Karl Philipp Moritz

Karl Philipp Moritz
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

15 września 1756
Hameln

Data i miejsce śmierci

26 czerwca 1793
Berlin

Narodowość

niemiecka

Język

niemiecki

Alma Mater

Uniwersytet w Erfurcie

Dziedzina sztuki

literatura

Ważne dzieła

Anton Reiser (powieść)

podpis
Multimedia w Wikimedia Commons

Karl Philipp Moritz (ur. 15 września 1756 w Hameln, zm. 26 czerwca 1793 w Berlinie) – niemiecki pisarz, pedagog, teoretyk sztuki[1].

Życiorys

Był synem muzyka wojskowego. Ukończył gimnazjum w Hanowerze. Był najpierw uczniem kapelusznika, wędrownym aktorem[2]. Ukończył studia teologii w Erfurcie.  Pracował jako nauczyciel w gimnazjum w Berlinie. W latach 1786–1788 przebywał w Rzymie, tam współpracował  z Goethem. Od 1789 pracował jako profesor teorii sztuk pięknych na Uniwersytecie w Berlinie, prowadził wykłady z estetyki, a wśród jego studentów byli m.in. Alexander von Humboldt i Ludwik Tieck. Utworzył jedno z pierwszych czasopism psychologicznych „Magazin für Erfahrungsseelenkunde”. W 1791 został członkiem Pruskiej Akademii Nauk[3].  Zmarł w Berlinie w wieku 36 lat[1].

Twórczość i znaczenie

Autor prac na temat teorii sztuki, gramatyki (Deutsche Sprachlehre 1806), filozofii języka, literaturoznawstwa, pedagogiki, psychologii. Jest autorem psychologicznej powieści edukacyjnej opartej na własnej biografii Anton Reiser (1785–1790)[1].

Miał znaczący wkład do teorii estetyki, głosił autonomię dzieła sztuki, które należy interpretować ze względu na samo dzieło, bez uwzględniania zewnętrznych aspektów, jak jego użyteczność (Über die bildende Nachahmung des Schönen, 1788). Teoria estetyki Moritza była ceniona przez Goethego, Schillera, Jeana Paula. Miała wpływ na twórczość weimarskiej klasyki i wczesnego romantyzmu[1].

Maurer/Rupp (1974: s. 351 nn.)[4] wymieniają  zniemczenia wyrazów obcych, które pochodzą od Moritza albo zostały przez niego rozpowszechnione: abscheulich (abominabel), Ackerbau (Agrikultur), Kosten (Depensen), entscheidend (definitiv), ergötzen (amüsieren), erhalten (konservieren), Erweiterung (Amplifikation), freundschaftlich (amikabel), Frühstück (dejeneur), Geburtshilfe (Accouchement), Künstler (Artist), Laufbahn (Karriere), Schauspieler (Akteur), Laufbahn (Karriere), Widersacher (Antagonist), zufällig (akzidentiell)  i. in.[5]  

Przypisy

  1. ↑ a b c d Deutsche Biographie, Moritz, Carl Philipp - Deutsche Biographie [online], www.deutsche-biographie.de [dostęp 2026-05-24] (niem.).
  2. ↑ Carl Dahlhaus: Idea muzyki absolutnej i inne studia, rozdział 18: Karl Philipp Moritz i problem estetyki muzycznej klasycyzmu, PWM 1988.
  3. ↑ Zeitgenossen [online], www.literaturportal-bayern.de [dostęp 2026-05-24] (niem.).
  4. ↑ Za: Lipczuk 2007, s. 43.
  5. ↑ Ryszard Lipczuk, Geschichte und Gegenwart des Fremdwortpurismus in Deutschland und Polen, Frankfurt a. M.: Peter Lang, 2007, s. 43, ISBN 978-3-631-57388-4 [dostęp 2026-05-24] (niem.).

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya