Karłag

Karłag
Карлаг
Podobóz Gułagu
Ilustracja
Obecny wygląd głównej siedziby Karłagu
Typ

łagier

Odpowiedzialny

 ZSRR

Rozpoczęcie działalności

17 września 1931

Zakończenie działalności

27 lipca 1959

Terytorium

 Kazachska SRR

Miejsce

Dolinka

Powierzchnia

1 780 650 ha

Liczba podobozów

17

Komendanci

Wiktor Żurawlow (1939–1944)

Położenie na mapie Związku Radzieckiego
Mapa konturowa Związku Radzieckiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Karłag”
Położenie na mapie Kazachstanu
Mapa konturowa Kazachstanu, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Karłag”
Położenie na mapie obwodu karagandyjskiego
Mapa konturowa obwodu karagandyjskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Karłag”
Ziemia49°40′39″N 72°40′55″E/49,677500 72,681944
Multimedia w Wikimedia Commons

Karłag (ros. Карлаг), Obóz Karagandyjski[1], Karagandyjski Obóz Pracy Poprawczej (ros. Карагандинский исправительно-трудовой лагерь, Karagandinskij isprawitielno-trudowoj łagier´) – jeden z większych obozów pracy (łagrów) prowadzonych przez NKWD na terenie Związku Radzieckiego[2], zlokalizowany w obwodzie karagandyjskim (Kazachska SRR), w osiedlu Dolinka[3][1].

Historia

Historia Karłagu

Karłag został otwarty 17 września 1931 roku[4], jako jeden z 478 obozów typu Gułag. W ciągu 28 lat działalności (1931–1959), obóz przyjął ponad milion osób, w tym kilkaset tysięcy Europejczyków. W szczytowym momencie w obozie przebywało jednocześnie ponad 65 tysięcy więźniów[5]. Wielu więźniów Karłagu było więźniami skazanymi jako „wrogowie ludu” na mocy artykułu 58 kodeksu karnego RSFSR. Obóz znajdował się na terenie osiedla Dolinka, 42 kilometry na zachód od Karagandy[3]. Karłag był jednym z największych obozów rolno-przemysłowych w systemie Gułagu. Do lipca 1959 roku dostarczał produkty rolne i dobra konsumpcyjne NKWD (a później Ministerstwu Spraw Wewnętrznych). Potem obóz został przekształcony w Zarząd Miejsc Odosobnienia (ros. Управление мест заключения (УМЗ)), należący do Zarządu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych obwodu karagandzkiego. By spełnić zapotrzebowanie rolne Związku Radzieckiego, obóz miał powierzchnię (w zależności od źródeł) od 1 780 650[3], do ponad 2 milionów[4] hektarów. Obóz został zamknięty 27 lipca 1959 roku[4]. W Karłagu przetrzymywani byli między innymi; Lew Gumilow, Aleksandr Cziżewski(inne języki), Rachil Messerer-Plisiecka(inne języki), Lidija Rusłanowa, Natalija Sac, Dawid Wygodski(inne języki)[6] czy Ester Frumkin[7]. Urodzony w Ciechanowcu, Aleksandr Cziżewski(inne języki)[8], przetrwał obóz, został później nominowany do Nagrody Nobla, za opracowanie jonizatora („żyrandol Cziżewskiego”), jonizującego powietrze. Przyczynił się do zapobiegania i leczenia chorób płuc[9]. Czyżewski pierwszy na świecie zasugerował, że aktywność słoneczna wpływa na procesy ziemskie – klęski żywiołowe, epidemie. Według statystyk w latach 1941–1944 w Karłagu zmarło 924 dzieci, w 1939 r. 114 dzieci, a w latach 1950–1952 1130 dzieci. Przeżyło około 3000 dzieci urodzonych w Karłagu[9].

Liczba więźniów obozu Karłag na przestrzeni lat[4].

AŁŻIR

 Osobny artykuł: AŁŻIR.
Pomnik kobiet zmarłych w AŁŻIR.

AŁŻIR (ros. АЛЖИР, Акмолинский лагерь жён изменников Родины, Akmoliński Obóz Żon Zdrajców Ojczyzny) był jednym z 17 podobozów Karłagu. Obóz został założony na mocy decyzji Matwieja Bermana, w lipcu 1937 roku, jako „poprawczy obóz pracy P-17". Przeznaczony był dla kobiet i dzieci rodzin represjonowanych[10]. Dnia 15 sierpnia 1937 r. NKWD ZSRR wydało rozkaz nr 00486[11], który nadawał uprawnienia do aresztowania i wysyłania do obozów członków rodzin osób represjonowanych (nazywanych „zdrajcami ojczyzny”), bez konieczności udowodnienia im winy. W pierwszej kolejności represje te dotykały żony, siostry i matki więźniów politycznych. W ciągu zaledwie kilku miesięcy kobiety te otrzymywały wyroki 5–8 lat w obozach, które określano mianem „poprawczego obozu pracy” (isprawitielno-trudowoj łagier). Obóz został otwarty w 1938 roku, zamknięty w 1953, a w 1959 roku został całkowicie zlikwidowany. Z inicjatywy Nursułtana Nazarbajewa, 31 maja 2007 roku, zostało otwarte Muzeum Pamięci Ofiar Represji Politycznych i Totalitaryzmu, w miejscu AŁŻIR-u[10]. W AŁŻIR przetrzymywane były między innymi; Lidija Rusłanowa, Tatjana Okuniewska czy Galina Sieriebriakowa(inne języki)[6], a także matka Bułata Okudżawy[12]. Kobiety i ich dzieci zmarłe w obozie były chowane na Cmentarzu Matek – Mamoczkino kładbiszcze[9].

Czasy współczesne

Od maja 2011 roku, na terenie Gułagu znajduje się Muzeum Pamięci Ofiar Represji Politycznych(inne języki)[2].

Przypisy

  1. ↑ a b Zbrodnia nieukarana – łagry sowieckie. Materiały edukacyjne do wystawy elementarnej Instytutu Pamięci Narodowej, edukacja.ipn.gov.pl, Łódź 2021, s. 22, 26 [dostęp 2025-12-19].
  2. ↑ a b Dolīnka, Kazachstan – Muzeum KarLag | bogmar – Geoblog.pl [online], bogmar.geoblog.pl [dostęp 2025-12-08].
  3. ↑ a b c 🇰🇿 Karlag – jeden z największych stalinowskich obozów – Kofie [online], 28 października 2023 [dostęp 2025-12-08] (pol.).
  4. ↑ a b c d Карта советских лагерей [online], gulagmap.ru [dostęp 2025-12-08] (ros.).
  5. ↑ Aibarshyn Akhmetkali, Researchers Map Karlag to Preserve History for Future Generations, [w:] astanatimes [online], wrzesień 2025 [dostęp 2025-12-08] (ang.).
  6. ↑ a b Tears and pain of Karlag – Академия „Bolashaq” [online], 26 maja 2020 [dostęp 2025-12-09] (ang.).
  7. ↑ Tamar Kaplan Appel, Esther Frumkin [online], Jewish Women’s Archive [dostęp 2025-12-09] (ang.).
  8. ↑ Dobroczynny wpływ jonów ujemnych a badania Aleksandra Czyżewskiego – Jony ujemne a badania naukowe – Jonizatory.eu % [online], jonizatory.eu, 15 maja 2017 [dostęp 2025-12-10].
  9. ↑ a b c Aibarshyn Akhmetkali, To Forget Is to Repeat: Karlag Museum Chronicles Dark Legacy of Political Repression – The Astana Times [online], astanatimes.com [dostęp 2025-12-10] [zarchiwizowane z adresu 2025-09-13] (ang.).
  10. ↑ a b Ewa Nowicka, Między pamięcią i polityką. Żeński obóz koncentracyjny „AŁŻIR” koło Astany w Kazachstanie, „Miscellanea Anthropologica et Sociologica”, 19 (4), 2018, s. 151–166, DOI: 10.26881/maes.2018.4.08, ISSN 2354-0389 [dostęp 2025-12-09].
  11. ↑ Приказ НКВД от 15.08.1937 № 00486 – Викитека [online], ru.wikisource.org [dostęp 2025-12-09] (ros.).
  12. ↑ Piotr Bejrowski, Gehenna Polaków w sowieckim łagrze. „Ludzie wychodzili z wagonów jak pijani” [online], wiadomosci.onet.pl, 1 lutego 2025 [dostęp 2025-12-20].

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya