Kercelak

Kercelak
Wola
Ilustracja
Targowisko na Kercelaku w okresie międzywojennym
Państwo

 Polska

Miejscowość

Warszawa

Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Kercelak”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Kercelak”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kercelak”
Ziemia52°14′14,2″N 20°58′48,1″E/52,237278 20,980028
Multimedia w Wikimedia Commons
Handel żywnością na Kercelaku (1928)
Stragany z obuwiem (między 1926 a 1935)
Handel gołębiami (między 1926 a 1935)
Krawiec na Kercelaku (1927)
Handel naręczny (1944)

Kercelak[1.1][2][3], właśc. plac Kercelego[2] – nieistniejący plac w warszawskiej dzielnicy Wola i targowisko znajdujące się na placu w latach 1867–1947.

Od 2001 nazwę rondo Kercelak nosi skrzyżowanie ulicy Okopowej i alei „Solidarności”.

Opis

Nazwa placu i znajdującego się na nim targowiska pochodziły od nazwiska Józefa Kercelego, właściciela kilku nieruchomości w tym rejonie Woli, który ofiarował ten teren miastu z przeznaczeniem na targ paszą[2]. Przed uporządkowaniem znajdowały się tam okopy i fosy z wodą[4.1].

Targowisko powstało w 1867 i pierwotnie miało powierzchnię 1,5 ha[5.1]. Na początku handlowano na nim paszą[4.1]. Później jednak przeniesiono tam, w związku z budową kościoła Wszystkich Świętych, stragany z placu Grzybowskiego[6]. Ze względu na charakterystyczne dla Warszawy stosowanie skrótowców targowisko zaczęło być nazywane Kercelakiem[1.2].

Targowisko rozpoczynało się u zbiegu ulic Chłodnej, Wolskiej i Towarowej i ciągnęło się wzdłuż ulicy Okopowej dochodząc do ulicy Leszno. Od zachodu graniczyło z kompleksem żydowskiego Szpitala na Czystem[7.1]. Kercelak był popularnym miejscem handlu artykułami codziennego użytku, żywnością, tandetą i starzyzną[8]. Sprzedawano tam również zwierzęta i ptaki, m.in. psy i gołębie[9.1]. W Warszawie Kercelak słynął z bogatego asortymentu oraz z okazji[7.2]. Można było na nim także kupić przedmioty niewiadomego pochodzenia, głównie z kradzieży[9.2][4.1]. Targowisko było miejscem spotkań przestępców i zawierania różnego rodzaju nielegalnych transakcji[10]. Na handlujących na Kercelaku okupy wymuszał gang Łukasza Siemiątkowskiego ps. „Tata Tasiemka”[10]. Działały tam także lotne szulernie, wyłudzające pieniądze m.in. poprzez grę w trzy karty[9.3][11].

Targowisko było zabudowane drewnianymi straganami, ustawionymi w rzędach, oddzielonymi od siebie wąskimi przejściami[9.4]. Bardzo popularny był również handel naręczny[4.2]. W poszczególnych częściach Kercelaka handlowano towarami w tym samym lub zbliżonym asortymencie, np. handel artykułami spożywczymi koncentrował się w rejonie ulicy Leszno[9.4]. W 1926 na placu ukończono budowę niewielkiej hali targowej w kształcie litery „L”[12].

Kercelak stanowił ważną część składową folkloru warszawskiej dzielnicy zachodniej[13]. Byli z nim związani m.in. niektórzy bohaterowie felietonów Stefana Wiecheckiego „Wiecha”[9.2][5.2].

