Krajczy

Nie mylić z: Krojczy.

Krajczy (łac. structor mensae, incisor) – urzędnik dworski pierwotnie mający obowiązek krajania potraw na stół królewski, potem tytuł honorowy.

Urząd staropolski

Średniowieczna uczta

Urząd krajczego pojawił się w Polsce w późnym średniowieczu. Krajczy był pomocnikiem stolnika, pomagającym mu w zastawieniu stołu. Głównym jego zadaniem było jednak w czasie uczt krojenie potraw, próbowanie ich i podawanie władcy[1.1].

Pierwsza wzmianka o krajczych pochodzi z 1412 r. Początkowo nie był to stały urząd, lecz funkcja przyznawana doraźnie różnym osobom. Na początku XVI w. zdarzało się funkcjonowanie dwóch krajczych przy jednym monarsze, czasem rozróżnianych jako krajczy koronny i krajczy nadworny.

Z czasem jako centralny urząd dworski wykształcił się w Koronie – krajczy wielki koronny, a na Litwie – krajczy wielki litewski. Pierwszym znanym krajczym litewskim był Fedko Chomicz, krajczy Świdrygiełły w 1446 r.

Dla wielu przedstawicieli magnaterii krajczostwo wielkie było początkiem kariery publicznej.

Istniał także oddzielny krajczy królowej – zasadniczo urząd prywatny na dworze królowej, niezaliczany do hierarchii państwowej[1.2]. Analogiczne urzędy krajczych istniały na dworach królewiczów[a] czy dworach magnackich.

W Wielkim Księstwie Litewskim był też krajczy ziemski – urząd ziemski, przy końcu hierarchii urzędów ziemskich, niewystępujący w drabinie hierarchicznej w Koronie[1.3].

Tytuły odojcowskie i odmężowskie

Dzieciom krajczego przysługiwały tytuły odojcowskie. Dla synów był nim krajczyc, a dla córek krajczanka. Żony miały prawo do tytułu odmężowskiego – krajczyna.

Urząd rosyjski

Krajczy (krawczyj[2], ros. крайчий, кравчий) – urząd dworski w Carstwie Rosyjskim wprowadzony jeszcze w czasach Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, prawdopodobnie pod koniec XV w., aczkolwiek pierwsza wzmianka o krajczych w państwie moskiewskim pochodzi z 1514 r. Podobnie jak w Polsce wraz ze stolnikami asystował władcy przy stole. Ponadto do jego obowiązków należał nadzór nad potrawami i napojami oraz w świąteczne dni posyłanie potraw ze stołu pańskiego do domów bojarów. Odpowiadał za stół i zdrowie władcy, jak i za wszystkie potrawy, napoje oraz nakrycie stołu (obrusy, ręczniki itd.).

Godnością krajczego obdarzano zwykle krewnych i powinowatych cara. Urząd ten, uważany za bardzo zaszczytny, nie był sprawowany dłużej niż pięć lat. W hierarchii ważności krajczowie następowali po okolniczych, a przed stolnikami. Urzędu krajczego nie wolno było łączyć z wyższymi godnościami: okolniczego, dworeckiego[b] i bojara[c][3].

Krajczowie wraz z urzędem otrzymywali zazwyczaj miasto Gorochowiec. Mogli też niekiedy otrzymać stały dochód (tzw. кравчий с путём).

Urząd krajczego nie znalazł się w Tabeli rang Piotra I. W miejsce tej godności wprowadzono oberszenka[d] (обер-шенк[e]). Ostatnim rosyjskim krajczym był Kiriłł Aleksiejewicz Naryszkin.

Znani krajczowie

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ Na przykład Ambroży Pampowski.
  2. ↑ Odpowiednik marszałka dworu.
  3. ↑ Bojarzy w ściślejszym znaczeniu, członkowie dumy bojarskiej.
  4. ↑ Druga ranga równoważna z rzeczywistym tajnym radcą, wicekanclerzem, generałem piechoty czy admirałem.
  5. ↑ Rodzaj cześnika.

Przypisy

  1. ↑ Zbigniew Góralski: Urzędy i godności w dawnej Polsce. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1983. ISBN 83-205-3532-8.
    1. ↑ S. 133-134.
    2. ↑ S. 153.
    3. ↑ S. 187.
  2. ↑ Andriej Pawłow, Maureen Perrie: Iwan Groźny. Car i tyran. Warszawa: Bellona, 1983, s. 241. ISBN 978-83-11-11106-6.
  3. ↑ Кравчий. [w:] Słownik encyklopedyczny Brockhausa i Efrona [on-line]. dic.academic.ru. [dostęp 2014-07-24]. (ros.).

Bibliografia

  • Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV–XVIII wieku, Kórnik 1992
  • Urzędnicy centralni i dostojnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV–XVIII wieku, Kórnik 1994
  • Góralski Z., Encyklopedia urzędów i godności w dawnej Polsce, Książka i Wiedza, Warszawa, 2000

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya