Komoda

Komoda – mebel skrzyniowy ustawiony na nogach, z szufladami do przechowywania bielizny stołowej, pościelowej, odzieży i drobiazgów.

Komoda wykształciła się w drugiej połowie XVII wieku we Francji ze skrzyni, przez umieszczenie w korpusie szeregu szuflad. Za jej twórcę uważa się Charlesa Boulle^[1], nadwornego ebenistę Ludwika XIV^[2]. Nazwa komoda zaczęła funkcjonować we Francji od 1708 roku^[1], kiedy Boulle wykonał parę giętych komód dla króla^[3]. W XVIII wieku komoda rozpowszechniła się w całej Francji (meble z tego okresu określano później stylem Ludwika XIV) i innych krajach Europy. W Polsce pojawiła się także w XVIII wieku, określana staropolską nazwą praska, ze względu na to, że przechowywano w niej wyprasowaną bieliznę^[4].

Komody z początku XVIII wieku najczęściej miały wybrzuszone, fronty i boki, posiadały wygięte nóżki, były bogato zdobione. Blaty wykonane były z kamienia. Określane były terminem bombe^[5]. Z biegiem czasu komoda zmieniała swój kształt, dostosowując się do stylu w sztuce danego okresu. Stopniowo pojawiały się komody z prostymi ściankami bocznymi i falistym frontem w płaszczyźnie poziomej, na niskich nóżkach, kulistych lub konsolowych, z blatem drewnianym^[6]. Później stawały się smukłe, z wygiętymi w kształcie wydłużonej litery S i zwężającymi się ku dołowi kabriolowymi nogami^[7], a na przełomie XVIII i XIX wieku zaczęły przybierać kształt prostopadłościanu^[6].
Również zdobnictwo komód zmieniało się z czasem. Zdobiono je fornirowaniem, intarsjowaniem, snycerką, wykańczano politurowaniem, malowaniem, pozłacaniem, laką, ozdobnymi okuciami i kluczynami^[6]. Na meblach występowały aplikacje z mosiądzu, złoconego brązu^[3].

Meble produkowano z różnych gatunków drewna – mahoniu, orzecha, dębu, kolorowego drewna drzew owocowych, topoli, palisandru, kasztanowca, jesionu. Z czasem coraz częściej stosowano drewno sosny, które było okleinowane innymi gatunkami^[3].

Początkowo komoda stanowiła wyposażenie sypialni, w drugiej połowie XVIII wieku zaczęła być stosowana także w salonie lub gabinecie jako mebel reprezentacyjny. Ustawiano na niej zegary, porcelanowe wazy, świeczniki, różnego rodzaju rzeźby z brązu lub marmuru. Często wieszano nad nimi lustra lub obrazy^[6].

W XIX wieku stała się meblem powszechnego użytku i zaczęto przechowywać w niej bieliznę, odzież i inne drobiazgi^[1], znów stała się meblem przeznaczonym głównie do sypialni.

W XVIII i XIX wieku komoda występowała w licznych odmianach. W zależności od wielkości, kształtu przedniej ścianki i liczby szuflad otrzymywała różne nazwy^[1]:

• commode en tombeau – duża komoda w kształcie sarkofagu, zdobiona markieterią, popularna we Francji w okresie panowania Ludwika XIV^[8]. Zaprojektował ją Charles André Boulle na przełomie XVII i XVIII wieku. Komoda ta była dwuszufladowa, z wybrzuszonym korpusem. Wspierała się w każdym z naroży na parze nóg. Zewnętrzne miały postać esownicy, która przechodziła u góry w uskrzydloną postać kobiecą. Wewnętrzne w kształcie litery Czakończone były u dołu kostką i spiralnymi stożkami. Z wierzchu przykryta była blatem kamiennym o profilowanym obrzeżu. Dekorację stanowiły okucia odlewane z brązu lub mosiądzu^[9].
  Od lat 40. XVIII wieku nazwą tą określano też komody o wybrzuszonych bokach i froncie, z falistym fartuszkiem, na niskich konsolowych nogach. Miały one cztery lub pięć szuflad w trzech rzędach, blat kamienny, okucia z brązu lub mosiądzu^[9];
• demi-commode – nieduża komoda na wysokich nóżkach, ustawiana zwykle przy ścianie pod lustrem ściennym, popularna we Francji w pierwszej połowie XVIII wieku, w okresie panowania Ludwika XV^[10];
• demi-lune-commode – na wysokich nóżkach, o półokrągłych ściankach przednich i bocznych, występowała we Francji w drugiej połowie XVIII wieku^[10];
• commode à la Régence – ten typ komody zaprojektował Charles Cressent w okresie regencji we Francji ok. 1730 roku. Cechowała się wybrzuszonymi bokami i frontem, dwoma rzędami szuflad, wysokimi kabriolowymi nogami, które przechodziły półkoliście w falisty zarys dolnej części korpusu. Wariantem tej komody jest commode en arbalète, u której dolny zarys korpusu ma kształ kuszy^[9];
• commode à encoignurés – komoda z półokrągłymi półkami po bokach, szufladami pośrodku; wytwarzane w drugiej połowie XVIII wieku we Francji^[11];
• commode à vantaux lub commode à l’anglaise^[11] – w tej odmianie szuflady były zasłonięte drzwiczkami. Pojawiła się we Francji w drugiej połowie XVIII wieku, znana też w Anglii i Niemczech^[9];
• commode en console – komoda z jedną szufladą^[11], lub z pojedynczym rzędem szuflad i kamiennym blatem^[9], wsparta na dwóch przednich, wysokich nogach, była stawiana przed lustrem w połowie XVIII wieku, głównie we Francji^[11];
• szyfoniera – wysoka komódka z dużą liczbą szufladek położonych jedna nad drugą, charakterystyczna dla Francji w połowie XVIII wieku, do przechowywania bielizny i drobiazgów stroju kobiecego^[12];
• lowboy – niska komódka z dwoma rzędami szuflad na czterech wysokich, kabriolowych nogach, pełniła także rolę stolika pomocniczego np. do pisania, toalety. Popularny typ w początku XVIII wieku na Wyspach Brytyjskich, a w drugiej połowie XVIII wieku także w Stanach Zjednoczonych^[13];
• tallboy – wysoka komoda składająca się z dwóch mniejszych ustawionych jedna nad drugą, z kilkoma szufladami. Odmiana wprowadzona już pod koniec XVII wieku, charakterystyczna dla mebli angielskich i amerykańskich (tzw. highboy) w XVIII i XIX wieku^[14];
• praska – komoda popularna w Polsce w XVIII wieku, często bogato zdobiona intarsją. W drugiej połowie XVIII wieku łączono ją z odchylanem blatem (praska-biuro), z nadstawą w formie szafki^[4]. Meble takie produkowano w Polsce m.in. w Kolbuszowej^[15];
• komoda Wellingtona – wysoka, wąska, przeznaczona do przechowywania cennych przedmiotów jak medale, monety. Często pojawiała się w bibliotekach w Anglii od początku XIX wieku^[3].

W drugiej połowie XX wieku komoda została prawie zupełnie wyparta przez wielofunkcyjne zabudowy ścian. W XXI wieku ponownie spotykamy je częściej w wielu wnętrzach. Służą do przechowywania odzieży, pościeli, dokumentów, zastawy stołowej czy gier towarzyskich. Wykonywane są przez różne firmy, w wielu stylach i rozmiarach.

• 
  Komoda nazywana bulowską
• 
  Komoda Charlesa Cressenta, 1730-1735.
• 
  Komoda z kabriolowymi, wysokimi nogami w stylu Ludwika XV
• 
  Komoda zwana tygodniówką

Zobacz multimedia związane z tematem: Komoda

Zobacz kolekcję cytatów komoda w Wikicytatach

Zobacz hasło komoda w Wikisłowniku

Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Komoda

• Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-12365-9.
• Sztuka świata. Słownik terminów tom 17. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013. ISBN 978-83-213-4726-4.