Targowisko ucierpiało w czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939 roku[14][15.1]. W październiku 1939 roku na placu działało 113 punktów sprzedaży[14]. W czasie okupacji niemieckiej Kercelak stał się miejscem handlu żywnością, nielegalnymi towarami i bronią[16]. Jednym z najoryginalniejszych sprzedawanych tam towarów były wszy odzieżowe, kupowane przez niemieckich żołnierzy (zawszenie oznaczało przymusową dwutygodniową kwarantannę i opóźnienie powrotu na front)[15.2]. Na Kercelaku sprzedawano również rzeczy pochodzące z pobliskiego getta[9.5]. 2 września 1942 podczas jednego z radzieckich nalotów na Warszawę spłonęło ok. 1000 straganów i kramów[17]. Pomimo obowiązującego od lipca 1941 zakazu wznoszenia drewnianych budowli spalony Kercelak został szybko odbudowany z wykorzystaniem nielegalnie pozyskanego drewna[18].

Kercelak był miejscem akcji przeciwko nielegalnemu handlowi i obław (łapanek) organizowanych przez okupacyjne władze niemieckie[5.1][2][16], m.in. w maju 1942 na targowisku zatrzymano i przewieziono do obozu przy ul. Skaryszewskiej ok. 3 tys. osób[15.3], a wczesną wiosną 1944 zabrano ok. tysiąca handlujących i kupujących[16]. W sierpniu 1942 na Kercelaku działało 1550 straganów[15.3].

Działalność targowiska przerwało powstanie warszawskie[2]. Krótko przed godziną „W” na placu doszło do potyczki powstańców z plutonem niemieckiej żandarmerii z posterunku Nordwache w kamienicy Partowicza przy ulicy Żelaznej[19.1]. Do 2 sierpnia 1944 wyloty wszystkich ulic na plac zamknięto barykadami[19.2]. 5 sierpnia 1944 oddziały gen. Heinza Reinefartha i Oskara Dirlewangera wyparły Polaków z placu[19.3]. 5 października 1944 na placu złożyli broń żołnierze ze zgrupowania „Chrobry II”, jednego z ostatnich oddziałów wychodzących z miasta do niewoli po kapitulacji powstania[20].

Targowisko zostało zlikwidowane w 1947[5.2][21] (według niektórych źródeł handel odbywał się tam jeszcze w 1949)[22]. Przez Kercelak przeprowadzono wtedy Trasę W-Z[2][23]. Topografię dawnego placu zatarła również powojenna budowa drugich jezdni ulic Okopowej i Towarowej[8]. Na części terenu zajmowanego przez Kercelak organizowano sezonowe jarmarki[24]. Przy jego północnej granicy, między ulicami Leszno i Żytnią, powstał Centralny Dworzec Autobusowy PKS[25].

W listopadzie 2001 Rada m.st. Warszawy nadała rondu na skrzyżowaniu ulicy Okopowej i alei „Solidarności” nazwę rondo Kercelak[26]. Nazwa nie odnosi się jednak do rozwiązania drogowego w formie ronda – planowane rondo o średnicy 80 metrów nie zostało bowiem zrealizowane[27].

Zobacz też

 Z tym tematem związana jest kategoria: Targowiska w Warszawie.

Przypisy

  1. ↑ Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011. ISBN 978-83-62189-08-3.
    1. ↑ S. 538–539.
    2. ↑ S. 538.
  2. ↑ a b c d e f Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 331. ISBN 83-01-08836-2.
  3. ↑ Stefan Wiechecki Wiech: Jesień na Kercelaku. Kraków: Wydawnictwo Vis-a-vis Etiuda, 2012, s. 117. ISBN 978-83-7998-049-9.
  4. ↑ Bronisław Wieczorkiewicz: Folklor i gwara Woli [w:] Dzieje Woli. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974.
    1. ↑ a b c S. 347.
    2. ↑ S. 349.
  5. ↑ Karol Mórawski (red.): Leksykon wolski. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1997. ISBN 83-7005-389-0.
    1. ↑ a b S. 164.
    2. ↑ a b S. 166.
  6. ↑ Jan Stanisław Bystroń: Warszawa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 276.
  7. ↑ Zbigniew Kaliciński: O Starówce, Pradze i ciepokach. 1983: Książka i Wiedza. ISBN 83-05-11128-8.
    1. ↑ S. 214.
    2. ↑ S. 217.
  8. ↑ a b Jacek Sawicki: Kształty warszawskich ulic a kartografia [w:] Wnętrze warszawskiej ulicy. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 214. ISBN 83-88372-19-X.
  9. ↑ Bronisława Wieczorkiewicz: Gwara warszawska dawniej i dziś. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974.
    1. ↑ S. 236, 240.
    2. ↑ a b S. 241.
    3. ↑ S. 240.
    4. ↑ a b S. 236.
    5. ↑ S. 243.
  10. ↑ a b Ryszard Dzieszyński: Ciemna węsząca żerująca. Rzeszów: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986, s. 178. ISBN 83-03-01133-2.
  11. ↑ Józef Galewski, Ludwik B. Grzeniewski: Warszawa zapamiętana. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1961, s. 180.
  12. ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 15. Objazdowa–Ożarowska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2011, s. 144. ISBN 978-83-88372-42-1.
  13. ↑ Stefan Kieniewicz: Warszawa w latach 1795–1914. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 237.
  14. ↑ a b Brunon Sikorski: Handel Warszawy okupacyjnej [w:] Warszawa lat wojny i okupacji. Zeszyt 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 38.
  15. ↑ Tomasz Szarota: Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Studium historyczne. Warszawa: Czytelnik, 2010. ISBN 978-83-07-03239-9.
    1. ↑ S. 199.
    2. ↑ S. 364.
    3. ↑ a b S. 200.
  16. ↑ a b c Sabina Dłużniewska: Pamiętnik warszawski. Warszawa: Książka i Wiedza, 1965, s. 236.
  17. ↑ Władysław Bartoszewski: 1859 dni Warszawy. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2008, s. 374. ISBN 978-83-240-10578. OCLC 938718461. (pol.).
  18. ↑ Barbara Ratyńska: Ludność i gospodarka Warszawy i okręgu pod okupacją hitlerowską. Książka i Wiedza, 1982, s. 239–240.
  19. ↑ Karol Mórawski, Krzysztof Oktabiński, Lidia Świerczek: Wola. Warszawskie Termopile 1944. Warszawa: Fundacja „Wystawa Warszawa walczy 1939–1945”, 2000. ISBN 83-87545-26-0.
    1. ↑ S. 18.
    2. ↑ S. 57.
    3. ↑ S. 57−58.
  20. ↑ Piotr Rozwadowski (red. nauk.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. Tom 1. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona i Fundacja „Warszawa Walczy 1939–1945”, 2005, s. 98. ISBN 83-11-09261-3.
  21. ↑ Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 249.
  22. ↑ Warszawa na nowo. Fotografie reporterskie 1945−1949. Warszawa: Dom Spotkań z Historią, 2020, s. 102. ISBN 978-83-66068-19-3.
  23. ↑ Wola w 25-lecie PRL. Warszawa: Dzielnicowy Komitet Frontu Jedności Narodu Warszawa-Wola, 1969, s. 23.
  24. ↑ Kronika wydarzeń w Warszawie 1 VII – 30 IX 1974. „Kronika Warszawy”. 1(21), s. 158, 1975. 
  25. ↑ Jerzy Pytko, Leopold J. Pytko: Warszawa. Ocalić od zapomnienia. Warszawa: Agencja Wydawniczo-Reklamowa Skarpa Warszawska, 2019, s. 226. ISBN 978-83-66195-22-6.
  26. ↑ Uchwała Nr XLII/575/2001 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 12 listopada 2001 r. w sprawie nadania nazwy rondu w Dzielnicy Wola Gminy Warszawa-Centrum. „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”. Nr 257 poz. 5567, 30 listopada 2001. 
  27. ↑ Jarosław Osowski: Wróciła stara warszawska nazwa. Ale ronda wciąż nie ma. gazeta.pl Warszawa, 2012-08-08. [dostęp 2012-08-23].

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya