rządem emigracyjnym w Londynie^[10][6][11]. Pod nadzorem Franka niemieccy naziści konfiskowali własność licznych czeskich organizacji i muzeów, wykonywali egzekucje na członkach ruchu oporu i deportowali Żydów do miejsc, w których czekała ich pewna śmierć^[10]. Gdy von Neurath został odwołany ze stanowiska we wrześniu 1941 roku, Frank spodziewał się przejąć je po nim, jednak na stanowisko protektora Adolf Hitler mianował Reinharda Heydricha^[7]. Heydrich i Frank następnie ściśle ze sobą współpracowali i stworzyli system terroru w Protektoracie Czech i Moraw^[12]. Tylko w pierwszych tygodniach rządów tandemu Heydrich–Frank na mocy wyroków sądów doraźnych w Pradze i w Brnie rozstrzelano oraz powieszono 219 osób, zaś kilkaset osób (tylko 30 września – 256 osób) wysłano do obozów koncentracyjnych^[6]. Według samego Heydricha do lutego 1942 roku aresztowano od 4000 do 5000 osób, a od 400 do 500 stracono^[13]. Sam Adolf Eichmann, odpowiadający za organizację Holocaustu, opisał Franka jako nienawidzącego Żydów „w stylu Streichera”, który stosował ucisk z wyjątkową brutalnością^[14].

 Zobacz więcej w artykule Reinhard Heydrich, w sekcji Następstwa zamachu.

 Zobacz więcej w artykule Karel Čurda, w sekcji Zdrada i jej konsekwencje.

Po śmierci Heydricha w następstwie zamachu przeprowadzonego przez czechosłowackich spadochroniarzy 27 maja 1942 roku, Frank sam oczekiwał stanowiska protektora. Stało się inaczej i na stanowisko powołany został Kurt Daluege. Frank jednak stał się de facto najpotężniejszym człowiekiem w Protektoracie Czech i Moraw i był nim do końca niemieckiej okupacji^[10]. W samym dniu zamachu Frank podpisał dekret o wprowadzeniu w Protektoracie cywilnego stanu wyjątkowego (odwołanego 3 lipca tego samego roku przez Daluegego), a jednocześnie wydał rozporządzenie o wyznaczeniu nagrody w wysokości 1 miliona koron za pomoc w ujęciu sprawców zamachu (na nagrodę skusił się ostatecznie Karel Čurda, jeden z członków grupy zaangażowanej w przeprowadzenie zamachu, a wskutek jego zeznań pozostali uczestnicy akcji zostali niedługo później wytropieni i unicestwieni przez SS)^[6][15]. Oprócz tego Frank wraz z Daluege po zamachu rozpoczął w ramach odwetu falę represji wobec ludności cywilnej Czech (tzw. heydrichiada(inne języki)), która trwała także po schwytaniu sprawców zamachu^[6][15]. Miało wówczas miejsce m.in. zmasakrowanie wsi Lidice (10 czerwca 1942 roku; plan tej masakry Karl Hermann Frank osobiście opracował, a następnie przedstawił Hitlerowi tuż po pogrzebie Heydricha^[10][16]) i wymordowanie wszystkich dorosłych mieszkańców wsi Ležáky (24 czerwca 1942 roku)^[16][6], co stało się symbolem hitlerowskiego terroru w Europie. Oprócz tego tysiące Czechów zamordowano w egzekucjach lub zamknięto w obozach koncentracyjnych^[6][15]. 14 lutego 1943 roku z inicjatywy Franka do obozów wysłano wielu czeskich intelektualistów, co było reakcją nazisty na wygłoszone w Londynie radiowe przemówienie czechosłowackiego prezydenta Edvarda Beneša, w którym przepowiadał „katastrofalny koniec” Niemiec oraz „rozliczenie” z Frankiem i Daluege^[2]. Władza Franka stale się rozszerzała i mimo powołania na stanowisko protektora Czech i Moraw Wilhelma Fricka w 1943 roku, faktycznym władcą Protektoratu pozostawał Frank^[7][6]. 20 czerwca 1943 roku awansował na SS-Obergruppenführera i generała Waffen-SS, a 20 sierpnia 1943 roku został ministrem stanu w randze Ministra Rzeszy(inne języki) (niem. Reichsminister) do spraw Czech i Moraw(inne języki), które to stanowisko piastował do końca II wojny światowej^{[6][17][1][18]}. Od 1943 roku terror kierowany przez Franka jeszcze się nasilił, uderzając zwłaszcza w czeskich Żydów^[6]. Po zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 roku Karl Hermann Frank uciekł przed zbuntowanymi, wtajemniczonymi w plan zamachu oddziałami Wehrmachtu do SS, stacjonującego w Benešovie w południowych Czechach, za co później zemścił się, wydając wyroki śmierci przez rozstrzelanie na czterech oficerów Wehrmachtu^[6][2]. W tym samym 1944 roku Frank osobiście prowadził działania antypartyzanckie na Morawach, mające na celu zniszczenie Brygady Partyzanckiej Jana Žižky^[19][20].

W styczniu 1945 roku, z jego inicjatywy na stanowisko premiera Protektoratu Czech i Moraw został mianowany Richard Bienert, mający kontakty wśród aliantów zachodnich – Frank już wtedy wypatrywał szansy ratunku przed zbliżającymi się wojskami radzieckimi w rozmowach z Zachodem. Równolegle próbował zorganizować obronę tworząc m.in. dwie kompanie o nazwach „Czechy” i „Morawy”, o których późniejszych losach nic jednak nie wiadomo, ponadto kontynuował też represje przeciwko ruchowi oporu^[6]. Po śmierci Adolfa Hitlera próbował uniknąć odpowiedzialności, wyciągając ze swoich więzień polityków niesplamionych współpracą z Niemcami, aby utworzyć z nich rząd projektowanej Republiki Czeskomorawskiej, któremu planował (za zgodą prezydenta Rzeszy Karla Dönitza) przekazanie władzy. Jednocześnie jednak rozkazał rozstrzelanie 51 więźniów obozu w Terezinie, których powrót na wolność był jego zdaniem niewskazany^[21].

Po wybuchu powstania praskiego, w dniach 5–8 maja 1945 roku Karl Hermann Frank przebywał w pałacu Czernińskim^[6]. 9 maja 1945 roku wydostał się z Pragi, jednak tego samego dnia w Rokycanach został aresztowany przez żołnierzy amerykańskich^[6][16][22]. Następnie spędził kilka miesięcy w amerykańskim więzieniu w Wiesbaden, gdzie także był wielokrotnie przesłuchiwany. W pewnym momencie rząd reaktywowanej po wojnie Czechosłowacji wystąpił do armii amerykańskiej z wnioskiem o wydanie Franka w celu osądzenia go przez czechosłowacki wymiar sprawiedliwości^[22]. Po długich negocjacjach z Amerykanami, w których po stronie czechosłowackiej główną rolę odgrywał generał Bohuslav Ečer(inne języki), wniosek został zaakceptowany i 7 sierpnia 1945 roku samolot z Frankiem na pokładzie wylądował na lotnisku Praga-Ruzyně, po czym nazista został przewieziony do praskiego więzienia Pankrác w związku z aresztem przedprocesowym^[23][16]. Proces Franka toczył się od 22 marca do 22 maja 1946 roku przed Trybunałem Ludowym w Pradze, a jego obrońcą z urzędu był Kamill Resler^[2][24]. Za zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości Frank 22 maja 1946 roku został skazany na karę śmierci przez powieszenie^[1][25]. Wyrok wykonano tego samego dnia na terenie więzienia Pankrác w obecności 5 tysięcy ludzi^[1][25][26].

W okresie od 21 stycznia 1925 do lutego 1940 roku Karl Hermann Frank był żonaty z Anną Müller (ur. 1899 w Karlowych Warach), z którą miał dwóch synów: Haralda (ur. 20 stycznia 1926 w Karlowych Warach) i Gerharda (ur. 22 kwietnia 1931 w Chebie)^[2][6]. Następnie, po rozwodzie z Müller, Frank 14 kwietnia 1940 roku wziął ślub z mającą po matce czeskie pochodzenie lekarką Karolą Blaschek (ur. 1913), z którą doczekał się trojga dzieci: córek Eddy (ur. 1941) i Holle-Sigrid (ur. 1944) oraz syna Wolfa Dietricha (ur. 1942)^[2].

Na podstawie^[27][6][28].

• Odznaka Złota Partii (Niemcy, 1939)
• Krzyż Zasługi Wojennej I klasy (Niemcy, 1941)
• Krzyż Zasługi Wojennej I klasy z mieczami (Niemcy)
• Krzyż Zasługi Wojennej II klasy (Niemcy)
• Krzyż Zasługi Wojennej II klasy z mieczami (Niemcy)
• Krzyż Rycerski Krzyża Zasługi Wojennej (Niemcy, 1945)
• Szpada Honorowa SS(inne języki) (Niemcy)
• Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Węgry, 1942)
• Order Krzyża Wielkiego Wojennego Krzyża Zwycięstwa(inne języki) (Słowacja, 1943)

• Robert S. Wistrich: Who's who in Nazi Germany. Psychology Press, 2002. ISBN 978-04-152-6038-1. (ang.).
• Michael Miller: Leaders of the SS and German Police. T. 1. R. James Bender Publishing, 2006. ISBN 978-93-297-0037-2. (ang.).
• Jakub Drápal: Defending Nazis in Postwar Czechoslovakia. Charles University in Prague, Karolinum Press, 2018. ISBN 978-80-246-3730-3. (ang.).
• Benjamin Frommer: National Cleansing: Retribution Against Nazi Collaborators in Postwar Czechoslovakia. Cambridge University Press, 2005. ISBN 978-05-210-0896-9. (ang.).
• René Küpper: Karl Hermann Frank (1898-1946): politische Biographie eines sudetendeutschen Nationalsozialisten]. T. 119. Oldenburg: Oldenbourg, 2010. ISBN 978-34-865-9639-7. (niem.).