Kopaszewo

Kopaszewo

wieś
Pałac w Kopaszewie
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	kościański
Gmina	Krzywiń
Liczba ludności (2022)	366[2]
Strefa numeracyjna	65
Kod pocztowy	64-010[3]
Tablice rejestracyjne	PKS
SIMC	0372641
Położenie na mapie gminy Krzywiń Kopaszewo
Położenie na mapie Polski Kopaszewo
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Kopaszewo
Położenie na mapie powiatu kościańskiego Kopaszewo
52°00′33″N 16°49′05″E/52,009167 16,818056[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Kopaszewo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Krzywiń.

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1386 gdzie odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Kopaszicze”, 1390 „Copassewo”, 1393 „Kopaszewo”, 1398 „Kopasszewo”, 1398 „Kopaszev”, 1398 „Copaczowo”, 1399 „Kopaschevo”, 1399 „Kopaszchevo”, 1400 „Copasszewo”, 1400 „Copaszewo”, 1429 „Kopaschcze”, 1519 „Copassovo” ^[4].

Od nazwy miejscowej wsi Kopaszewo, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Kopaszewskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości^[4].

Tereny, na których powstała miejscowość były jednak zasiedlone wcześniej niż odnotowały to archiwalne zapisy historyczne. W okolicy wsi archeolodzy zidentyfikowali grodzisko o nie ustalonej chronologii^[4].

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była wsią szlachecką należącą do szlachty polskiej z rodu Kopaszewskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1474 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 należała do parafii Krzwiń^[4].

Najwcześniejsze wzmianki o wsi pochodzą z XIV wiecznych zapisów sądowych, z lat 1386-1390, i związane były z właścicielem we wsi Jakubem (Jakuszem) z Łodzi oraz z Siernik koło Czempinia, bratem Wawrzyńca z Będlewa i Jana z Łodzi oraz Wincenty z Choryni. Odnotowany został w średniowiecznych zapisach sądowych w sporach o długi z Aronem i Danielem Żydami z Poznania. W 1390 Jakub przegrał proces z Danielem o 40 grzywien oraz odsetki. Sąd przysądził Danielowi sąd wwiązanie w Kopaszewo, a Daniel odstąpił prawo do tego wwiązania Janowi Wyskocie z Oporowa koło Ponieca, który miał dawać czynsz roczny z Kopaszewa Danielowi. W 1390 Jakub przegrał także proces z Aronem o 23 grzywny w Siernikach, które obecnie trzymał w dzierżawie Jasiek Gamno^[4].

W latach 1393-1400 odnotowano Hankę Kopaszewską z Kopaszewa, wdowę po Jakubie Kopaszewskim. W 1393 sąd przyznał jej prawo do jej oprawy wdowiej w kwocie 200 grzywien na Kopaszewie w sporze z Żydami i innymi osobami. W 1395 toczyła ona spór z Janem Łódzkim bratem Jakuba z Kopaszewa o swoje dzieci, które jak się wydaje najpierw oddała Janowi w opiekę, a potem przemocą mu je zabrała. W 1398 Hanka odnotowana była jako żona Cybka, Pradla ze Spławia koło Śmigla kiedy pozwała ją Machna żona Stanisława Żydówki z Rogaczewa Wielkiego o to, że zatrzymała w Kopaszewie kmiotkę, poddaną Machny^[4].

W latach 1394-1398 właścicielem we wsi był Wawrzyniec Łódzki vel Będlewski z Będlewa pełniący formalnie opiekę nad bratową i bratankami. W 1394 w imieniu swoich bratanków, dzieci Jakuba, toczył spór z Jaśkiem Gamno o Sierniki. W 1397 toczył spór sądowy z bratową Hanką wdową po Jakubie o porękę 41 grzywien dla Żyda Daniela i o odsetki. W 1398 zapłacił Danielowi 149 grzywien poręki za Hankę Kopaszewską. W 1399 Wawrzyniec Łódzki był w sporze z Hanką Kopaszewską, a sąd postanawił, że Wawrzyniec ma dać Hance 200 grzywien natomiast Hanka to, co zasiała, będzie mogła zebrać w Kopaszewie^[4].

W latach 1397-1400 wspomniany został Cybek Pradel. W 1398 został on pozwany przez Daniela o 100 grzywien z wiana jego żony na Kopaszewie. W 1400 Cybek zeznał, że Wawrzywniec Będlewski zapłacił jemu i jego żonie Hance 200 grzywien, a więc oni z Kopaszewa ustępują, a Wawrzyniec będzie musiał ustąpić z Kopaszewa, jeśli się znajdzie ktoś, kto będzie miał lepsze prawo bliższości do wsi i zapłaci mu 200 grzywien. W 1400 Cybek Pradel wraz z żoną Hanką Kopaszewską pozwani zostali przez Daniela o 180 grzywien^[4].

W 1403 Teodoryk z Iwna, Międzychodu i Siekowa w imieniu swej żony Katarzyny oraz jej siostry Bieniaszki córek Jakuba i dziedziczek Kopaszewa wygrał proces z Wawrzyńcem z Będlewa o Kopaszewo. Siostry miały zapłacić Wawrzyńcowi 200 grzywien, a on powinien im ustąpić ze wsi. W 1404 Teodoryk wraz z żoną pozwany został przez Niczka z Ujazdu zięcia Wawrz. Będlewskiego o 7 małdratów owsa, dwa małdraty żyta oraz o jedną krowę. W 1405 Teodoryk z Iwna był w sporze z Januszem Fleszarem mieszczaninem kościańskim o 3 grzywny^[4].

W latach 1405-1407 odnotowano Janusza Golicza Kopaszewskiego. W 1407 toczył on spór sądowy o posiadanie Kopaszewa z tymi, którzy mieli prawa do tej wsi. W 1416 i 1420 Piotr (Pietrasz) Kopaszewski zwany też Kopaski miał zeznać przed sądem w 1416 że poniósł szkodę w kwocie 20 grzywien, ponieważ Bartosz Sokołowski vel Koźmiński z miasta Koźmin Wielki w powiecie pyzdrskim, a później z Ponieca nie zapłacił mu 50 grzywien długu. W 1420 zeznał natomiast, że poniósł szkodę 30 grzywien, bo ręczył za Nikła Dzięczyńskiego^[4].

W 1417 Czerna oraz Opacz dziedzice w Kopaszewie przedstawili w sądzie ziemskim dokument dotyczący nabycia (łac. „litera resignacionis”) Gogolewa koło Krobi, a nikt nie zaprotestował i nie zgłosił prawa bliższości do wsi. W 1419 ponownie odnotowany został Czerna Kopaski z Kopaszewa. W 1428 Mikołaj, Wojciech, Andrzej i Jan prawdopodobnie synowie Pietrasza z Górki Miejskiej, którzy byli dziedzicami Górki Miejskiej i Kopaszewa toczyli spór z braćmi Wyszotą i Łukaszem synami Jakuba z Górki Miejskiej^[4].

W latach 1428-1432 właścicielem we wsi był Mikołaj Kopaszewski z Kopaszewa, który od nazwy wsi przyjął odmiejscowe nazwisko. W latach 1422-1465 notowany też w Górce Miejskiej, a od 1435 w Roszkowie w powiecie pyzdrskim i w 1448 w Sobiałkowie. W 1429 przegrał on proces z Adamem Klawem vel Klawkiem karczmarzem ze Spławia koło Śmigla o zboże i miał mu to zboże oddać lub zapłacić za nie 10 grzywien. W 1429 Mikołaj Kopaszewski toczył spory sądowe z bratem Mikołajem. W 1429 zobowiązał się dać Maciejowi mieszczaninowi z Krzywinia 1,5 grzywny za krowę, którą mu niesłusznie zabrał. W 1429 pozwany został przez Mikołaja Blaszno mieszczanina z Dupina (obecnie to Dubin) miał mu zapłacić 20 grzywien za nieprawnie zabrane dobra. W 1429 był w sporze sądowym z Janem Trzebieckim. W 1432 toczył spór z Borkiem Osieckim z Osiecznej zeznając, że nie wiedział, czyj był jeleń, którego zabił ponieważ nie miał on żadnego znamienia (znaku własności). W latach 1428-1429 w imieniu Mikołaja Kopaszewskiego wystąpił w sądzie wielokrotnie Mikołaj Porosz^[4].

Miejscowość odnotowały także rejestry podatkowe z XVI wieku. W 1510 jeden łan osiadły miał zwolnienie od świadczeń, 22,5 łana było opustoszałych i uprawiali je częściowo mieszczanie z Krzywinia. We wsi był wiatrak, karczma, w której się miał miejsce wyszynk, odnotowano także trzech zagrodników oraz las. W 1530 miał miejsce pobór z jednego łana. W 1563 pobrano podatki z 3,5 łana, dwóch komorników, karczmy dorocznej, wiatraka dorocznego. W 1564 w Kopaszewie wspomniano 5 łanów. W 1581 miał miejsce pobór podatkowy od 8 łanów, 6 zagrodników, dwóch najemnych robotników rolnych zwanych ratajami oraz wiatrak doroczny^[4].

Wieś Kopassewo położona była w 1581 roku w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim^[5]. Przed 1714 własność Zakrzewskich, później siedziba rodowa Skórzewskich. W 1844 zakupione przez generała Dezyderego Chłapowskiego, bohatera wojen napoleońskich i powstania listopadowego dla swojego syna Kazimierza^[6].

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815–1848) miejscowość wzmiankowana jako Kopaszewo należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej^[7]. Kopaszewo należało do okręgu krzywińskiego tego powiatu i stanowiło siedzibę majątku, którego właścicielem był wówczas (1846) gen. Dezydery Chłapowski^[7]. W skład majątku Kopaszewo wchodziły ponadto Kopaszewko oraz Rogaczewo Wielkie. Według spisu urzędowego z 1837 roku Kopaszewo liczyło 186 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 20 dymów (domostw)^[7].

W 1928 roku Wanda Chłapowska została odznaczona Srebrnym Krzyżem Zasługi za „zasługi w pracy społecznej i filantropijnej”^[8].

Kopaszewo pozostawało we władaniu Chłapowskich do roku 1939.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.

• Kazimierz Maliński – polski duchowny katolicki, społecznik, działacz narodowy i polityczny, poseł na Sejm Ustawodawczy^[9].
• Kazimierz Chłapowski – polski działacz polityczny, urzędnik, poseł na Sejm w II RP, żołnierz 17 Pułku Ułanów Wielkopolskich^[10].
• Mieczysław Chłapowski – polski działacz społeczny, członek Naczelnej Rady Ludowej w 1918 roku, ziemianin^[11].

• Pałac zbudowany w latach 1800–01. Po pożarze z 1886 odbudowany w 1892, odnowiony w latach 1921–23 w stylu klasycystycznym. W pałacu kilkakrotnie między sierpniem 1831 a styczniem 1832 przebywał Adam Mickiewicz^[6]. Legenda głosi, że w Kopaszewie powstawały fragmenty „Pana Tadeusza”. W 1868 gościła tu również Helena Modrzejewska. W pałacu znajdował się bogaty księgozbiór liczący około 5 tys. pozycji. Kolekcja obrazów zawierała między innymi dzieła Kossaka, Wyczółkowskiego, Brandta, Fałata. Większość pałacowych zbiorów zaginęła podczas drugiej wojny światowej. Po wojnie pałac przeszedł na własność skarbu państwa. Obecnie w pałacu mieszczą się biura Hodowli Roślin Danko, prywatne mieszkania oraz izby pamięci: Adama Mickiewicza, Heleny Modrzejewskiej i rodziny Chłapowskich.
• Park pałacowy o pow. 11,75 ha urządzony na pocz. XIX w. i przekształcony w 1894 przez architekta ogrodów Augustyna Denizota zgodnie z panującą w drugiej połowie XIX wieku modą na naturalizm. W tym stanie zachowany jest do dziś. Wśród drzewostanu odnaleźć można różne gatunki drzew: wiązy, świerki, lipy, jesiony kasztany, buki, dęby cis, topole, platany. Poza obrębem parku, na osi pałacu znajduje się najdłuższa w Europie aleja platanowa prowadząca do dawnego folwarku.
• Późnobarokowa kaplica pw. NMP Śnieżnej z 1794.
• Przy kaplicy rozpoczyna się i kończy Kopaszewska Droga Krzyżowa (stacje I i XIV wmurowane są w ścianę kaplicy). Cała Droga liczy około 20 km. Prowadzi z kaplicy, przez Kopaszewo, dalej tzw. traktem turewskim przez Rogaczewo Wielkie do kościoła w Rąbiniu (stacja VI i VII) i z powrotem. Stacje rozmieszczone są po dwie w przydrożnych kapliczkach. Tablice płaskorzeźbione, odlane z żelaza, w stylu późnego klasycyzmu sprowadzone zostały z Francji.
  Drogę ufundował właściciel Kopaszewa Jan Koźmian po samobójczej śmierci żony, Zofii z Chłapowskich, córki generała Dezyderego Chłapowskiego. Poświęcenia dokonał 3 października 1855 roku proboszcz krzywiński ks. Franciszek Poniecki.
  Obecnie oryginalne tablice znajdują się w kaplicy w Kopaszewie, na stacjach umieszczono kopie.

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. II (I-Ł) z.1, hasło: „Kopaszewo”. Wrocław: Ossolineum, 1988, s. 318-321.
• Marcin Libicki, Piotr Libicki: Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS, 2003. ISBN 83-7301-243-5.
• Paweł Anders: 155 x Wielkopolska. Witold Gostyński, Bogdan Kucharski, Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz, Jerzy Sobczak, Zbigniew Szmidt. WBP w Poznaniu, 2000. ISBN 83-85811-76-1.
• Anna Ziołek: Pałac w Kopaszewie. Kościan: WBP w Poznaniu, 1988.

• Kopaszewo, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Galeria zdjęć Kopaszewa i jego okolic. kopaszewo.hp2.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-21)].
• Kopaszewo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 374 .