Kosiarze

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Kosiarze (ang. Scythe) – amerykańska powieść young adult autorstwa Neala Shustermana z 2016^[1], stanowiąca pierwszy tom serii Żniwa śmierci. W odległej przyszłości śmierć, choroby i nieszczęście zostały niemal całkowicie wyeliminowane dzięki postępowi technologicznemu, a życzliwa sztuczna inteligencja znana jako Thunderhead pokojowo zarządza zjednoczoną Ziemią. Aby odtworzyć naturalną śmierć i kontrolować wzrost populacji, grupa ludzi zwanych Kosiarzami otrzymuje zadanie uśmiercania innych. Pierwsze polskie wydanie ukazało się 27 września 2017 nakładem wydawnictwa Filia^[2]. Powieść tłumaczyła Katarzyna Agnieszka Dyrek^[3].

Autor Neal Shusterman napisał wiele młodzieżowych powieści dystopijnych i chciał stworzyć uniwersum, które byłoby naprawdę idealnym światem, wraz z jego konsekwencjami. W wywiadzie dla „Entertainment Weekly” wyjaśnił, że w takim idealnym świecie, w którym nawet śmierć została pokonana, zdał sobie sprawę, iż ludzkość musiałaby przejąć rolę jedynego „rozdzielającego”, jeśli natura nie pełniłaby już tej funkcji. Powiedział, że wyobraził sobie świat, w którym zakon przypominający Jedi byłby odpowiedzialny za kontrolę populacji^[4].

Gdy odkryto nieśmiertelność na świecie pojawiły się zamieszki^[5]. Z czasem jednak nastał pokój, a światem zarządza wrażliwa, racjonalna, sprawiedliwa sztuczna inteligencja nazywana Thunderheadem, co oznacza gromowładny^[6]. Ludzkość w pełni z nią współpracuje, godząc się na działanie cechu Kosiarzy. Jest to grupa, która odbiera poszczególnym osobom życie, aby rozwiązać problem przeludnienia. W tym świecie przedstawionym nie ma możliwości, aby pojedyncza jednostka sama zadecydowała o popełnieniu samobójstwa. Część ludzi próbuje przypodobać się Kosiarzom, aby uzyskać immunitet, który ochroni ich przed nagłą śmiercią^[5].

Anna Bugajska zwraca uwagę, że Scythedom, cech Kosiarzy, to organizacja profesjonalnych morderców, o cechach przypominających Kościół katolicki. Pojawia się w ramach niej np. konklawe czy dziesięć przykazań. Kosiarze często przyjmują za swoich patronów postacie historyczne, przyjmując ich imiona lub nazwiska, np. Curie, Faraday, Goddard, Volta^[6].

Choć żyjący w świecie Shustermana ludzie mogą wydawać się bliscy bogom, tak naprawdę władzę nad nimi pełni zaledwie garstka wybranych o określonych afiliacjach^[6].

Szesnastoletni Citra Terranova i Rowan Damisch poznają kosiarza Michaela Faradaya, który przyjmuje ich na swoich uczniów^[7]. Zamieszkują z Faradayem i uczą się praw oraz zwyczajów kosiarzy, w tym tego, jak wybierać osoby przeznaczone do uśmiercenia. Kilka miesięcy później Faraday zabiera swoich uczniów na konklawe, podczas którego omawiane są zasady funkcjonowania kosiarzy oraz odbywają się różne ceremonie. W tym czasie uczniowie przechodzą test. Gdy Citra jest pytana o swoje największe przewinienie, jedna z kosiarzy, Maria Curie, uznaje, że dziewczyna kłamie. Rowan celowo oblewa swoje pytanie, aby pozostać na tym samym poziomie co Citra. Jeden z kosiarzy sprzeciwia się temu, że Faraday szkoli jednocześnie dwoje uczniów. Zostaje podjęta decyzja, że tylko jedno z nich może zostać kosiarzem, a wybrana osoba będzie musiała pozbawić życia drugą^[8].

Pierwsze polskie wydanie ukazało się 27 września 2017 nakładem wydawnictwa Filia, w tłumaczeniu Katarzyny Agnieszki Dyrek (ISBN 978-83-8075-314-3)^[3]. Kolejne ukazało się w 2023 w tym samym tłumaczeniu, nakładem wydawnictwa Uroboros (ISBN 978-83-8318-375-6)^[9]. W 2025 ukazało się kolejne wydanie książki nakładem tego samego wydawnictwa, w wersji w twardej oprawie oraz z malowanymi brzegami (ISBN 978-83-8387-686-3)^[10].

10 października 2017 powieść ukazała się w wersji audiobooka nakładem wydawnictwa Filia oraz Storyside (ISBN 978-83-8075-359-4)^[11]. 7 lutego 2023 ukazał się kolejny audiobook, wydany nakładem wydawnictwa Uroboros (ISBN 978-83-8319-433-2). Książkę czyta Maciej Kowalik i trwa 9 godzin i 49 minut^[12].

Powieść została przetłumaczona na co najmniej cztery języki inne, niż język polski^[1].

W USA Kosiarze funkcjonują w obiegu edukacyjnym. Książka jest rekomendowana dla uczniów klas 7–12 (w wieku 12–18 lat)^[17].

Michael Berry z Common Sense Media(inne języki) przyznał książce cztery z pięciu gwiazdek, nazywając ją mrożącą krew w żyłach koncepcją napędzającą thriller science fiction o życiu i śmierci^[18]. Kirkus Reviews(inne języki) określiło ją jako przemyślaną i trzymającą w napięciu opowieść o życiu, śmierci i sensie, podkreślając, że Shusterman tworzy mroczną historię, w której realistyczni, dający się lubić nastolatkowie trafiają w surrealistyczną sytuację, a całość stawia głębokie pytania filozoficzne^[19]. Andrea Brown z „Publishers Weekly(inne języki)” opisała ją jako poruszającą opowieść, która z pewnością skłoni czytelników do głębokiej refleksji^[20].

W 2019 powieść została wybrana jako lektura Barnes & Noble Young Adult Book Club^[21]. W 2021 Kosiarze trafili na listę „100 najlepszych książek YA wszech czasów” magazynu „Time”, a Peter Allen Clark napisał, że powieść porusza tematy śmiertelności, poświęcenia i odpowiedzialności związanej z dorastaniem, oferując młodym czytelnikom wciągającą i skłaniającą do refleksji historię^[22].

Katarzyna Gałańczuk z portalu Polter zwraca uwagę, że w powieść skupia się na psychologii postaci. Uważa, że autor przedstawia, jak mogłyby zachowywać się całe społeczeństwa w hipotetycznej, przedstawionej w powieści sytuacji. Pisarz prowadzi grę z czytelnikami, zmuszając ich do analizy przedstawionych wydarzeń. Kosiarze poruszają takie tematy, jak wartość i sens życia, a także moralność, zmuszając w ten sposób do refleksji nad człowieczeństwem, oraz pokazuje wpływ władzy na jednostki, jak i siłę lojalności, przywiązania i przyjaźni^[7]. Martyna Koczorowska w recenzji dla portalu Poinformowani zwraca uwagę na gęsty klimat powieści. Uważa, że świat przedstawiony jest dogłębnie przemyślany, a przedstawione pomysły są ciekawe i wielowarstwowe^[23]. Według Anny Bugajskiej głównym przesłaniem Kosiarzy jest to, że skończoność i ograniczenia określają społeczeństwo^[6].

Do 4 maja 2026 na portalu Lubimy Czytać 15 827 użytkowników dodało książkę do swoich półek. Książka uzyskała 6509 ocen ze średnią 7,9/10 oraz 963 opinie^[24].

W maju 2016 ogłoszono, że Universal Pictures nabyło prawa filmowe do serii Żniwa śmierci i planuje adaptację Kosiarzy, z Scottem Stuberem(inne języki) i Dylanem Clarkiem(inne języki), a także Trevorem Engelsonem jako producentami^[30]. W kwietniu 2017 Josh Campbell i Matt Stuecken, scenarzyści Cloverfield Lane 10, zostali zatrudnieni do napisania scenariusza na podstawie książki^[31][32]. Początkowo scenariusz napisała scenarzystka telewizyjna Sera Gamble(inne języki), jednak opuściła projekt w 2020 i została zastąpiona przez Gary’ego Daubermana(inne języki). W listopadzie 2022 rozpoczęto prace nad nową wersją scenariusza z innym scenarzystą, a do projektu dołączył reżyser Steven Spielberg^[33]. W marcu 2024 Shusterman poinformował jednak na swoim koncie na TikToku, że Kosiarze zostaną ostatecznie zrealizowani jako serial telewizyjny przez Universal.